ΦΑΝΕΡΑ ΚΑΙ ΚΡΥΦΑ ΧΡΕΗ
«Η Φύση εξισορροπεί τα πάντα – πληρώνει τα χρέη και εξοφλεί τις υποχρεώσεις της. Τα πλεονασματικά κράτη, αυτά δηλαδή που εξάγουν περισσότερα προϊόντα από όσα εισάγουν, λειτουργώντας εις βάρος των ελλειμματικών, υποχρεώνονται να δανείσουν τα έσοδα από τα πλεονάσματα τους – κινδυνεύοντας φυσικά να χάσουν τις απαιτήσεις τους. Οι χώρες με υψηλές κοινωνικές παροχές, έχουν αυξημένα κρυφά χρέη, αυτές που παρέχουν ασφάλεια περιορίζουν την ελευθερία, ενώ η ευημερία αποβλακώνει. Η ισορροπία είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση – οπότε οφείλουμε να προσέχουμε ιδιαίτερα τις επιθυμίες μας, αφού η εκπλήρωση τους πάντοτε κοστίζει»
Έχουμε επισημάνει πολλές φορές πως, ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα των αξιολογήσεων των χωρών μεταξύ τους είναι το ότι, δεν καταγράφονται τα περιουσιακά στοιχεία τους, αλλά μόνο τα χρέη τους (άρθρο μας). Έτσι, συγκρίνονται ανόμοια μεγέθη μεταξύ τους, με αποτέλεσμα κράτη όπως η Ελλάδα, με δημόσια περιουσία άνω των 300 δις €, να αξιολογείται σαν να μην είχε καθόλου – όπως συμβαίνει για παράδειγμα με τη Μ. Βρετανία ή με τις Η.Π.Α., οι οποίες έχουν ιδιωτικοποιήσει τα πάντα, καθώς επίσης με χώρες, οι οποίες έχουν μηδαμινές υποδομές (αναπτυσσόμενες).
Ένα επόμενο «σφάλμα» είναι η μη αναφορά στο ιδιωτικό χρέος, φυσικά σε συνδυασμό με τα ιδιωτικά περιουσιακά στοιχεία, αφού τελικά είναι οι πολίτες αυτοί οι οποίοι συμβάλλουν στην εξόφληση των χρεών του δημοσίου – μέσω της αυξημένης φορολόγησης τους. Έτσι κράτη όπως η Ελλάδα, με 125% του ΑΕΠ της ιδιωτικό χρέος, τοποθετούνται στην ίδια θέση με άλλα, τα οποία έχουν υπερβολικό ιδιωτικό χρέος – όπως για παράδειγμα η Ιρλανδία, το ιδιωτικό χρέος της οποίας ξεπερνάει το 1.000 % του ΑΕΠ της.
Ένα τρίτο μεγάλο «λάθος», το οποίο οφείλει άμεσα να διορθωθεί, είναι η μη καταγραφή των κρυφών χρεών ενός κράτους, στους Ισολογισμούς του – όπου ως τέτοια θεωρούνται οι πάσης φύσεως μελλοντικές υποχρεώσεις, τις οποίες έχει αναλάβει απέναντι στους Πολίτες του. Για παράδειγμα οι συντάξεις, οι δαπάνες για τη δημόσια υγεία (ασφαλιστικό), από την στιγμή και μετά που οι πολίτες, συνταξιοδοτούμενοι, παύουν πλέον να εργάζονται κλπ.
Αν και πολλοί πιστεύουν ότι, αυτού του είδους οι παροχές είναι δεδομένες, επειδή υπάρχουν «ικανά» αποθεματικά κεφάλαια στα ταμεία του δημοσίου, πιθανότατα θα απογοητευτούν σε μεγάλο βαθμό στο μέλλον – ειδικά στις χώρες, οι οποίες παύουν να αναπτύσσονται ή/και χρεοκοπούν. Άλλωστε, το νέο θέμα της «εργασιακής εφεδρείας», για το οποίο ξανά η Ελλάδα «διαδραματίζει» το ρόλο πειραματόζωου (με την έννοια της μέτρησης των κοινωνικών αντιδράσεων), ευρίσκεται προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση – αφού με το συγκεκριμένο «τέχνασμα» επιδιώκεται η κατάλυση κάποιων ειδικών προνομίων, τα οποία συνοδεύουν την ηλικία της συνταξιοδότησης. Στον Πίνακα ΙΙ που ακολουθεί αναφέρονται τα συνολικά χρέη (φανερά και κρυφά) ορισμένων χωρών, για τις οποίες υφίστανται «εσωτερικές» μετρήσεις:
.
ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ: Φανερά και κρυφά δημόσια χρέη, ως ποσοστό επί του ΑΕΠ
| Χώρα |
Φανερά και κρυφά δημόσια χρέη |
| Η.Π.Α. |
659% |
| Μ. Βρετανία |
613% |
| Γαλλία |
347% |
| Γερμανία |
335% |
| Αυστρία |
258% |
| Ισπανία |
103% |
Πηγή: Bank Wegelin, Ελβετία
Πίνακας: Β. Βιλιάρδος
.
Όπως συμπεραίνουμε με ευκολία από τον Πίνακα ΙΙ, υπάρχει μία ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια του δυτικού συστήματος, η οποία δεν βρίσκεται τόσο στην Ευρωζώνη, όσο στη Μ. Βρετανία και, κυρίως, στις Η.Π.Α. Τόσο η Γαλλία, όσο και η Γερμανία ακολουθούν με απόσταση, ενώ η Αυστρία είναι σε καλύτερη θέση – με την Ισπανία να έχει τα μικρότερα συνολικά χρέη.
Αν και αυτά τα μεγέθη οφείλουν να αντιμετωπίζονται με μεγάλη προσοχή, επειδή βασίζονται σε εκτιμήσεις σχετικά με τη μελλοντική εξέλιξη των πληθυσμών, εν τούτοις μας προσφέρουν μία πολύ καλή εικόνα – ειδικά για τη σύγκριση των κρατών μεταξύ τους (δυστυχώς, δεν βρήκαμε τα μεγέθη της Ελλάδας). Σε κάθε περίπτωση, τρία σημεία είναι ιδιαίτερα σημαντικά:
.
(α) Το τεράστιο χρέος της αγγλοσαξονικής περιοχής – των Η.Π.Α. δηλαδή και της Μ. Βρετανίας. Ειδικά το συνολικό χρέος των Η.Π.Α., υπολογιζόμενο στα 90 τρις $ περίπου, είναι κατά πολύ μεγαλύτερο από το παγκόσμιο ΑΕΠ – ενώ η υπερδύναμη δεν φαίνεται να επιλέγει το δρόμο της λιτότητας, με ανυπολόγιστα αποτελέσματα για την παγκόσμια ειρήνη (αλλά και για την κοινωνική συνοχή των Η.Π.Α., όπως και για τη διατήρηση της αμερικανικής «ομοσπονδίας» – η οποία κινδυνεύει τα μέγιστα – άρθρο μας).
(β) Το πολύ χαμηλό χρέος της Ισπανίας, η οποία είναι κατά πολύ υγιέστερη από χώρες της Ευρωζώνης, όπως η Γαλλία και η Γερμανία – παρά την καταδίκη της από τις χρηματαγορές (αν και εκτός από την ανεργία, καθώς επίσης από την κατάρρευση της οικοδομικής δραστηριότητας, οι δήμοι της είναι σε πολύ άσχημη οικονομική κατάσταση – ειδικά η Βαρκελώνη).
(γ) Το σχετικά μεγάλο χρέος τόσο της Γαλλίας, όσο και της Γερμανίας – οι οποίες δεν είναι υγιείς, όπως πιστεύουμε όλοι μας, οπότε δεν είναι σε θέση να διασώσουν τόσο την υπόλοιπη Ευρωζώνη, όσο και τις τράπεζες της.
.
Όσον αφορά ειδικά τη Γερμανία, ίσως οφείλουμε να τονίσουμε ότι, από τα 82 εκ. των κατοίκων της, το 26% είναι άνω των 60 ετών, το 20% άνω των 65, ενώ το 5% άνω των 80. Ένα μεγάλο μέρος τους λοιπόν εισέρχεται σε περίοδο σύνταξης (ο μέσος όρος της ηλικίας των Γερμανών είναι σήμερα 44, ενώ θα αυξηθεί στα 51 εντός των επομένων ετών) – γεγονός που σημαίνει ότι,θα πάψουν να πληρώνουν φόρους και εισφορές, με δυσμενή αποτελέσματα για τα ταμεία του κράτους τους.
