Αναλυτικότερα, με την ακολουθούμενη έκτοτε νομισματική πολιτική η Fed δεν κάνει τίποτα άλλο, από το να ξεκινάει το ίδιο εγκληματικό παιχνίδι από την αρχή – ένα καινούργιο χρηματοπιστωτικό όργιο, με πολύ ισχυρότερα οινοπνευματώδη ποτά, τα οποία κάνουν πολύ πιο άγριες τις διαθέσεις των «συνδαιτυμόνων». Φυσικά με στόχο ξανά τη μεταφορά πλούτου στο 0,1% των Αμερικανών, από το υπόλοιπο 99,9% – δυστυχώς ερήμην τους.
Βέβαια, από το γράφημα του πρώτου μέρους της ανάλυσης διαπιστώνει κανείς ότι, το συνολικό χρέος των Η.Π.Α. πράγματι μειώθηκε τα τελευταία πέντε έτη. Εν τούτοις, μόνο κατά 10%, από το 360% του ΑΕΠ, στο 350% σήμερα – το οποίο αφενός είναι απλά στα επίπεδα του 2005 (λίγο πριν ξεσπάσει η κρίση), αφετέρου είναι μικρότερο μεν, αλλά σε σύγκριση με ένα αρκετά υψηλότερο ΑΕΠ (το οποίο κανένας δεν γνωρίζει εάν είναι πραγματικό, πλασματικό ή, έστω, διατηρήσιμο, τουλάχιστον σε κάποιο μέρος του).
Επομένως, δεν μπορεί κανείς να ισχυρίζεται πως πρόκειται για έναν σημαντικό περιορισμό των χρεών (deleveraging) – ενώ, αντί να αναγνωρίζει η Fed πως έχουν συσσωρευτεί πολλά χρέη στο οικονομικό σύστημα, προσπαθεί με τη νομισματική πολιτική της (μηδενικά βασικά επιτόκια, πακέτα ποσοτικής διευκόλυνσης – QE), να υποκινήσει ξανά τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και τα κράτη να χρεωθούν περαιτέρω. Όπως γράφει λοιπόν σε ελεύθερη μετάφραση η BIS:
.
“Οι αιτίες της κρίσης οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, στη συλλογική μας αποτυχία να ασχοληθούμε αποτελεσματικά με τον χρηματοοικονομικό κύκλο. Η αντιμετώπιση αυτής της αποτυχίας απαιτεί την υιοθέτηση μίας κατάλληλης πολιτικής, η οποία να εξασφαλίζει μία περισσότερο συμμετρική ανταπόκριση στις ανόδους και καθόδους του.
Αυτό προϋποθέτει με τη σειρά του να απομακρυνθούμε από τη λογική της αντιμετώπισης της δημιουργίας του χρέους, ως βασικής κινητήριας δύναμης της ανάπτυξης. Στην αντίθετη περίπτωση, υπάρχει κίνδυνος να εδραιωθεί η αστάθεια στην παγκόσμια οικονομία, παράλληλα με την εξάντληση των υφισταμένων νομισματικών εργαλείων.
Το συμπέρασμα είναι απλό: τα χαμηλά επιτόκια δεν θα λύσουν το πρόβλημα του υψηλού χρέους. Μπορούν να διατηρήσουν χαμηλό το κόστος της εξυπηρέτησης του για κάποιο χρονικό διάστημα, ενθαρρύνοντας όμως και όχι αποθαρρύνοντας τη συσσώρευση του – η οποία είναι απαραίτητη για να επιστρέψουμε σε φυσιολογικά επίπεδα”.
.
Συμπερασματικά λοιπόν, έχει έλθει ίσως ο καιρός να παραδεχθούμε πως ένα μεγάλο μέρος της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς επίσης των κερδών στις αγορές περιουσιακών στοιχείων, όσον αφορά τις βιομηχανικές χώρες, στηρίχθηκε σε μία μοναδική στην ιστορία αύξηση των χρεών, τουλάχιστον τις τελευταίες δύο δεκαετίες – με αποτέλεσμα οι άνοδοι των χρηματοοικονομικών κύκλων να γίνονται όλο και μεγαλύτεροι, οπότε πολύ περισσότερο επικίνδυνοι.
Η αμερικανική κεντρική τράπεζα, με τη σημερινή πολιτική της, προσπαθεί να ξεκινήσει ακόμη μία φορά τον ίδιο φαύλο κύκλο – ο οποίος θα οδηγήσει σε καινούργιες χρηματοπιστωτικές φούσκες, οι οποίες θα προκαλέσουν ένα ακόμη μεγαλύτερο κραχ, από αυτό του 2008. Ας μην ξεχνάμε δε πως η BIS ήταν ο μοναδικός σχεδόν οργανισμός, ο οποίος προέβλεψε έγκαιρα το κραχ του 2008 – οπότε είναι εύλογο το ότι, δεν πρέπει να αδιαφορούμε για τις προειδοποιήσεις της.
