Η θεωρία
Ο Fisher περιγράφει αρχικά τη φυσιολογική άνοδο και κάθοδο των οικονομικών κύκλων – στους οποίους «ταλαντεύεται» μία Οικονομία, σε συνθήκες ισορροπίας. Εάν όμως συναντηθούν δύο «ανίερες», απειλητικές καλύτερα δυνάμεις (τις αποκαλεί χαρακτηριστικά μεγάλους, κακούς ηθοποιούς – Big Bad Actors), τότε μπορεί να προκληθεί από μία ανώδυνη ύφεση ένας καταστροφικός αποπληθωρισμός (Depression) – από τον οποίο δεν μπορεί να εξέλθει μία οικονομία, ευρίσκοντας από μόνη της το σημείο ισορροπίας της.
Οι δύο αυτοί «μεγάλοι και κακοί ηθοποιοί» είναι ένας υπερχρεωμένος ιδιωτικός τομέας, καθώς επίσης μία επερχόμενη ύφεση – κάτι που συμβαίνει σήμερα στην Ευρώπη και όχι μόνο. Σε ορισμένες χώρες δε διαπιστώνουμε παράλληλα έναν υπερχρεωμένο δημόσιο τομέα – οπότε συναντώνται τρεις μαζί «μεγάλοι και κακοί ηθοποιοί».
Στο γράφημα που ακολουθεί, το καλό νέο της πτώσης του ρίσκου χρέους, συνοδεύεται από ένα πολύ κακό νέο – το δείκτη μακροοικονομικών, ο οποίος έχει βυθιστεί στο κόκκινο.
.
Ευρώπη – δείκτης μακροοικονομικών
.
Περαιτέρω στον οικονομολόγο, η Μεγάλη Ύφεση του 1930 εμπλούτισε τη θεωρία του με το τέλειο ενδεικτικό παράδειγμα. Αναλυτικότερα, όταν οι τιμές των μετοχών στο δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1920 αυξάνονταν ραγδαία, τροφοδοτούμενες από κερδοσκοπικές υπερβολές, ο ιδιωτικός τομέας των Η.Π.Α. είχε συσσωρεύσει ένα ιστορικά μοναδικό βουνό χρεών, το οποίο ήταν της τάξης του 260% του ΑΕΠ (από το 100% ξεκινούν ουσιαστικά τα προβλήματα στο ρυθμό ανάπτυξης).
Τα χρέη αυτά δεν φαινόταν προβληματικά, επειδή οι τιμές στις αγορές περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, μετοχές κλπ.), αυξάνονταν συνεχώς – όπως συνέβαινε μέχρι πρόσφατα στην Ιρλανδία, στην Ισπανία κλπ. Μετά το 1929 όμως και ιδιαίτερα μετά το 1931, όπου οι Η.Π.Α. βυθίστηκαν στον αποπληθωρισμό, η κατάσταση άλλαξε ραγδαία – αφού τέθηκε σε λειτουργία ο αποπληθωριστικός καθοδικός κύκλος.
Ο Fisher περιγράφει τη διαδικασία που ακολούθησε τότε ως εξής: Οι οφειλέτες, οι οποίοι βρέθηκαν σε κακή οικονομική κατάσταση, έπρεπε να ρευστοποιήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία, για να μπορέσουν να εξοφλήσουν τα δάνεια τους. Σαν αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού, συρρικνώθηκε η ποσότητα χρήματος στην Οικονομία, καθώς επίσης η ταχύτητα κυκλοφορίας τους.
Περαιτέρω, «διαβρώθηκαν» οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων, λόγω των αναγκών και της μεγάλης προσφοράς – γεγονός που, σε συνδυασμό με τον περιορισμό της ποσότητας χρήματος, οδήγησε στην ακόμη μεγαλύτερη μείωση του επιπέδου των τιμών.
Ακολούθησε αμέσως μετά ο αποπληθωρισμός – ενώ, στα επόμενα στάδια της κρίσης, η μειωμένη ζήτηση, καθώς επίσης οι διαβρωμένες τιμές, «αδυνάτισαν» τις επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου κορυφώθηκαν οι χρεοκοπίες, ενώ οι εναπομείναντες επιχειρήσεις μείωσαν την παραγωγή τους και απέλυσαν προσωπικό – με αποτέλεσμα να αυξηθεί η ανεργία, να μειωθεί περαιτέρω η ζήτηση, να κλείσουν περισσότερες επιχειρήσεις κοκ.
Η κατάσταση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σήμερα, στο γράφημα που ακολουθεί, φαίνεται πως ακολουθεί τον κανόνα – αν και φυσικά είναι πολύ νωρίς για να εξάγει κανείς ασφαλή συμπεράσματα.
.
Η εξέλιξη του δείκτη κερδοφορίας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων STOXX 600 (1o τρίμηνο 2014)
.
Περαιτέρω ο οικονομολόγος αναφέρει ότι, η κρίση εμπιστοσύνης, στην οποία ουσιαστικά στηρίζεται το σύστημα, διευρύνθηκε – οπότε μειώθηκαν οι δαπάνες των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, οι οποίοι προτιμούσαν να «αποθηκεύουν» τα χρήματα.
Το αποτέλεσμα ήταν να «φρενάρει» συνεχώς περισσότερο η κυκλοφοριακή ταχύτητα των χρημάτων, οπότε να επιδεινώνεται ο αποπληθωρισμός. Η διαδικασία αυτή αύξησε τα πραγματικά επιτόκια (ονομαστικά πλην τον πληθωρισμό ή συν τον αποπληθωρισμό), καθώς επίσης την πραγματική αξία των χρεών – οπότε ήταν αδύνατον πλέον να εξυπηρετηθούν.
