Η Μετανάστευση ως οικονομική δραστηριότητα – The Analyst
ΔΙΕΘΝΗ

Η Μετανάστευση ως οικονομική δραστηριότητα

Παρακολουθούμε τα τελευταία χρόνια την ροή εκατομμυρίων μεταναστών από την Ασία και την Αφρική προς της Ευρώπη. Η χώρα μας, καλώς ή κακώς βρίσκεται στο πέρασμα, σε ένα στρατηγικό σημείο, εκεί που επικοινωνούν οι τρεις ήπειροι. Η μεγάλη μεταναστευτική ροή προς Ελλάδα είναι κάτι που εμφανίστηκε κυρίως μετά την πτώση του τοίχους του Βερολίνου με την είσοδο από την Αλβανία αλλά και από άλλες εθνότητες που παρείχαν φτηνό εργατικό δυναμικό σε μια επίπλαστη ευημερία που οδήγησε τελικά σε μεγέθυνση των διαρθρωτικών προβλημάτων της χώρας και την χρεωκοπία μετά την είσοδο στο Ευρώ. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των απογραφών οι μετανάστες ή αλλοδαποί που διέμεναν στην Ελλάδα (νόμιμα) το 1971 ανέρχονταν σε 92.500 το 1971, 171.000 το 1981, 167.000 το 1991 δηλαδή όταν είχε ξεκινήσει η είσοδος από Αλβανία, 797.000 το 2001 και 912.000 το 2011.

.

Άποψη

-του Παναγιώτη Χατζηπλή

Άλλοι τους λένε οικονομικούς μετανάστες, άλλοι πρόσφυγες. Βέβαια το σχετικό αφήγημα έχει εξαντληθεί. Οι χαρακτηρισμοί χρησιμοποιούνται ανάλογα με τα πολιτικά κριτήρια και τις επιδιώξεις του καθενός. Οι πρόσφυγες καλύπτονται από διεθνείς συμβάσεις, υποβάλλουν αιτήσεις ασύλου για να παραμείνουν νόμιμα και λαμβάνουν επιδόματα και μάλιστα χωρίς αριθμητικούς περιορισμούς(!), οι οικονομικοί μετανάστες όχι. Οι πρώτοι απολαμβάνουν μιας συναισθηματικής ανοχής και καλύπτονται από την συνθήκη του Δουβλίνου που τους παρέχει δικαιώματα εγκατάστασης στην ΕΕ, οι δεύτεροι όχι. Όλοι ξέρουν λίγο πολύ τι γίνεται. Τον τελευταίο καιρό όμως η κοινωνία έχει φτάσει πια στα όριά της παρά την αυτολογοκρισία που προωθείται.

Εκτός από τους ανθρώπους όμως γίνεται και μετακίνηση προϊόντων, νόμιμων και παράνομων. Η Ελλάδα είναι εξάλλου στο πέρασμα του πρόσφατα ξανά-αναστηθέντος Δρόμου του Μεταξιού. Όλα αυτά αποτελούν μια σημαντική οικονομική δραστηριότητα που μέρος της είναι παράνομο, και ένα μέρος της νόμιμο είτε αφορά νόμιμη μεταφορά είτε ξέπλυμα για την παράνομη και μετά κατανάλωση ή επένδυση των εσόδων. Και σε αυτό μέρος είναι και η Ελλάδα. Δεν θα ήταν δυνατό λοιπόν να κατανοήσουμε το θέμα της παράνομης μετακίνησης ανθρώπων και προϊόντων χωρίς να δούμε τα οικονομικά μεγέθη.

Ιστορικό Μετανάστευσης μεταξύ Ελλάδας-Τουρκία

Η μεγάλη μεταναστευτική ροή προς Ελλάδα είναι κάτι που εμφανίστηκε κυρίως μετά την πτώση του τοίχους του Βερολίνου με την είσοδο από την Αλβανία αλλά και από άλλες εθνότητες που παρείχαν φτηνό εργατικό δυναμικό σε μια επίπλαστη ευημερία που οδήγησε τελικά σε μεγέθυνση των διαρθρωτικών προβλημάτων της χώρας και την χρεωκοπία μετά την είσοδο στο Ευρώ. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των απογραφών οι μετανάστες ή αλλοδαποί που διέμεναν στην Ελλάδα (νόμιμα) το 1971 ανέρχονταν σε 92.500 το 1971, 171.000 το 1981, 167.000 το 1991 δηλαδή όταν είχε ξεκινήσει η είσοδος από Αλβανία, 797.000 το 2001 και 912.000 το 2011.

