ΤΟ ESM, ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΚΑΙ Η ΙΣΛΑΝΔΙΑ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ: Εξέλιξη ελλειμμάτων και χρεών στις προβληματικές χώρες της Ευρώπης – πρώτες τρεις στήλες έλλειμμα/ΑΕΠ και επόμενες τρεις στήλες χρέη/ΑΕΠ

* Μέσος όρος  ** 128% του ΑΕΠ της σήμερα

Σημείωση: Η Ελλάδα είχε πρόβλημα μόνο δημοσίου χρέους, πολύ εύκολου στην επίλυση του – ενώ όλες οι άλλες χώρες κυρίως ιδιωτικού χρέους (τράπεζες, επιχειρήσεις, νοικοκυριά), πολύ δύσκολου στην επίλυση του. Επίσης κατ’ εξαίρεση, η Ελλάδα, επειδή βυθίστηκε στην ύφεση από τη «λάθος πολιτική» του ΔΝΤ, παρουσίασε μεγάλη αύξηση του δημοσίου χρέους της ως προς το ΑΕΠ, λόγω κατάρρευσης του ΑΕΠ – ενώ το ποσοστό ελλείμματος του 2009 μάλλον διογκώθηκε σκόπιμα.

Περαιτέρω, εάν οι αγορές (τράπεζες κλπ.) έπαυαν να δανείζουν τα κράτη με βιώσιμα επιτόκια (μεταξύ άλλων λόγω του ρίσκου της διάσωσης των χρεοκοπημένων τραπεζών τους), τότε θα επενέβαινε το ESM – όπου θα δανειζόταν πλέον αυτό (το ESM) από τις αγορές, για να δανείσει τα κράτη, έτσι ώστε να διασώσουν (δανείσουν) τις τράπεζες τους.

Επειδή όμως τα κράτη, στα πλαίσια της διάσωσης των τραπεζών εκ μέρους τους (είτε ως πιστωτές, είτε ως μέτοχοι αυτών των τραπεζών), αναγκάσθηκαν να χρεωθούν, αυξήθηκε το ρίσκο των ομολόγων του δημοσίου, τα οποία εξέδιδαν – με αποτέλεσμα να πάψουν να δανείζουν ορισμένα από αυτά οι αγορές ή/και να αυξήσουν υπερβολικά τα επιτόκια τους (γεγονός που οδηγεί τις χώρες της Ευρωζώνης, τη μία μετά την άλλη, στο ESM).

Συνεχίζοντας, επειδή η Γερμανία διαπίστωσε τις τεράστιες διαστάσεις του τραπεζικού προβλήματος της Ευρώπης, απέρριψε τις προθέσεις πολλών κρατών, αναφορικά με την ανακεφαλαιοποίηση των χρεοκοπημένων τραπεζών τους απ’ ευθείας από το ESM – ενώ οι διαμάχες αρκετών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων με τη Γερμανία δεν έχουν σταματήσει.

Σήμερα, οι χώρες που ζητούν τη διάσωση των τραπεζών τους απ’ ευθείας από το ESM, είναι κυρίως η Ιρλανδία και η Ισπανία – όπου η Γερμανία γνωρίζοντας, υποθέτοντας καλύτερα το τεράστιο μέγεθος των προβλημάτων τους (κατά την άποψη μας, μόνο η Ισπανία θα χρειαζόταν ποσά υψηλότερα από 150 δις €), αρνείται πεισματικά να «ενδώσει».

Υπάρχει φυσικά και μία δεύτερη ανάγνωση της άρνησης της Γερμανίας: η πρόθεση της να διατηρήσει τα ηνία, αναγκάζοντας τις χώρες του Νότου να εφαρμόσουν τις νεοφιλελεύθερες αλλαγές που απαιτεί – να υιοθετήσουν δηλαδή το δόγμα της καγκελαρίου και την στρατηγική του σοκ.

Ειδικότερα, εάν το ESM αναλάμβανε τη διάσωση των τραπεζών, τότε τα ομόλογα των ελλειμματικών κρατών της Ευρωζώνης θα ήταν ξαφνικά πολύ πιο ασφαλή για τις αγορές – με αποτέλεσμα να μειωθούν τα επιτόκια δανεισμού τους, να «απεξαρτηθούν» από τη Γερμανία και να πάψουν να υποτάσσονται αδιαμαρτύρητα στην μονοσήμαντη πολιτική λιτότητας, χωρίς αναπτυξιακά μέτρα.

Παράλληλα, θα αυξάνονταν τα μηδενικά σήμερα επιτόκια δανεισμού της Γερμανίας, λόγω μειωμένης ζήτησης – αφού οι αγορές θα προτιμούσαν να δανείσουν τις άλλες χώρες, με υψηλότερα επιτόκια. Τέλος, δεν θα ήταν πια εύκολο να επιβληθούν τα σχέδια άλωσης της ΕΕ, τα οποία ενδεχομένως προωθεί μυστικά η πρωσική κυβέρνηση της χώρας.

