.
Το Ισραήλ, με καταγεγραμμένα αποθέματα 200 δις κυβικά μέτρα σε μια 25ετία περίπου ερευνών και μια δεκαετία παραγωγής που έχει επιταχυνθεί τελευταία, έχει αποκομίσει για το Ταμείο των Γενεών του 2 δις $ με βάση τις οικονομικές καταστάσεις του – ενώ προβλέπει ότι, θα συγκεντρώσει μελλοντικά από 57 ως 74 δις $ συνολικά. Όσον αφορά τα ετήσια έσοδα, ήταν 744 εκ. $ το 2024 και προβλέπεται να ξεπερνούν τα 2 δις $ μετά το 2027. Συγκριτικά, η Ελλάδα έχει 8 έως 10 φορές μεγαλύτερα αποθέματα, εάν ισχύουν οι εκτιμήσεις – αν και υπεισέρχονται διάφορες παράμετροι όπως το διεθνές περιβάλλον, τα επιτόκια, η τιμή πετρελαίου κλπ.
.
Εισήγηση
Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, οι παρούσες συμβάσεις της Chevron αποτελούν σχεδόν αντιγραφή αυτών της ExxonMobil του 2019 – όπου μάλλον χρησιμοποιήθηκε το ίδιο υπόδειγμα. Ενδεχομένως βέβαια να σημαίνει κάποιου είδους συνεργασία των μισθωτών μεταξύ τους – δηλαδή της ExxonMobil και της επίσης Αμερικανικής Chevron.
Έρευνες πάντως έχει διεξάγει η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ, η USGS, καθώς επίσης η Helleniq που συμμετέχει και στις δυο παραχωρήσεις των υποθαλάσσιων οικοπέδων του 2019 και του 2026 – στην οποία έχει συμμετοχή το Δημόσιο, μαζί όμως με τον Όμιλο Λάτση. Επομένως, θα πρέπει να υπάρχουν κάποια δεδομένα για υπολογισμούς – έστω ως υποθέσεις εργασίας.
Αυτό που αλλάζει τώρα στις δύο περιπτώσεις είναι οι παράμετροι, ως προς την ελάχιστη δαπάνη και τα μισθώματα – ενώ η όλη διαδικασία είναι προβληματική, αφού για την παραχώρηση στη Chevron δεν προηγήθηκε διαγωνισμός με πολλούς συμμετέχοντες, όπως γίνεται σε άλλες χώρες.
Η ένταση μας πάντως, σχετικά με το άρθρο 30.3 που αναλύσαμε στην προηγούμενη επιτροπή και έχει σχέση με την ενδεχόμενη, προφανώς αδιανόητη αποποίηση κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, παραμένει.
Αν μη τι άλλο, με δεδομένη την προβληματική κατάσταση της Λιβύης, γιατί δεν καταθέσαμε προηγουμένως τις συντεταγμένες του νόμου 2289/1995, με την προσθήκη Μανιάτη του 2011 για τη μέση γραμμή στον ΟΗΕ; Δεν είναι νόμος του κράτους μας;
Εκτός αυτού, τι εξυπηρετεί η αναφορά στα πλευρικά όρια που κατοχυρώσαμε με το διαγωνισμό του 2013 και που δεν υπήρχε στις συμβάσεις της ExxonMobil; Δηλαδή αμφισβητούνται και τα όρια που υπεγράφησαν με την Exxon;
Όσον αφορά τώρα τη διεθνή αγορά, τα κοιτάσματα παγκοσμίως εκτιμώνται σε 6.923 τρις κυβικά πόδια, με στοιχεία του 2017 – ενώ η Ελλάδα σε αυτά τα στοιχεία είναι καταχωρημένη με αποθέματα φυσικού αερίου 35 δις κυβικά πόδια στην 97η θέση διεθνώς και η Τουρκία με 131 δις στην 91η θέση.
Οι εκτιμήσεις βέβαια που κυκλοφορούν αναφέρονται σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες, συνολικά μαζί με πετρέλαιο – κυρίως στο Κρητικό Πέλαγος και στη λεκάνη του Ηροδότου, λιγότερες στο Ιόνιο και στο Αιγαίο.