Βέβαια κοντά στους καταγεγραμμένους υπήρχαν πάντα και πολλοί παράνομοι και διερχόμενοι. Άγνωστος ο αριθμός αν και έχουν ακουστεί αρκετά μεγάλα νούμερα κατά καιρούς. Εκτιμήσεις μπορούν να γίνουν εμμέσως μέσω της αγοράς τροφίμων για παράδειγμα μεταξύ 2000-2008 υπάρχει μια σταθερή αύξηση της τάξης του 10% εκτός του 2004-2005 που υπήρξε μια μικρότερη αύξηση 5-8%, ίσως λόγω των Ολυμπιακών αγώνων να υπήρξε περιορισμός των εισόδων.  Μια αύξηση κατά 5% της συνολικής αγοράς, αν υποτεθεί σταθερή κατά κεφαλή κατανάλωση, σημαίνει 500.000 περισσότερους καταναλωτές. Αυτή η μεταβολή δεν δικαιολογείται με βάση τον αριθμό του πληθυσμού αφού οι γεννήσεις κατά λίγο ξεπερνούσαν τους θανάτους και αυτό κυρίως μετά το 2005. Ούτε είναι και πολύ σημαντική η αύξηση των τουριστών αφού από περίπου 14 εκατ μέχρι το 2005 αυξάνονται κατά 1 εκατομμύριο 2006 και παραμένουν σε αυτά τα επίπεδα μέχρι την επόμενη αύξηση στα χρόνια της κρίσης. Εκτός κι αν οφείλονται οι μεταβολές σε αυξήσεις τιμών. Πάντως είναι μια σημαντική αύξηση που δηλώνει μια τάση.

Τη δεκαετία του 2000 ξεκινά η αποναρκοθέτηση του Εβρου που ολοκληρώνεται κάπου 2009 ανοίγοντας μια πιο εύκολη μεταναστευτική οδό από τα νησιά. Στις αποναρκοθετήσεις έχουν εμπλακεί και κάποιες ΜΚΟ, θέμα που απασχόλησε την δικαιοσύνη. Κάπου εκεί αρχίζουν να εμφανίζονται κάποιες ενδιαφέρουσες αλλαγές. Το 2010-11 η Ελλάδα «χάνει κυριαρχία» με τα μνημόνια. Το 2010 ξεκινά και η δραστηριοποίηση της Frontex αν και με λίγο προσωπικό. Οι ροές στο Εβρο μετά την αποναρκοθέτηση αρχίζουν να αυξάνουν, καθώς αποτελεί μια πιο εύκολη δίοδο, και η τότε κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ αποφασίζει να αναγείρει έναν φράχτη το 2011-12. Όμως συναντά την αντίδραση της ΕΕ και από διάφορους «προοδευτικούς» στην ιδέα.  Ένα γεγονός που έχει σημαντική σημειολογία και ιδεολογικό υπόβαθρο όπως θα δούμε παρακάτω στην «Πολιτική Μετανάστευση».

Μέχρι αυτή την εποχή οι παράνομοι ή οικονομικοί μετανάστες λέγονταν ακόμα λαθρομετανάστες. Μετά κάτι αλλάζει, πλέον λέγονται παράτυποι μετανάστες, η σχετική συζήτηση βέβαια έχει ξεκινήσεις διεθνώς, όπως και στις ΗΠΑ. Είναι ενδιαφέρον σημειολογικά. Υποστηρίζεται ότι είναι αδύνατο ή άδικο να σταματήσει η είσοδός τους και η βαρύτητα από την αποτροπή που ποτέ δεν ήταν και αυστηρή περνάει στην ενσωμάτωση.…

