Παρακμή και εμπιστοσύνη – Σελίδα 2 – The Analyst

Παρακμή και εμπιστοσύνη

3,129 total views, 13 views today

.

Ο πρωτόγονος ήταν σκληρός γιατί έπρεπε να είναι. Η ζωή του δίδαξε ότι έπρεπε να έχει το χέρι του έτοιμο να χτυπήσει και την καρδιά του αναίσθητη στο θάνατο.

Η πρόοδος της ασφάλειας, του ειρηνικού πνεύματος και των ηθικών αντιλήψεων μετριάζει και μεταμορφώνει τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων όπως και  των πρώτων άγριων θεοτήτων.

Η πρόοδος των ανέσεων και της πολυτέλειας, η εξημέρωση των ηθών και της ηθικής έφεραν το μίσος κατά των πολέμων και την αγάπη της ειρήνης. Ο λαός συνηθισμένος σε μακρά ειρήνη έχει απωλέσει όλες τις πολεμικές του αρετές κι έτσι μια χούφτα Ρωμαίων στρατιωτών μπόρεσε να κατακτήσει ολόκληρη την Αίγυπτο. Ή μια χούφτα Τραπεζίτες μπόρεσε να κατακτήσει την Αμερική, την Ευρώπη και τον κόσμο όλο.

Όταν φτάνουν στη χώρα οι καταχτητές, όπως ο λύκος σε ένα κοπάδι, βυθίζουν τη χώρα στην αποθάρρυνση και σκοτώνουν την τέχνη της. Έπειτα έφθασαν οι Πέρσες, όπως ο λύκος σε ένα κοπάδι, κατέκτησαν την Αίγυπτο, την βύθισαν στην αποθάρρυνση και σκότωσαν την τέχνη της. Έτσι γεννήθηκαν στην ηττημένη και υποταγμένη Ελλάδα ο στωικισμός και ο επικουρισμός (3ο αιώνας π.Χ). Παρατηρούμε τη σύγχρονη «τέχνη». Αντί να πελεκάει στην ανθεκτική και αναλλοίωτη πέτρα και στο διάφανο μάρμαρο τη δύναμη, το σφρίγος, το κύρος, το κάλλος , το πείσμα, το θάρρος και την ευφυΐα του καλλιτέχνη, αποτυπώνει σε εφήμερο ψηφιακό βίντεο το τραύμα της γέννησης, όπως υποδηλώνει το βούρτσισμα ενός ανθρώπινου σκελετού, προκειμένου να συνηθίσει η καλλιτέχνης στην ιδέα του θανάτου (Marina Abramović όπως παρουσιάστηκε στην έκθεση Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ ΑΒΥΣΣΟΣ 18/11/2016 – 29/01/2017, Ωδείο Αθηνών ). Μήπως αυτή είναι η τέχνη της παρακμής;

Ο Αιγύπτιος ποιητής κάνει αυτό τον ωραίο ύμνο στο θάνατο: «Ο Θάνατος παρουσιάστηκε σήμερα μπροστά μου, σαν το άρωμα λουλουδιών λωτού, ήταν σα να βρέθηκα στην όχθη της μέθης…» Μήπως στην παρατεταμένη παρακμή αρρώστησε κι η φαντασία μας; Μήπως τα πλούτη που ακόμα συρρέουν από τις κατακτήσεις είναι λιγοστά σε σχέση με το ένδοξο παρελθόν ενώ  παράλληλα συσσωρεύονται χωρίς να τροφοδοτούν την τέχνη;

Η ουσία της τέχνης που είναι η έκφραση της κίνησης και της ζωής είναι περιορισμένης διαθεσιμότητας παγκοσμίως. Σπανίζει στη ζωγραφική –μια από τις εξαιρέσεις αποτελεί ίσως ο Bansky, αλλά γιατί όχι και ο δικός μας Αρκάς που συνδυάζει με την πένα του το σχέδιο και το λόγο. Απουσιάζει μια ζωηρότητα σύλληψης, μια έξαρση στο σχέδιο και την εκτέλεση, μια πιστότητα στα δεδομένα της ζωής και της κίνησης των πραγμάτων, μια χαρούμενη υπερβολή του χρώματος και της διακόσμησης που είναι απόλαυση για το μάτι και το πνεύμα.

