.
Η αντιμετώπιση του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με τις καταστροφές που ήδη έχουν συντελεστεί, ως κάτι παροδικό, όταν παράλληλα συνεχίζεται ο πόλεμος της Ουκρανίας, αποτελεί ένα θανάσιμο σφάλμα για την ΕΕ – επειδή αυτό που συμβαίνει, έχοντας ήδη ξεκινήσει το 2022, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μια βραχυπρόθεσμη προσαρμογή της αγοράς. Πρόκειται για μια επικίνδυνη «διαρθρωτική μετατόπιση» – κατά την οποία οι παγκόσμιες ενεργειακές ροές αναπροσανατολίζονται μακριά από τη Δύση, προς ένα δίκτυο που κυριαρχείται από την Ασία. Σε κάθε περίπτωση, η ΕΕ είναι αδύνατον να αντιμετωπίσει με το πανάκριβο αμερικανικό LNG και με τις αυξημένες τιμές πετρελαίου τον ανταγωνισμό τόσο της Ασίας, όσο και των ΗΠΑ – κάτι που αποτελεί εφιάλτη, ιδιαίτερα για τις βιομηχανικές χώρες της κεντρικής Ευρώπης. Προφανώς και για τις υπόλοιπες, λόγω των εξαγωγών τους εκεί – αγαθών και υπηρεσιών, όπως ο τουρισμός.
.
Ανάλυση
Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, δεν έχει απλώς κλονίσει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας – τις έχει αναδιαμορφώσει ριζικά. Με το κλείσιμο του Στενού του Hormuz και την καταστροφή βασικών υποδομών LNG στο Κατάρ, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς εξαφανίστηκε από την αγορά μέσα σε μία νύχτα – ενώ το Κατάρ που προηγουμένως ήταν ένας από τους σημαντικότερους προμηθευτές της Ευρώπης και της Ασίας, ουσιαστικά επίσης εξαφανίστηκε μέσα σε μία νύχτα.
Αυτό που ξεκίνησε λοιπόν ως ένα περιφερειακό σοκ, εξελίχθηκε σε μια γεωπολιτική μετατόπιση – όπου, ενώ η Ευρώπη εξακολουθεί να αναζητά εναλλακτικές λύσεις, η Ρωσία και η Κίνα έχουν αρχίσει από πολύ πριν να καλύπτουν το κενό.
Το πραγματικό ζήτημα είναι το ότι, αυτή η εξέλιξη δεν ξεκίνησε με τον πόλεμο του Ιράν – αλλά είναι το αποτέλεσμα ενός στρατηγικού αναπροσανατολισμού που ξεκίνησε ήδη από το 2022, όταν η Ευρώπη μείωσε δραστικά τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία. Έτσι, η Ρωσία έχασε την πιο σημαντική αγορά της, οπότε έπρεπε να βρει άμεσα νέους αγοραστές, για τεράστιες ποσότητες – περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, καθώς επίσης ένα μεγάλο μέρος των εξαγωγών φυσικού αερίου της.
Η προφανής λύση ευρισκόταν στην Ανατολή – με αποτέλεσμα η Κίνα, ήδη ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας στον κόσμο, έγινε ο κύριος στόχος της Ρωσίας. Υπήρχε όμως ένα πρακτικό πρόβλημα, μεταξύ των ρωσικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου και των κινεζικών κέντρων κατανάλωσης: οι αγωγοί ήταν ελλιπείς.
Ο υφιστάμενος αγωγός ESPO (Eastern Siberia–Pacific Ocean oil pipeline), είχε σχεδιαστεί για περίπου 30 εκατομμύρια τόνους αργού πετρελαίου ετησίως – ενώ στην πραγματικότητα, η Κίνα κατανάλωνε ήδη περίπου 35 εκατομμύρια τόνους εκείνη την εποχή (σήμερα ο ESPO έχει διευρυνθεί στα 67 εκ. τόνους). Επομένως η ζήτηση υπήρχε, αλλά οι υποδομές υστερούσαν.