Κάπου στο 2013 ιδρύεται και η Υπηρεσία Ασύλου. Από 1,5 εκατ. μετανάστες που δέχεται η ΕΕ κατά την δεκαετία του 2010 βλέπουμε ότι σταδιακά οι περισσότεροι, μετά το 2013 είναι αιτούντες άσυλο (άρα και λαμβάνοντες επιδόματα). Για παράδειγμα από τα 1,3 εκατ. το 2014 τα 430 χιλιάδες είναι με άσυλο και 107 χιλιάδες απλά παράνομα εισερχόμενοι (οικονομικοί μετανάστες) όταν το 2010 ήταν 260 χιλιάδες και 104 χιλιάδες. Αλλά από την άλλη όταν μιλάμε για παράνομες εισόδους υπάρχει και αβεβαιότητα για τον πραγματικό αριθμό.

Ενδιαφέρον δε και ότι πολλοί μετανάστες «εξαφανίζονται» όταν φθάνουν στην Ευρώπη. Πολύ περίεργο και ιδιαίτερα ανησυχητικό όταν μιλάμε για ασυνόδευτα μικρά παιδιά που φυσικά δεν μπορεί να έχουν ταξιδέψει μόνα τους. Όπως υπάρχει και ο φόβος για εξαναγκαστική εργασία ή αποπληρωμή χρεών (όπως εν μέρει του κόστους ταξιδιού) ή άλλους λόγους. Τι συμβαίνει Ευρώπη; Μήπως ο ιδεαλισμός σου γυρίζει μπούμερανγκ ή μήπως είναι προκάλυμμα;

Οι μαζικές ροές του 2015 και η πολιτική του ασύλου

Κι ερχόμαστε στο 2015 μετά το δημοψήφισμα που έχουμε την έκρηξη των μεταναστευτικών ροών και των αιτήσεων ασύλου με κοντά ένα εκατομμύρια εισερχόμενους στην ΕΕ. Από αυτούς οι 816 χιλιάδες εισέρχονται από την Ελλάδα και μόνο 150 χιλιάδες από την Ιταλία (όπου και εδώ υπάρχει μια αύξηση αφού οι αφίξεις δεν ξεπερνούσαν τις 60.000 κατ‘έτος την δεκαετία του 2000 για να εκτοξευθούν σε πάνω από 140 χιλιάδες μετά το 2013 μετά την πτώση του Καντάφι

Οι αιτήσεις ασύλου στην Ελλάδα σε τρία χρόνια λειτουργίας του σχετικού γραφείου από το 2013 που δημιουργείται φτάνουν τις 41.000. Αυτό γιατί πολλοί από τους διερχόμενους προτιμούν να υποβάλλουν αίτηση σε άλλη Ευρωπαϊκή χώρα, αυτή του προορισμού τους, και όχι στην Ελλάδα.  Το 2019 όμως οι αιτήσεις ασύλου στην Ελλάδα ανήλθαν σε 75.000 και συνολικά στην Ευρώπη 612.700 (από τους οποίους 23.700 από το μη εμπόλεμο πλέον Αφγανιστάν με δεύτερη 10.700 την Συρία).

Το 2016 υπογράφεται και η συμφωνία ΕΕ Τουρκίας για έλεγχο και επιστροφή των παρανόμως εισερχόμενων. Μεταξύ άλλων προβλέπει σημαντικές πληρωμές προς της Τουρκία, €6 δις και προώθηση της παροχής βίζας προς τους Τούρκους πολίτες. Όσο αφορά το τεχνικό  μέρος προέβλεπε κράτηση των εισερχόμενων στα νησιά του Αιγαίου ανταλλαγή αξιωματικών-συνδέσμων από τις δυο χώρες και 3 πλοία μεταφοράς της Frontex στην περιοχή για την επιστροφή των απελαθέντων. Αν και πέφτουν οι όγκοι το σύμφωνο δεν φέρνει απελάσεις ή επιστροφές. Για παράδειγμα το 2019 μόνο 189 παράνομοι μετανάστες απελάθηκαν από τους πάνω από 60.000 που εισήλθαν ουσιαστικά δηλαδή ήταν η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνια ότι οι περισσότεροι μένουν. Φαίνεται το σύμφωνο μάλλον έγινε για άλλους λόγους (ίσως χρηματοδότηση της Τουρκίας). Ούτε ξέρουμε αν υπάρχουν υπάλληλοι της Frontex στην Τουρκία όπως είχε ακουστεί αρχικά γιατί εκεί είναι η αφετηρία, συνεπώς εκεί έπρεπε να ελέγχονται οι ροές κι όχι αφού εισέλθουν σε κοινοτικό έδαφος.