Για παράδειγμα, ο κ. Φώσκολος τα υπολόγιζε σε 50 τρις κυβικά πόδια μόνο για το Νότιο Κρητικό Πέλαγος, με όφελος για τη χώρα μας ύψους 300 δις € – ενώ ανάλογη ήταν η εκτίμηση της Deutsche Bank το 2012, στα 427 δις €.
Εάν ισχύουν αυτές οι εκτιμήσεις, θα κατατασσόμασταν στην 23η θέση παγκοσμίως – μόλις πίσω από Λιβύη και Κουβέιτ.
Από την άλλη πλευρά, οι εταιρίες υδρογονανθράκων διεθνώς βιάζονται να αναπτύξουν νέα κοιτάσματα – επειδή εκτιμούν ότι, με το ρυθμό που εξελίσσεται η ζήτηση και με δεδομένη την ανάσχεση που μεσολάβησε λόγω της πράσινης μετάβασης, θα υπάρξει σημαντικό έλλειμα το 2050, εάν φυσικά δεν ανακαλυφθούν άλλες πηγές ενέργειας.
Σε αυτά τα πλαίσια θα πρέπει να εξετάσουμε την κίνηση της Chevron να υπογράψει τις σημερινές συμβάσεις που ανακοίνωσε διεθνώς στις 16.02.26 – θεωρώντας πως είναι κάτι θετικό για τη μετοχή της ακόμη και ως option, ως δικαίωμα προαίρεσης δηλαδή για την εκμετάλλευση τους.
Συνεχίζοντας με τις συμβάσεις, ανατρέξαμε στο τι ισχύει με τις παραχωρήσεις διεθνώς – έτσι ώστε να διαπιστώσουμε εάν είναι εύλογες οι υποχρεώσεις των μισθωτών.
Επιπλέον, κάναμε κάποιους υπολογισμούς για τα μισθώματα ή royalties που μπορεί να εισπράττει το Δημόσιο, κατά τη φάση ερευνών – επίσης στην παραγωγή, εάν συμβεί.
Φυσικά είναι προτιμότερη η δική σας επίσημη ανάλυση – με ανάλογες υποθέσεις εργασίας. Αυτή η εκτίμηση θα έπρεπε να υπάρχει από το ΓΛΚ ή από εξωτερικό σύμβουλο για τη δημοπράτηση των οικοπέδων και να μας είχε παρασχεθεί.
Θα αναφερθούμε πάντως μόνο σε κάποια επιμέρους άρθρα των συμβάσεων που δεν αναφέραμε στην πρώτη επιτροπή – αν και δεν αλλάζουν πολλά, σε σχέση με αυτά που είχαμε συζητήσει ήδη το 2019, συνολικά για όλες τις συμβάσεις, αφού είναι τα ίδια.
Με εξαίρεση βέβαια τις συμβάσεις στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος – όσον αφορά τη χωροθέτηση ΑΟΖ.
Επικεντρωθήκαμε κυρίως στις προϋποθέσεις που θέτουν άλλες χώρες κατά τη φάση των ερευνών, επειδή μας προβλημάτισε το γεγονός ότι, αυτές που έχει θέσει η κυβέρνηση είναι αρκετά ελαστικές – με αποτέλεσμα να μην έχει γίνει τίποτα με την Exxon ή τουλάχιστον αυτό αντιλαμβανόμαστε.
Εάν κάνουμε λάθος, εάν δηλαδή υπάρχουν αποτελέσματα από τις πρώτες 2 φάσεις των 3 και 2 ετών, θα σας παρακαλούσαμε να τις αναφέρετε – αν και οι φορείς δεν ανέφεραν να έχει γίνει κάτι, όπως ο κ. Σταμπολής, εκτελεστικός διευθυντής του ΙΕΝΕ.
Εν προκειμένω, ανατρέχοντας στις συμβάσεις παραχώρησης του Ισραήλ, το οποίο έχει δρομολογήσει ένα εντυπωσιακό πρόγραμμα εξορύξεων και εκμετάλλευσης μετά το 2000, ενώ έχει σημαντική οικονομική ανάπτυξη με σχεδόν διπλάσιο ΑΕΠ από το δικό μας, όταν πριν το 2009 το ξεπερνούσαμε, διαπιστώσαμε μία σημαντική διαφορά – δηλαδή ότι το Ισραήλ θέτει ως προϋπόθεση 1 γεώτρηση κατά στην αρχική φάση των 3 ετών, ενώ σε αντίθετη περίπτωση ανακαλούνται οι άδειες, όπως θα καταθέσουμε στα πρακτικά.