Η Ρωσία απάντησε με μια επενδυτική επίθεση – όπου ο αγωγός «Power of Siberia 1» επεκτάθηκε σε χωρητικότητα 44 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, ενώ ο αγωγός «Far East Gas» σε 12 δισεκατομμύρια. Ταυτόχρονα, ξεκίνησε η κατασκευή του «Power of Siberia 2» – ο οποίος προορίζεται να μεταφέρει επιπλέον 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.
Αυτά τα έργα αντιπροσωπεύουν μερικές από τις μεγαλύτερες επενδύσεις σε υποδομές της Ρωσίας εδώ και δεκαετίες – ενώ ήταν ένα ρίσκο, επειδή βασίζονταν στη μακροπρόθεσμη προθυμία της Κίνας να αναλάβει τον ρόλο της Ευρώπης.
Η Κίνα βέβαια όχι μόνο αποδέχτηκε αυτήν την προσφορά, αλλά την επέκτεινε ενεργά. Ειδικότερα μόλις το 2021, περίπου το 10% των κινεζικών εισαγωγών φυσικού αερίου προερχόταν από τη Ρωσία – ενώ έως το 2024, το μερίδιο αυτό είχε αυξηθεί σε περίπου 25%. Σε απόλυτους όρους σημαίνει ότι, 27 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου διοχετεύθηκαν μέσω του «Power of Siberia 1» το 2024 – ενώ περίπου 38 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ένα χρόνο αργότερα.
Η ικανότητα της Κίνας βέβαια να απορροφήσει αυτές τις πρόσθετες ποσότητες, δεν ήταν τυχαία – αφού τα τελευταία χρόνια, η χώρα είχε επενδύσει σημαντικά σε στρατηγικά αποθέματα και είχε επεκτείνει συστηματικά τις υποδομές εισαγωγών της. Ταυτόχρονα, η ζήτηση ενέργειας συνεχίζει να αυξάνεται δυναμικά – ενώ το φυσικό αέριο αποτελεί μέχρι στιγμής μόνο ένα σχετικά μικρό μερίδιο του ενεργειακού της μείγματος. Υπήρχε επομένως περιθώριο ελιγμών – το οποίο η Κίνα χρησιμοποίησε.
Το σοκ του Κατάρ και οι συνέπειές του
Συνεχίζοντας, ο πόλεμος του Ιράν επιτάχυνε δραματικά αυτή την εξέλιξη – σημειώνοντας ότι, η κατάσταση στο Κατάρ δεν σημαίνει μόνο βραχυπρόθεσμη συμφόρηση. Περίπου 13 εκατομμύρια τόνοι LNG ετησίως αναμένεται να μην είναι διαθέσιμοι για χρόνια – με αξία αγοράς περίπου 20 δις $ το χρόνο. Σε ένα διάστημα λοιπόν πέντε ετών, οι απώλειες θα ανέρχονται σε περίπου 100 δις $ – επιπλέον του σημαντικού κόστους ανοικοδόμησης των κατεστραμμένων υποδομών.
Το γεγονός αυτό αποτελεί για την Ευρώπη έναν στρατηγικό εφιάλτη – ο οποίος δεν έχει συνειδητοποιηθεί ακόμη. Εν προκειμένω, μετά τη ρήξη της με τη Ρωσία και τη σκόπιμη τοποθέτηση της σφήνας της Ουκρανίας από τις ΗΠΑ (ανάλυση), η ΕΕ είχε σκόπιμα διαφοροποιήσει τον ενεργειακό της εφοδιασμό προς τη Μέση Ανατολή – ενώ τώρα αντιμετωπίζει το πρόβλημα ότι, αυτή η εναλλακτική λύση έχει εξαφανιστεί. Το Κατάρ έχει δηλώσει «ανωτέρα βία» για πολυάριθμες συμβάσεις προμήθειας – κάτι που στην πραγματικότητα σημαίνει πως η ΕΕ δεν μπορεί επί του παρόντος να βασιστεί ούτε στο ρωσικό, ούτε στο καταριανό LNG.
Ενώ λοιπόν η Ευρώπη ευρίσκεται παγιδευμένη, η Ρωσία και η Κίνα ενεργούν με εκπληκτικά επιθετικό τρόπο – ξεκινώντας από το ότι, η τιμολογιακή στρατηγική της Ρωσίας είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Δηλαδή, αντί να εκμεταλλεύεται την έλλειψη για επιτύχει τα μέγιστα δυνατά κέρδη, η Ρωσία προσφέρει το LNG της στην Ασία με σημαντικές εκπτώσεις – μερικές φορές έως και 40% κάτω από την τιμή spot (=ημέρας) της αγοράς.