Ένα έθνος ταπεινωμένο από την ήττα και τη δουλεία είναι ένα έθνος βυθισμένο στην απελπισία, την απαισιοδοξία και τον πεσιμισμό. Παρατηρούμε όμως ότι έτσι εκφράζεται σήμερα στην πλειονότητα του ο ηττημένος και υπερχρεωμένος πλανήτης.

Είναι να απορούμε «για την Εθνική μας μοναξιά και μελαγχολία» όταν μετά τον Χρυσού Αιώνα της ελληνικής αρχαιότητας (5ος αιώνας π.Χ), η πατρίδα μας έγινε μόνιμο θέατρο συγκρούσεων και κυριαρχήθηκε διαδοχικά από αλλεπάλληλους κατακτητές; Όταν σήμερα συνωστίζονται στις στεριές και τις θάλασσες της αγοράζοντας τον πλούτο της έναντι πινακίου φακής οι οικονομικοί κυρίαρχοι αλλά και οι μελλοντικοί κυρίαρχοι; «Κι η πατρίδα μια τοιχογραφία με επιστρώσεις φράγκικες ή σλαβικές που αν τύχει και βαλθείς για να την αποκαταστήσεις πας αμέσως φυλακή και δίνεις λόγο», Οδυσσέας Ελύτης «Το φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά», 1971.

Σε μια πλάκα από το 2.200 π.Χ που βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο του Leyden της Ολλανδίας, αναγράφεται χαραγμένο το παρακάτω ποιητικό απόσπασμα με το οποίο ο Αιγύπτιος ποιητής προσπαθεί να εμψυχώσει τους συγχρόνους του από την απαισιοδοξία που ήταν πιθανόν συνέπεια της εισβολής των Υξώς:

«Ώσπου να έρθει η μέρα των θρήνων …Συμβούλεψε την καρδιά σου να ξεχάσει, να χαρείς ακολουθώντας την επιθυμία σου, όσο θα ζεις ακόμα… Πλήθυνε τις χαρές σου και μην αφήσεις την καρδιά σου να μαραθεί… Δόξασε την ημέρα μέσα στη χαρά, μη βασανίζεσαι σ’ αυτό τον κόσμο, κανείς άνθρωπος δεν παίρνει μαζί του την περιουσία του… κανένας που πηγαίνει εκεί κάτω δεν ξαναγυρίζει πια…»

Ο συγγραφέας, ωστόσο, συνεχίζει με την ακόλουθη αισιόδοξη ιστορική διαπίστωση:

Οι περίοδοι όμως αυτές δε διαρκούν επί πολύ, διότι η ελπίδα θριαμβεύει επί της σκέψης. Το πνεύμα επανέρχεται στο συνηθισμένο του ρόλο, του υπηρέτη της δράσης και η θρησκεία αναγεννιέται για να δώσει στον άνθρωπο, με τη βοήθεια της φαντασίας, την παρόρμηση που είναι απαραίτητη για τη ζωή και την εργασία.

Εμπιστοσύνη και εκλογές

Οι  νικητήριες δηλώσεις όλων των πολιτικών αρχηγών και των κομματικών τους στελεχών, γιατί όπως φαίνεται κανείς δεν έχασε, όπως τουλάχιστον είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν εμπιστευτούμε τα λεγόμενα των πολιτικών, σχολιάστηκαν αρκετά.

Αρχικά, θαυμάζουμε την επιδεξιότητα με την οποία χρησιμοποιούν οι πολιτικοί τη γλώσσα στην προσπάθεια τους να πείσουν αυτούς τους ίδιους κατά πρώτο λόγο.  Πάραυτα, παρά τα παιχνίδια με τη γλώσσα, είναι αναντίρρητο γεγονός ότι τις εκλογές τις κερδίζει αυτός που κερδίζει την εμπιστοσύνη. Και τις χάνει αυτός που χάνει την εμπιστοσύνη. Χωρίς την εμπιστοσύνη δεν υπάρχει τίποτα.