Δυστυχώς δεν υπάρχει μία τέτοια, πολύ σωστή πρόβλεψη στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα να μην έχει γίνει γεώτρηση στα 5 πρώτα έτη από την Exxon – ενώ, εκτός αυτού, οι εταιρίες μπορούν να παρατείνουν περαιτέρω το υπάρχον χρονοδιάγραμμα.
Για να είμαστε σωστοί βέβαια οφείλουμε να σημειώσουμε ότι, κατά τη διεθνή ειδησεογραφία η ανάπτυξη κοιτασμάτων διαρκεί μια 20ετία – ενώ ακόμη και το Ισραήλ που είναι πολύ αποτελεσματικό, χρειάζεται μια 10ετία.
Για παράδειγμα, το κοίτασμα Karish-1 που εκμεταλλεύεται η ελληνική Energean του Πρίνου, ανακαλύφθηκε το 2011-2013, με τη σχετική άδεια να έχει δοθεί λίγα χρόνια πριν και μάλλον στα τέλη της δεκαετίας 2000 – ενώ τέθηκε σε παραγωγή το 2022/24.
Με δεδομένο εδώ το ότι, η Energean έχει υπογράψει πρόσφατα και άλλα συμβόλαια έρευνας στο Ισραήλ, η ερώτηση μας είναι γιατί αλήθεια, μια ελληνική εταιρία που κάνει έρευνες και εξορύξεις στο Ισραήλ, δεν μπορεί στην Ελλάδα; Πόσο μάλλον όταν λειτουργεί ήδη τον Πρίνο, αν και με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα.
Σε κάθε περίπτωση το Ισραήλ, με καταγεγραμμένα αποθέματα 200 δις κυβικά μέτρα σε μια 25ετία περίπου ερευνών και μια δεκαετία παραγωγής που έχει επιταχυνθεί τελευταία, έχει αποκομίσει για το Ταμείο των Γενεών του 2 δις $ με βάση τις οικονομικές καταστάσεις του – ενώ προβλέπει ότι, θα συγκεντρώσει μελλοντικά από 57 ως 74 δις $ συνολικά
Όσον αφορά τα ετήσια έσοδα, ήταν 744 εκ. $ το 2024 και προβλέπεται να ξεπερνούν τα 2 δις $ μετά το 2027. Συγκριτικά, η Ελλάδα έχει 8 έως 10 φορές μεγαλύτερα αποθέματα, εάν ισχύουν οι εκτιμήσεις – αν και υπεισέρχονται διάφορες παράμετροι όπως το διεθνές περιβάλλον, τα επιτόκια, η τιμή πετρελαίου κλπ.
Στις παρούσες συμβάσεις τώρα, οι απαιτήσεις από τους αναδόχους αναφέρονται στο άρθρο 3 των συμβάσεων ως εξής:
(α) Όσον αφορά τη διάρκεια δίνεται στην παρ. 3.2, ενώ είναι και στις 4 συμβάσεις 7 έτη.
Η διάρκεια αυτή είναι κατά ένα έτος συντομότερη, από τις συμβάσεις της Exxon στα γειτονικά τους οικόπεδα. Για ποιο λόγο; Υπάρχει ήδη εμπειρία;
(β) Επίσης στο ίδιο άρθρο, τίθενται οι απαιτήσεις ως προς το ελάχιστο βάθος γεώτρησης, με την παρ. 3.5 – όπου διαπιστώσαμε πως είναι σε μικρά βάθη, 800 μέτρα από τον πυθμένα.
Την ίδια διαπίστωση έκανε και ο κ Σπυρίδης του ΓΕΩΤΕΕ. Ποια είναι η αιτία; Ενδεικτικά, το κοίτασμα της Αφροδίτης στην Κύπρο είναι στα 1.700 μέτρα από τον βυθό και εδώ μιλάμε για 800.