Εκτός αυτού, σύμφωνα με πολύ γνωστό γερμανικό περιοδικό “Στα τελευταία δέκα χρόνια, ο μέσος όρος της «εξυπνάδας» (IQ) στο γερμανόφωνο χώρο, μειώθηκε στο 98 – από 107 προηγουμένως. Τρεις από τους τέσσερις νέους, μεταξύ αυτών που αναζητούν εργασία, έχουν τεράστια προβλήματα στη γραφή, καθώς επίσης στην αριθμητική. Μόνο στο Βερολίνο, από το πρόσφατο καλοκαίρι, δεν ήταν δυνατόν να καλυφθούν 1.500 θέσεις εργασίας, λόγω του ότι η εκπαίδευση, ειδικά το IQ των υποψηφίων, ήταν δυστυχώς πολύ χαμηλό. Η Γερμανία «αποβλακώνεται», εξελισσόμενη σε μία ιδιότυπη Δημοκρατία πνευματικά ανεπαρκών πολιτών” (C.Ruetlisberger).
Συνεχίζοντας θεωρούμε ότι, το μυστικό της διαχειρισιμότητας ή μη των φανερών και κρυφών χρεών, δεν είναι άλλο από την απασχόληση – με την τελευταία να είναι μεταξύ άλλων συνάρτηση, αφενός μεν των επενδύσεων και του εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού, αφετέρου των εξαγωγών, καθώς επίσης των πλουτοπαραγωγικών πηγών μίας χώρας (ενέργεια, ορυκτά κλπ.).
Ειδικότερα, όταν σε μία χώρα η ανεργία είναι περιορισμένη, τότε εξασφαλίζεται τόσο η «εξυπηρέτηση» του φανερού χρέους, όσο και η αντίστοιχη του κρυφού – κυρίως με τη βοήθεια της φορολόγησης των επιχειρήσεων, καθώς επίσης των κρατήσεων επί των αμοιβών των εργαζομένων. Αντίθετα, όταν η ανεργία ξεπερνάει κάποια ανώτατα όρια, τότε γίνεται εξαιρετικά επικίνδυνη για το μέλλον της χώρας – περισσότερο ίσως από τα δημόσια χρέη ή τα ελλείμματα της (αν σκεφθεί κανείς εδώ ότι, το πρόγραμμα που μας επέβαλλε το ΔΝΤ, «πυροδότησε» την ανεργία στη χώρα μας, θα κατανοήσει πλήρως τις «καλές» προθέσεις του).
Όπως φαίνεται, η μοναδική ίσως χώρα, η οποία έχει κατανοήσει την τεράστια σημασία της απασχόλησης, για την ευημερία και την κοινωνική συνοχή ενός κράτους, είναι η Γερμανία. Ακριβώς για το λόγο αυτό κάνει τα πάντα, προκειμένου να διατηρήσει την ανεργία σε επίπεδα κάτω του 8% – ενώ γνωρίζει τη σημασία των εξαγωγών, για την ενίσχυση των θέσεων εργασίας της (εμποδίζοντας παράλληλα τις εισαγωγές, καθώς επίσης την εγκατάσταση ξένων επιχειρήσεων εντός των συνόρων της).
Ολοκληρώνοντας έχουμε την άποψη ότι, εάν η ανεργία ξεπερνούσε στη Γερμανία το 12% (όπως δυστυχώς συμβαίνει στην Ισπανία και στην Ελλάδα), η χώρα θα ερχόταν άμεσα αντιμέτωπη με το τέρας της χρεοκοπίας – κυρίως λόγω των τεράστιων κρυφών χρεών της, τα οποία υπολογίζονται στα 5.000 δις €!
Η «επέλαση» της λοιπόν στην Ελλάδα, καθώς επίσης η προσπάθεια της να «καταλάβει» οικονομικά ολόκληρη την Ευρώπη,εξυπηρετεί κυρίως αυτό το στόχο – μέσα από την αύξηση των ενδοευρωπαϊκών εξαγωγών της, παράλληλα με την εισαγωγή εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού, για την κάλυψη των τεράστιων ελλειμμάτων της σε ικανά και επαρκή άτομα.