.
Η Ευρωζώνη
Ουσιαστικά η ΕΚΤ δεν μπορεί να κατηγορηθεί για μία ανάλογη αδιαφορία, απέναντι στους χρηματοοικονομικούς κύκλους, όπως η Fed – επειδή αφενός μεν η επικρατούσα πολιτική λιτότητας, αν και λανθασμένη επειδή δεν συνοδεύεται από αναπτυξιακά μέτρα, στοχεύει στη μείωση των συνολικών χρεών, αφετέρου λόγω του ότι η Ευρωζώνη κινδυνεύει να βυθιστεί στον αποπληθωρισμό (άρθρο).
Η αιτία δε της συσσώρευσης χρεών στις χώρες της είναι μάλλον διαφορετική, από αυτήν στις Η.Π.Α. – με τα χρέη να προέρχονται αφενός μεν από τις «ασυμμετρίες» εντός της Ευρωζώνης (ανάλυση), αφετέρου από τα χαμηλά επιτόκια δανεισμού, τα οποία όμως δεν οφείλονται στην ΕΚΤ αλλά κυρίως στις αγορές (επειδή «ανατίμησαν» την πιστοληπτική ικανότητα όλων των χωρών, μετά την υιοθέτηση του ευρώ).
Επομένως, η επεκτατική νομισματική πολιτική της ΕΚΤ, καθώς επίσης τα μηδενικά επιτόκια, δεν μπορεί να θεωρηθούν «a priori» λανθασμένα – αν και πολύ δύσκολα θα επιλύσουν το πρόβλημα της υπερχρέωσης, το οποίο έγινε αντιληπτό πάρα πολύ αργά.
Ενδιαφέρουσα είναι ίσως εδώ η εξέλιξη του ιδιωτικού χρέους ορισμένων χωρών της Ευρωζώνης, κυρίως ως αποτέλεσμα των χαμηλών επιτοκίων δανεισμού, μετά την υιοθέτηση του ευρώ – έτσι όπως φαίνεται στον πίνακα που ακολουθεί:
.
ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: Εξέλιξη ιδιωτικού χρέους επιλεγμένων χωρών της Ευρωζώνης ως ποσοστό επί του ΑΕΠ, 1999-2012
| Έτος |
Γερμανία |
Ελλάδα |
Ισπανία |
Γαλλία |
Ιταλία |
Πορτογαλία |
| 1999 |
124,0 |
52,4 |
96,7 |
95,5 |
74,7 |
144,3 |
| 2000 |
127,4 |
55,2 |
106,3 |
101,0 |
79,0 |
154,7 |
| 2001 |
128,0 |
62,8 |
114,2 |
106,3 |
83,1 |
165,9 |
| 2002 |
127,2 |
67,0 |
121,2 |
106,0 |
86,1 |
169,4 |
| 2003 |
127,2 |
70,9 |
131,6 |
105,6 |
90,0 |
176,1 |
| 2004 |
123,2 |
77,5 |
143,1 |
107,3 |
93,7 |
175,7 |
| 2005 |
121,0 |
88,9 |
160,8 |
111,9 |
100,2 |
184,4 |
| 2006 |
117,7 |
97,1 |
184,6 |
115,6 |
106,7 |
192,4 |
| 2007 |
114,1 |
106,3 |
200,1 |
120,0 |
114,4 |
202,9 |
| 2008 |
113,2 |
118,1 |
205,5 |
126,6 |
118,8 |
215,9 |
| 2009 |
116,5 |
122,2 |
212,8 |
134,6 |
125,2 |
224,5 |
| 2010 |
110,6 |
127,6 |
213,3 |
136,4 |
126,3 |
222,2 |
| 2011 |
107,1 |
129,2 |
205,7 |
138,5 |
125,8 |
222,1 |
| 2012 |
106,7 |
129,1 |
194,4 |
140,6 |
126,4 |
223,7 |
* Το δημόσιο χρέος της Ελλάδας το 1999 ήταν στο 94% του ΑΕΠ της, της Γερμανίας στο 61,3% και της Ιταλίας στο 113,1%. Της Γαλλίας στο 58,9%, της Ισπανίας στο 62,4% και της Πορτογαλίας στο 49,4%.
Πηγή: IMF
Πίνακας: Β. Βιλιάρδος
.
Από τον Πίνακα Ι διαπιστώνουμε πως η Ελλάδα είχε το χαμηλότερο ιδιωτικό χρέος, μεταξύ όλων των παραπάνω χωρών το 1999, το οποίο όμως αυξανόταν συνεχώς, κατά τη διάρκεια όλων των ετών – σε αντίθεση με τη Γερμανία, στην οποία το χρέος μειωνόταν σταθερά, εις βάρος φυσικά των «εταίρων» της.