(γ) Το ελάχιστο ποσόν επένδυσης είναι παρόμοιο στις συμβάσεις της Chevron, με αυτές τις Exxon – παρά τον πληθωρισμό έκτοτε.
Από την άλλη πλευρά, το κόστος είναι σχεδόν το ίδιο, ανεξάρτητα από την έκταση του οικοπέδου – κάτι που δεν απαντήθηκε πειστικά από τους φορείς.
Επιπλέον, το ποσόν αυτό είναι πολύ χαμηλό – αν και στην περίπτωση που θα βρεθεί κοίτασμα με αυτό το χαμηλό κόστος, δηλαδή εάν είναι τυχεροί, τότε αυξάνεται το royalty στο 15%, ειδικά στην Κρήτη.
Είναι ένα ποσοστό που μας επιβεβαίωσε ουσιαστικά ο κ. Στεφάτος της ΕΔΕΥΕΠ, σημειώνοντας πως κατά τη διεθνή πρακτική το 40% των εσόδων θα αποδίδονται στο κράτος – το 25% συν 15%, εκτός εάν κάτι πάει στραβά και μειωθεί το royalty.
Ως εκ τούτου θεωρούμε με βάση τα παραπάνω δεδομένα ότι, οι εταιρίες θέλουν να έχουν μικρή δέσμευση – αν και υπάρχει σημαντική προοπτική να πληρώσουν υψηλότερα royalties, εάν βρουν κοιτάσματα. Έχουμε δίκιο ή κάνουμε κάπου λάθος;
Αντιπαραβάλλοντας τώρα τις παρούσες συμβάσεις της Chevron με αυτές της Exxon, διαπιστώσαμε πως έχουν τις ίδιες στρεμματικές αποζημιώσεις, ανάλογα πριμ επίτευξης στόχων και παρόμοια royalties.
Επί ορισμένων άρθρων τώρα, με το 2 μπορεί μια σύμβαση να παραταθεί, με αποτέλεσμα να μην διαρκεί 7 χρόνια, αλλά 15 και άνω, με συνεχείς παρατάσεις – γεγονός που σημαίνει ότι, δεσμεύουμε τις θαλάσσιες περιοχές της πατρίδας μας για πάνω από μία δεκαετία, με απόφαση Υπουργικού Συμβουλίου και χωρίς ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Οι ειδικές παρατάσεις έως 8 χρόνια ανοίγουν παράθυρο για καθυστερήσεις, χωρίς ξεκάθαρο όφελος για το Δημόσιο – οπότε ναι μεν συμφωνούμε με τις έρευνες, αλλά με αυστηρά χρονοδιαγράμματα και με σαφή ρήτρα υπέρ των συμφερόντων της χώρας μας.
Το συγκεκριμένο άρθρο είναι για εμάς το πιο προβληματικό όλων των συμβάσεων – θεωρώντας πως θα πρέπει να το επαναδιαπραγματευθεί η κυβέρνηση.
Στο άρθρο 3, αναφερθήκαμε ήδη ως προς τις ελάχιστες δαπάνες. Εκτός των ποσών τώρα που είναι πολύ χαμηλά, ποιος διασφαλίζει ότι δεν θα φορτωθούν με διοικητικά κόστη, έτσι ώστε τελικά να μην γίνονται ουσιαστικές εργασίες;
Είναι θετικό βέβαια το ότι, προβλέπεται αποκατάσταση περιβάλλοντος και λογιστικός έλεγχος, αλλά όλα κρίνονται στην εφαρμογή – ενώ θα απαιτούσαμε να υπάρχει πολύ αυστηρός κρατικός έλεγχος, διαφάνεια και ουσιαστικές ρήτρες υπέρ του Δημοσίου.
Με το άρθρο 4 ιδρύεται μια επιτροπή δήθεν ελέγχου, αλλά στην πράξη είναι μόνο συμβουλευτική – ενώ εάν δεν υπάρξει ομοφωνία, το θέμα μπορεί να οδηγηθεί σε «αποκλειστικό εμπειρογνώμονα», δηλαδή εκτός ουσιαστικού κρατικού ελέγχου.