.

ΤΕΧΝΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ ΑΛΧΗΜΕΙΕΣ

Συνεχίζοντας η Ιρλανδία, αντιλαμβανόμενη πως η Γερμανία δεν πρόκειται να υποχωρήσει, αναζητεί καινούργιους δρόμους για να λύσει τα προβλήματα της – τα οποία είναι τεράστια, εάν καταλάβει κανείς ότι, μία χώρα των 5 εκ. κατοίκων έχει ήδη διαθέσει 63 δις € για τη διάσωση των τραπεζών της, ενώ θα χρειαστούν πολύ περισσότερα.

Στα πλαίσια αυτά, αναζητάει τη βοήθεια της ΕΚΤ – τη χρηματοδότηση της δηλαδή από την κεντρική τράπεζα, έτσι ώστε να μη χρειαστεί να καταφύγει στο ESM, το οποίο θα απαιτούσε ακόμη σκληρότερα μέτρα λιτότητας εκ μέρους της. Εάν όμως η ΕΚΤ «ενέδιδε» στην Ιρλανδία, θα ακολουθούσαν πιθανότατα το παράδειγμα της και τα άλλα κράτη – οπότε η μέχρι σήμερα ακολουθούμενη πολιτική θα αποτελούσε σύντομα παρελθόν.

Έτσι συμφωνήθηκε τελικά η διευκόλυνση της αποπληρωμής του χρέους της προς την ΕΚΤ (περί τα 28 δις €, τα οποία κοστίζουν στη χώρα 3,1 δις € τόκους ετησίως), παράλληλα με την «ρευστοποίηση» της χρεοκοπημένης Anglo Irish Bank (σήμερα «Irish Bank Resolution Corp.»). Η διευκόλυνση αυτή βέβαια δεν έγινε επίσημα, αφού η ΕΚΤ ανακοίνωσε πως έλαβε απλά υπ’ όψιν την πρόθεση της Ιρλανδίας να εκδώσει ομόλογα, για να καλύψει με αυτά το χρέος της προς την ΕΚΤ (το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη διάσωση της Anglo Irish Bank).

Από την άλλη πλευρά, η Ισπανία έχει ήδη χρηματοδοτήσει κάποιες τράπεζες της απ’ ευθείας από το ESM – κατ’ εξαίρεση φυσικά, πιθανότατα δε με την ανοχή της Γερμανίας (επίσημα πρόκειται για δάνειο προς το κράτος και όχι προς τις τράπεζες, αν και δεν έχει καταγραφεί στο έλλειμμα του προϋπολογισμού της). Προφανώς, η Γερμανία φοβάται πως, εάν τυχόν συμβεί κάτι στην Ισπανία, η χώρα θα επιλέξει την έξοδο της από το κοινό νόμισμα (κατά την άποψη μας, είναι η καλύτερη εάν όχι η μοναδική λύση της) –  γεγονός που θα σηματοδοτούσε την αρχή του τέλους του ευρώ.

Σε κάθε περίπτωση, η απ’ ευθείας χρηματοδότηση της διάσωσης των τραπεζών από το ESM είναι πολύ πιο ελκυστική για τα κράτη,  επειδή η δανειοδότηση τους από το ESM είναι συνδεδεμένη με αυστηρά μέτρα λιτότητας – ενώ η χρηματοδότηση των τραπεζών από το ESM, είναι στη δικαιοδοσία κυρίως του επιτρόπου ανταγωνισμού (J.Almunia) και δεν υπόκειται στον έλεγχο της Τρόικας.

Η επίσημη θέση τώρα του Γερμανού υπουργού οικονομικών είναι, να επιτραπεί τότε μόνο η χρηματοδότηση των τραπεζών από το μηχανισμό, όταν η ΕΚΤ θα έχει δημιουργήσει την υπηρεσία ελέγχου των τραπεζών σε ευρωπαϊκό επίπεδο – κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί πριν το 2014. Φυσικά δε ενισχύεται η θέση του αυτή από τη γερμανική κεντρική τράπεζα – η οποία απαιτεί να προηγηθεί η τραπεζική ένωση.