Έτσι, το φθινόπωρο του 2019 στο πρόγραμμα ΕΣΤΙΑ του ΟΗΕ είχαν φτάσει να υπάρχουν 21.523 προστατευόμενοι αιτούντες άσυλο το 62% των οποίων είχε ΑΦΜ και το 86% ΑΜΚΑ.  Αυτοί είχαν πληρωμένη στέγη και επίδομα. Ενώ το ερώτημα τι θα γίνει όταν και άμα αυτά σταματήσουν κάτι που για κάποιους από τους αιτούντες θα έπρεπε να είχε λήξει ήδη…

Παράλληλη αυτή την περίοδο έχουν αυξηθεί και οι βίζες που εκδίδονται από την Ελλάδα. Αυτή παρέχει δυνατότητα ταξιδιού σε όλη την ζώνη Σενγκεν. Το 2017 ανέρχονταν σε περίπου ένα εκατομμύριο ενώ στην Ισπανία με περισσότερους τουρίστες από την Ελλάδα ήταν 615 χιλιάδες. Περιμένουμε να δούμε αν προκύψει κάτι με την ανακριτική επιτροπή για την ιδιωτική εταιρία που είχε αναλάβει τις εκδόσεις βίζας την περίοδο αυτή.

Κόστος μετακίνησης Μεταναστών

Στα χρόνια μετά το 2010 και λόγω της οικονομικής κρίσης η μετανάστευση προς Ελλάδα μειώνεται. Σύμφωνα με μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ οι εισροές για παράδειγμα από το Πακιστάν είχαν σταματήσει και είχε πέσει γενικά το κατά κεφαλή αντίτιμο λόγω σχετική απογοήτευσης από τις συνθήκες στην Ελλάδα. Οι ροές όμως αυξήθηκαν με την εισαγωγή των επιδομάτων! (The vicious circle of irregular migration from Pakistan to Greece and back to Pakistan, Kleopatra Yousef, ELIAMEP, 2013). Τα επιδόματα είναι σίγουρα σημαντικό κίνητρο. Για παράδειγμα τα 500 ευρώ τον μήνα μπορεί αν μην θεωρούνται πολλά από τους Έλληνες που έχουν κοινωνικές απαιτήσεις και δεσμεύσεις αλλά όχι και από υπηκόους τρίτων χωρών. Όταν ο μισθός για παράδειγμα στο Μπαγκλαντες είναι $60 καταλαβαίνεται ότι κάποιος μπορεί να αποταμιεύσει σημαντικά για την χώρα αυτή ποσά ακόμα και αν κερδίζει μικρά εισοδήματα στην ΕΕ.

Το άνοιγμα του Εβρου και της βαλκανικής οδού μετακίνησης μεταναστών μέσω Σκοπίων Σερβίας, Βοσνίας (περιοχές επίσης με κυκλώματα διακίνησης) συντομεύουν το ταξίδι και το κάνουν φθηνότερο και ασφαλέστερο αφού αποφεύγεται η θάλασσα στην Ιταλία ή το Αιγαίο. Το κόστος του ταξιδιού πέφτει από τα €5-6000 στα €2-3000. Συνολικά για μεταβάσεις από Πακιστάν για παράδειγμα κόστιζε την προηγούμενη δεκαετία €13.000-15.000 μαζί με τα πλαστά έγγραφα (European Commission, DG Migration & Home Affairs Study on smuggling of migrants )

Σταδιακά το κόστος πέφτει περαιτέρω αν και αυτό εξαρτάται και από το είδους της εξυπηρέτησης (δηλ. απλή μεταφορά με βάρκα ή άλλα μέσα). Το κόστος για το πέρασμα πέφτει από €1.500 το 2015 σε €250 το 2016 ή και πολύ λιγότερο πρόσφατα απλά για το πέρασμα με βάρκα.