Η στάση αυτή μπορεί να φαίνεται παράδοξη, αλλά είναι στρατηγικά συνεπής – επειδή η Ρωσία δεν ενδιαφέρεται για βραχυπρόθεσμα περιθώρια κέρδους, αλλά για μακροπρόθεσμο μερίδιο αγοράς. Ειδικότερα, μέσω εμπορικών δομών που συχνά περιλαμβάνουν κινεζική συμμετοχή, το ρωσικό φυσικό αέριο αναδιανέμεται στις ασιατικές αγορές – αρκετά φθηνά, για να εξασφαλίσει νέους πελάτες σε μακροπρόθεσμη βάση.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές, αφού πολλές ασιατικές οικονομίες αρχίζουν να αναπροσαρμόζουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους – όπου η εξάρτηση τους από τον Περσικό Κόλπο μειώνεται, ενώ αναδύονται νέοι δεσμοί με τη Ρωσία ως παραγωγό και με την Κίνα ως κεντρικό κόμβο.
Το συγκεκριμένο γεγονός δεν αλλάζει μόνο την αγορά ενέργειας, αλλά και το γεωπολιτικό τοπίο – αφού όποιος ελέγχει τις ενεργειακές ροές αποκτά επιρροή, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά. Η Ρωσία εξασφαλίζει νέες αγορές, ενώ η Κίνα επεκτείνει τον ρόλο της ως στρατηγικού μεσολαβητή – ενώ και οι δύο μαζί γίνονται μια νέα «σανίδα σωτηρίας» για περιοχές της Ασίας. Οι κίνδυνοι εδώ για το δολάριο, επάνω στο οποίο στηρίζεται ολόκληρη η υπερχρεωμένη και γεμάτη φούσκες αμερικανική οικονομία, είναι ξεκάθαροι – αφού η Κίνα θα διευρύνει τις απαιτήσεις της για την πληρωμή ενέργειας σε γουάν, όπως στο παρελθόν οι ΗΠΑ.
Κατά ειρωνικό τρόπο δε, το Ιράν είναι επίσης μεταξύ των έμμεσων κερδισμένων αυτής της εξέλιξης – αφού αποσταθεροποιώντας την περιοχή, έχει πυροδοτήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση, από την οποία επωφελούνται οι σύμμαχοι του (ακόμη και αν οι άμεσες οικονομικές επιπτώσεις για την ίδια τη χώρα παραμένουν αμφίρροπες).
Επίλογος
Ολοκληρώνοντας, αυτό που συμβαίνει δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μια βραχυπρόθεσμη προσαρμογή της αγοράς, αλλά ως μια «διαρθρωτική μετατόπιση» – κατά την οποία οι παγκόσμιες ενεργειακές ροές αναπροσανατολίζονται μακριά από τη Δύση, προς ένα δίκτυο που κυριαρχείται από την Ασία.
Στα πλαίσια αυτά, η ΕΕ ευρίσκεται στην περιφέρεια αυτής της εξέλιξης – όπου ενώ νέες εξαρτήσεις αναδύονται στην Ασία, στη Δύση γίνεται σιγά σιγά σαφές ότι, οι πολιτικές αποφάσεις σχετικά με τις ενεργειακές συνεργασίες έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες, ειδικά εάν οι εναλλακτικές λύσεις εξαφανιστούν ξαφνικά.
Ακόμη λοιπόν και αν δεν υπάρξουν μεγάλα προβλήματα ενεργειακής επάρκειας, η ΕΕ είναι αδύνατον να αντιμετωπίσει με το πανάκριβο αμερικανικό LNG και με τις αυξημένες τιμές πετρελαίου τον ανταγωνισμό τόσο της Ασίας, όσο και των ΗΠΑ – κάτι που αποτελεί εφιάλτη, ιδιαίτερα για τις βιομηχανικές χώρες της κεντρικής Ευρώπης.
(πηγή)