Από αυτό το μικρό θέμα, δηλαδή την άρνηση αναγνώρισης της ήττας- τι συμπεράσματα βγάζουμε γι’ αυτούς τους πολιτικούς; Όταν κάποιος που έχει χάσει την εμπιστοσύνη συνεχίζει  με τις δηλώσεις του να κάνει λάθη, δεν συναισθάνεται ότι «η εμπιστοσύνη είναι σαν τη γόμα. Μικραίνει και μικραίνει μετά από κάθε λάθος». Ακόμα, δεν έχει αντιληφθεί ότι «Μπορεί να κοροϊδεύεις λίγους για πολύ και πολλούς για λίγο, αλλά δεν  μπορείς να τους κοροϊδεύεις όλους για πάντα», όπως είχε πει ο σοφός Αβραάμ Λίνκολν. Τέλος, «αν κάποιος δεν είναι άξιος για τα μικρά ζητήματα, δεν είναι άξιος και για τα μεγάλα».

Ο Σύριζα ας θυμάται το Νίτσε « Δε θύμωσα γιατί μου είπες ψέματα, αλλά γιατί από δω και μπρος δεν μπορώ να σε εμπιστεύομαι» και ότι η κοινή γνώμη μίλησε λέγοντας «σε εμπιστεύτηκα, αλλά τώρα τα λόγια σου δε σημαίνουν τίποτα, γιατί οι πράξεις σου είπαν την αλήθεια». Η κοινή γνώμη είναι κατά τον Μέγα Ναπολέοντα «μια αόρατη, μυστηριώδης δύναμη, στην οποία τίποτα δεν μπορεί ν’ αντισταθεί. Τίποτα δεν είναι πιο ευμετάβλητο, πιο συγκεχυμένο και πιο ισχυρό. Όσο ιδιότροπη όμως κι αν είναι, είναι παρά ταύτα αληθινή, συνετή, δίκαιη πιο συχνά απ’ ό,τι νομίζουμε. Οι άνθρωποι δεν είναι τόσο αχάριστοι όσο λένε. Αν συναντάμε την αχαριστία τόσο συχνά, λέει, είναι γιατί συνήθως ο ευεργέτης απαιτεί περισσότερα απ’ όσα προσφέρει».

Το παραπάνω απόφθεγμα βέβαια απευθύνεται σε όλα τα κόμματα του μεσαίου χώρου, τα οποία εκφράζουν επανειλημμένα το φόβο τους για την άνοδο του λαϊκισμού. Γιατί, όπως διαβάσαμε «οι χαμηλότερης εκπαίδευσης ψηφοφόροι στήριξαν με θέρμη τον Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, το Φάρατζ στη Βρετανία, τη Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, όχι γιατί «καταλάβαιναν λιγότερα», όπως κάποιοι είχαν σχολιάσει. Αλλά, γιατί αυτοί ένιωσαν ξεχασμένοι από το σύστημα, απειλημένοι από την παγκοσμιοποίηση και τη μεταφορά θέσεων χαμηλής ειδίκευσης σε χώρες του εξωτερικού ή την αυτοματοποίηση». Οι ψηφοφόροι ακολουθούν μεσσιανικά αλλά, αν οι ηγέτες δεν μπορούν να λύσουν ή να παλέψουν για να λύσουν αυτά τα θεμελιώδη ζητήματα που τους αφορούν, τι έννοια έχει η έκφραση του φόβου; Ή μάλλον ποια άλλη έννοια έχει εκτός της προσπάθειας συσπείρωσης του δημοκρατικού κόσμου του κεντρώου χώρου για άγρα ψήφων. Ή πιο απλά, ποια άλλη έννοια έχει από την απόκρυψη της αλήθειας. Το ίδιο βέβαια αφορά τα κόμματα και τους σχηματισμούς τόσο της αριστεράς όσο και τους ακραίους λαϊκιστές, γιατί «οι άνθρωποι εμπιστεύονται τ’ αυτιά τους λιγότερο από τα μάτια τους», όπως έχει πει ο Ηρόδοτος. Για το λόγο αυτό από την πρώτη Κυριακή εκλέχθηκαν, ανεξαρτήτως της πολιτικής τους ένταξης, τόσο ο δήμαρχος της Πάτρας κ. Κ. Πελετίδης (ΚΚΕ) με 70% όσο και ο δήμαρχος του Περιστερίου κ. Α. Παχατουρίδης (ανεξάρτητος που παλαιότερα είχε υποστηριχθεί από τη ΝΔ) με 74%. Επειδή, «η εμπιστοσύνη αρχίζει με την αλήθεια και τελειώνει με την αλήθεια».