Τα χρήματα μπορούν να μετακινηθούν μέσα από δίκτυα hawala. Τα κινητά τηλέφωνα είναι πολύ σημαντικά επίσης καθώς εκτός την απαραίτητη επικοινωνία και πληροφόρηση είναι μέσο για να δίδονται επιβεβαιώσεις για πληρωμές. Πλέον με το άσυλο δεν χρειάζεται ούτε το έξοδο για πλαστά έγγραφα. Όμως έχει δημιουργηθεί και μια μεγάλη βιομηχανία πλαστών εγγράφων που εξυπηρετεί τις μετακινήσεις στην ΕΕ. Κατά την Ελληνική αστυνομία το 2017 είχαν συλληφθεί 1.672 παράτυποι μετανάστες που προσπαθούν να βγουν με πλαστά έγγραφα ενώ έχουν συλληφθεί και υπάλληλοι αεροδρομίων όπως και κυκλώματα παραχάραξης εγγράφων (In by Dinghy, out by Jet: Smugglers in Europe Shift Tactics | Newsmax.com)

Τέλος σημαντικά ποσά διακινούνται μέσω των ΜΚΟ και αφορά χρήματα που δίνει η ΕΕ είτε απευθείας είτε μέσω του ΟΗΕ (μια που ο ΟΗΕ δεν έχει δικά του χρήματα αλλά εισφορές από άλλους). Απο το €2,2 δις 2019, μόνο €969,6 εκατ. πήρε το Ελληνικό κράτος  και τα άλλα τα ΜΚΟ (Ποιοι μοιράστηκαν τα €2,2 δισ. της ΕΕ για το προσφυγικό (2015-2019)).

Σίγουρα αυτά τα χρήματα είναι μια σημαντική πηγή εσόδων που δεν είναι γνωστό πως τα διαχειρίζονται. Πολλά από τα ΜΚΟ στην Ελλάδα δεν είναι καταγεγραμμένα εξάλλου.  Με στοιχεία του 2015 υπήρχαν τουλάχιστον 422 ΜΚΟ στην Ελλάδα από τα οποία στα τέλη του 2019 έχουν καταγραφεί μόνο τα 86 και μόνο τα 13 του εξωτερικού. Και εκτός του ενδεχόμενου να υπάρχουν παρατυπίες στην διαχείριση των οικονομικών όπως παράτυπο εμπόριο υπάρχει και μέσα στα ΚΥΤ, υπάρχουν επίσης  και κατηγορίες για τις εργατικές συνθήκες και τα εργατικά δικαιώματα (πχ απολύσεις υπερωρίες, απειλές κλπ) των εργαζομένων στα ΜΚΟ οι οποίοι είναι πλέον πολυάριθμοι.  Ίσως καλύπτονται από μια υποψία εθελοντισμού αλλά στην πραγματικότητα οι περισσότεροι είναι επαγγελματίες και μάλιστα υπάρχει και μια επιφυλακτικότητα για την εμπλοκή πραγματικών εθελοντών.


Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν αποκλειστικά τους συγγραφείς τους. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της.

Συντάξτε την άποψή σας

Σχόλια

Γίνε Μέλος
Αγοράζοντας μια συνδρομή, στηρίζεται τη προσπάθειά μας και γίνεστε ενεργό μέλος της ομάδας μας (κίνημα). Θα λάβετε και τα δύο παρακάτω πλεονεκτήματα:

1. Θα μπορείτε να μελετάτε τα άρθρα/αναλύσεις χωρίς να βλέπετε διαφημίσεις (χωρίς περισπασμούς δηλαδή).

2. Θα μπορείτε να τα εκτυπώνετε ή/και να τα αποθηκεύετε σε μορφή PDF (για να τα έχετε πάντα δικά σας).

Αντιαμβανόμαστε πως δεν μπορεί ο καθένας να γίνει συνδρομητής. Για το λόγο αυτό, όσοι από εσάς είσαστε σε θέση να υποστηρίξετε το όραμά μας, θα βοηθάτε και εκείνους που δεν μπορούν να συνδράμουν άμεσα.
×
Don`t copy text!