Ολοκληρώνοντας, φαίνεται πως η Γερμανία προσπαθεί να καθυστερήσει, κερδίζοντας όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο – αφενός μεν για την ήρεμη διεξαγωγή των εκλογών, αφετέρου για να αποφασίσει τελικά εάν θα παραμείνει στο ευρώ ή όχι. Στα πλαίσια αυτά, συνεχίζει να προωθεί τις εξαγωγές της σε χώρες εκτός Ευρωζώνης, όπως διαπιστώνεται από τον Πίνακα ΙΙΙ που ακολουθεί – γεγονός που ασφαλώς θα διευκόλυνε τυχόν έξοδο της από το κοινό νόμιμα.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙΙ: Εξέλιξη των γερμανικών εξαγωγών (ονομαστικά), στα πρώτα τρία τρίμηνα του 2012, συγκριτικά με την αντίστοιχη περίοδο του 2011

Πηγή: IMK

Πίνακας: Β.Βιλιάρδος

Από τον Πίνακα ΙΙΙ συμπεραίνεται ότι, οι συνολικές εξαγωγές της Γερμανίας αυξήθηκαν κατά 4,1% – με τα μεγαλύτερα ποσοστά αύξησης στις χώρες της NAFTA(20,6%). Στα κράτη της Ευρώπης (με εξαίρεση τη Μ. Βρετανία, όπου σημειώθηκε αύξηση ύψους 11,5%), οι εξαγωγές περιορίσθηκαν – κυρίως δε στις χώρες του Νότου (Πορτογαλία -13,6%,  Ισπανία -10,6%, Ιταλία -10,1% και Ελλάδα -8,6%), καθώς επίσης στο Βέλγιο (-7,4%).

ΟΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ

Όπως έχουμε αναφέρει πολλές φορές, ακόμη πιο ανόητο από το δόγμα της λιτότητας χωρίς αναπτυξιακά μέτρα, είναι το δόγμα της μη ύπαρξης εναλλακτικών λύσεων. Αν και από τις δύο δυνατότητες λοιπόν που συζητούνται σήμερα, προτιμότερη είναι η δεύτερη (το μη χείρον βέλτιστο), η απ’ ευθείας χρηματοδότηση από το μηχανισμό ESM δηλαδή, υπάρχουν πολλές άλλες εναλλακτικές λύσεις – παρά το ότι η μοναδική που φαίνεται να επιδιώκεται, είναι η ανάληψη των τραπεζικών χρεών από τους φορολογουμένους πολίτες.

Μία από αυτές, με ελάχιστες ανεπιθύμητες παρενέργειες, είναι αναμφίβολα η δημιουργία ενός κεφαλαίου (Fund) διάσωσης των τραπεζών, το οποίο θα τροφοδοτούταν με ρευστότητα από την ΕΚΤ – με την αναχρηματοδότηση που θα απαιτούταν για την κάλυψη των ενδεχομένων ζημιών του, να εξασφαλίζεται από μία πανευρωπαϊκή φορολόγηση («τέλος», ειδική εισφορά) των τραπεζών. Το συγκεκριμένο «τέλος» θα επιβαλλόταν στο τζίρο, στα κέρδη ή στις κερδοσκοπικές συναλλαγές τους – έτσι ώστε να είναι αυτές υπεύθυνες για τις ζημίες που προκάλεσαν στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και όχι οι φορολογούμενοι πολίτες.

Άλλωστε, αυτός που κερδίζει από τη διάσωση των τραπεζών της Ελλάδας ή της Ιρλανδίας, για παράδειγμα, δεν είναι άλλος από τις γερμανικές, τις γαλλικές ή τις άλλες τράπεζες, οι οποίες τις δανειοδότησαν. Επομένως, είναι απολύτως λογικό, αλλά και δίκαιο, να είναι οι ίδιες υπεύθυνες για τις ζημίες των πελατών τους – ενώ είναι εντελώς άδικο να κοινωνικοποιούνται οι ζημίες, όταν ιδιωτικοποιούνται τα κέρδη.

Μία άλλη λύση θα ήταν αναμφίβολα το πάγωμα μέρους των χρεών, παράλληλα με την παροχή δυνατοτήτων στις τράπεζες, με βάση τις οποίες δεν θα ήταν υποχρεωμένες, για κάποιο χρονικό διάστημα, να σχηματίσουν προβλέψεις επισφαλειών στους Ισολογισμούς τους (αναλυτικά στο κείμενο μας “Η αποφυγή του χάους“).

Μία τρίτη λύση θα μπορούσε να είναι ο δρόμος που επέλεξε η Ισλανδία – η οποία, αντί να δημιουργήσει «κακές τράπεζες» (bad Banks), όπως η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ιρλανδία κλπ., έκανε ακριβώς το αντίθετο. Ειδικότερα, συγκέντρωσε εκείνες τις δραστηριότητες των υπερχρεωμένων τραπεζών της, οι οποίες ήταν σημαντικές για την πραγματική οικονομία, καθώς επίσης τις καταθέσεις των πολιτών της, σε «καλές τράπεζες» (good Banks) – «επιτρέποντας» στις υπόλοιπες να «ρευστοποιηθούν» (χρεοκοπήσουν).