Η Ν.Δ πανηγύρισε όταν ο χάρτης έγινε μπλε, αλλά δεν υπήρχε άλλος χρωματιστός χάρτης για να αποτυπώσει την αποχή- απογοήτευση- πεσιμισμό των πολιτών, ως ένδειξη της πολιτικής παρακμής. Το εκλογικό μας σύστημα μετρά την ποσότητα των φωνών, οπότε οι έντονοι πανηγυρισμοί κατά τα βορειοαμερικανικά πρότυπα δεν έχουν έννοια  όταν λιγότεροι από 6/10 ψήφισαν στις ευρωεκλογές και 45/100 ψήφισαν τη δεύτερη Κυριακή στις δημοτικές εκλογές (32/100 στο Δήμο Αθηναίων). Αν το εκλογικό μας σύστημα ήταν διαφορετικό, δε θα έπρεπε να πανηγυρίζουν –και δικαίως- οι οπαδοί της αποχής; Αλλά βέβαια, θα πείτε, αυτοί πώς να πανηγυρίσουν αφού οι απογοητευμένοι δεν ασκούν εξουσία, διότι περί αυτού πρόκειται. Οι αγανακτισμένοι έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους. Αυτό υποδηλώνει όμως, σύμφωνα με μια εγγλέζικη παροιμία, ότι «είναι ίδια αποτυχία να εμπιστεύεσαι τον καθένα με το να μην εμπιστεύεσαι κανένα.

Ας αναστοχαστεί ο μπλε χάρτης τη νίκη του στο μέλλον, επειδή «όταν κάνεις μια δέσμευση δημιουργείς ελπίδα. Όταν την τηρείς χτίζεις εμπιστοσύνη, όταν δεν την τηρείς γκρεμίζεις την εμπιστοσύνη» και «είναι η αμοιβαία εμπιστοσύνη, περισσότερο από το αμοιβαίο συμφέρον που  συγκρατούν τις ανθρώπινες κοινωνίες». Ακόμα, «παίρνει 20 χρόνια να χτίσεις μια φήμη, λέει ο Warren Buffett και 5 λεπτά για να τη γκρεμίσεις».

Τέλος, χρήσιμη για όλους τους υποψήφιους είναι η ρήση του George Eliot «Ποια μοναξιά είναι περισσότερο μοναξιά από την έλλειψη εμπιστοσύνης»;

Οι  πολίτες, κατά κανόνα ακολουθούν το γνωμικό «ο καλύτερος τρόπος για να μάθεις να εμπιστεύεσαι κάποιον είναι να τον εμπιστευθείς». Δυστυχώς όμως κάποιος μαθαίνει με το δύσκολο τρόπο κι άλλος με τον εύκολο τρόπο. Για τη διευκόλυνση της μάθησης, ο Σαίξπηρ είχε πει «Μην εμπιστεύεσαι το πρόσωπο που έσπασε την πίστη του μια φορά» και ο Νίτσε «Μην εμπιστεύεσαι αυτούς που το κίνητρό τους να τιμωρήσουν είναι ισχυρό».  Μια Αφρικάνικη παροιμία λέει «Να είσαι προσεκτικός όταν ένας γυμνός σου δίνει το πουκάμισο του», αλλά παράλληλα ο Thomas Jefferson αναφέρει «Δεν έχω παρατηρήσει την εντιμότητα του ανθρώπου να αυξάνει με τα πλούτη του». Παραμονές των εκλογών ανοίγουν οι κάνουλες των υποσχέσεων. «Μην εμπιστεύεσαι μια υπόσχεση, αν αυτός που την κάνει είναι ερωτευμένος, πιωμένος, πεινασμένος ή υποψήφιος στις εκλογές» ή όπως αλλιώς είχε πει ο Αίσωπος «Ποτέ μην εμπιστεύεσαι τη συμβουλή ενός ανθρώπου που είναι σε αδυναμία». Ο πολιτικός αποκτά τη δύναμη που του δίνει ο πολίτης μετά την εκλογή του. Γι’ αυτό ο Δημόκριτος συμβουλεύει «Μην εμπιστεύεσαι τους πάντες αλλά, αυτούς που το αξίζουν. Το πρώτο είναι ηλιθιότητα, το δεύτερο είναι σημάδι φρόνησης».

Τελικά, μάλλον θα συμφωνήσουμε όλοι με τον Χεχεπέρε Σούμπου. Όλα έχουν λεχθεί από μακρού. Απλά, τα ξεχνάμε.

Advertisements

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν αποκλειστικά τους συγγραφείς τους. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της.