Στην πράξη, με το άρθρο 5 η εταιρεία καταρτίζει κάθε χρόνο το πρόγραμμα – όπου εάν απλά τηρεί τα ελάχιστα, περνάει χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
Ο Εκμισθωτής μπορεί μεν να προτείνει αλλαγές, αλλά εάν δεν το κάνει μέσα σε ένα μήνα, θεωρείται ότι συμφωνεί. – γεγονός που σημαίνει ότι, το κράτος δεν έχει πραγματικό εργαλείο να επέμβει στις επιλογές της εταιρείας, κάτι που δεν αποτελεί επαρκή προστασία για το δημόσιο συμφέρον σε στρατηγικούς πόρους.
Με το άρθρο 6, η εταιρεία έχει την ευελιξία να εγκαταλείψει περιοχές που δεν την ενδιαφέρουν, χωρίς να διακινδυνεύει πολλά – αρκεί να διατηρεί την υποχρέωση δαπανών για τις υπόλοιπες.
Εδώ μάλλον θα πρέπει να υπάρχει παρέμβαση του κράτους και ρήτρες, έτσι ώστε να αποφευχθούν κακόβουλες πρακτικές – ενώ υπήρξε αρνητική εκτίμηση και από τους φορείς.
Με το άρθρο 8, οι εταιρείες αποφασίζουν για τη διάρκεια, τις παρατάσεις και την τελική τύχη των εγκαταστάσεων – ενώ το Δημόσιο απλά περιμένει να του επιστραφεί η περιοχή, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Ακόμη δε και η προστασία του περιβάλλοντος, καθώς επίσης η αποκατάσταση της περιοχής, παραδίδονται στην κρίση των εταιρειών.
Με το 10, δίνεται η ελευθερία στον μισθωτή να χρησιμοποιεί δικό του προσωπικό και εξοπλισμό για τις εργασίες – ενώ εμείς θα επιθυμούσαμε να υπάρχει συμμετοχή του εγχώριου εργατικού δυναμικού, στο βαθμό που είναι δυνατόν, όπως επίσης των εταιριών της χώρας για παραγωγή εξοπλισμού κλπ.
Με το άρθρο 12, ο μισθωτής αποφασίζει στην ουσία για το πώς θα γίνουν οι εργασίες, ποια μέτρα θα πάρει και πώς θα αντιδράσει σε ατυχήματα – οπότε η ελληνική Πολιτεία περιορίζεται σε ρόλο επιτηρητή, χωρίς ουσιαστική παρέμβαση.
Με το άρθρο 20, η εταιρία μπορεί να πουλήσει ή να δώσει μέρος των μεριδίων του σε τρίτους ή σε συγγενείς εταιρείες – αλλά πάντοτε με την έγκριση του Υπουργού.
Είναι σημαντικό βέβαια, έτσι ώστε να μην μπορούν να παραχωρηθούν σε εχθρικές χώρες – θα πρέπει όμως να συμφωνεί η Βουλή και όχι μόνο ο εκάστοτε υπουργός.
Με το άρθρο 21, δίνεται η δυνατότητα έκπτωσης του μισθωτή για παράβαση των όρων – με δεδομένο όμως το ότι οι όροι είναι πολύ ελαστικοί, όπως για την ελάχιστη επένδυση και για την πρόοδο των εργασιών, είναι μάλλον προσχηματικό.
Με το 23, προβλέπεται η επίλυση διαφορών εξωδικαστικά με παρέμβαση Ειδικού Εμπειρογνώμονα, ενώ εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, το θέμα οδηγείται σε διαιτησία – όπου εμείς είμαστε αντίθετοι, προτιμώντας την προσφυγή στη διεθνή δικαιοσύνη.
Τέλος, με το άρθρο 27 δίνεται η δυνατότητα αναστολής των εργασιών, εάν για παράδειγμα υπάρχει πρόβλημα γραφειοκρατίας – κάτι που ενδεχομένως είναι λογικό, αλλά μπορεί να καταστρατηγηθεί όπως συμβαίνει με τις εργολαβίες, όπου προσφέρονται συνεχώς πριμ επιτάχυνσης, λόγω καθυστερήσεων και θησαυρίζουν οι εργολάβοι.
