Τα Εργαλεία και οι Αξίες της Καινοτομίας το 2019 – The Analyst

Τα Εργαλεία και οι Αξίες της Καινοτομίας το 2019

Email this page.

«Στην αυγή του Νέου Έτους και της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης, ευχή όλων να ανατείλει ο ήλιος της δίκαιης ανάπτυξης, της ισότητας, της εμπιστοσύνης και της συνεργασίας. Ο ήλιος της καινοτομίας με «κοινωνική συνείδηση». Οι τεχνολογίες αναδιαμορφώνουν τις οικονομίες και τις κοινωνίες. Πρώτη προτεραιότητα η διαχείριση των ρίσκων και η παραγωγή καινοτομιών για το κοινό καλό.»

 Οι ρίζες της δημιουργικότητας και της καινοτομίας χάνονται στα βάθη των αιώνων – από τον Ήφαιστο και τον Προμηθέα μέχρι τον Αριστοτέλη και τον Δαρβίνο… Από τον Πωλ Σεζάν και τον Μπετόβεν μέχρι τον Τόμας Έντισον και τον Αϊνστάιν… Από τις αρχαιότερες τοιχογραφίες σπηλαίων μέχρι τον πίνακα του Πικάσο Οι δεσποινίδες της Αβινιόν… Από τη χρήση λίθινων εργαλείων μέχρι την εφεύρεση του τρακτέρ… Από το αγαλματίδιο που αναπαριστά έναν Άνθρωπο Λιοντάρι στο σπήλαιο Στάντελ στη Γερμανία (περ. πριν 35.000 χρόνια) μέχρι τον Μιχαήλ Άγγελο και το άγαλμα του Δαβίδ… Από την πρώτη τηλεφωνική κλήση στην ιστορία που πραγματοποιήθηκε από τον Αλεξάντερ Γκρέιμ Μπελ στις 10 Μαρτίου 1876 μέχρι την παρουσίαση του iPhone από τον Steve Jobs στις 9 Ιανουαρίου 2009… Από την ανακάλυψη της διπλής έλικας του DNA στις βιολογικές επιστήμες μέχρι τις νευροτεχνολογικές μεθόδους στην Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση.

Αναρίθμητες οι δημιουργικές ιδέες και οι καινοτομίες από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Όμως μπορούμε να διακρίνουμε παρόμοιες ερευνητικές τεχνικές και ένα μοτίβο που επανέρχεται επανειλημμένα: ο αναλογικός τρόπος σκέψης, οι διαφορετικές οπτικές, η ανάπτυξη διαφορετικών επιλογών και εναλλακτικών προσεγγίσεων και λύσεων, η απεικόνιση συμβόλων, η μεταφορά εννοιών και σημασιών από ένα επιστημονικό πεδίο σε άλλο, η ποικιλομορφία, η συνδυαστική στρατηγική, το ανακάτεμα, η ταξινόμηση και η σύνθεση ιδεών και στοιχείων. Στις πλείστες περιπτώσεις η Μεταφορά αποτελεί το κοινό στοιχείο, το βασικό όχημα στη δημιουργική διαδικασία. 

Οι Μεταφορές είναι το απόγειο της ικανότητάς μας για συμβολική σκέψη. Ένας τεράστιος αριθμός δημιουργικών ανακαλύψεων είναι  αποτέλεσμα του αναλογικού τρόπου σκέψης. Ορισμένες από τις πιο δημιουργικές εξελίξεις προκύπτουν όταν μια ιδέα που δουλεύει καλά σε ένα τομέα μεταφυτεύεται σε άλλο τομέα. Η σημασία που αποδίδει ο Αριστοτέλης στη Μεταφορά συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο μελέτης κορυφαίων ερευνητών.

Ο Edward Wilson στο βιβλίο του The Origins of Creativity σημειώνει ότι «Χωρίς την εφεύρεση της γλώσσας, θα είχαμε παραμείνει ζώα. Χωρίς Μεταφορές θα ήμασταν ακόμη βάρβαροι. Οι Μεταφορές είναι ο μηχανισμός με τον οποίο δημιουργούνται νέες λέξεις, συνδυασμοί νέων λέξεων και νέες σημασίες λέξεων […] Ενώ οι Θετικές και οι Ανθρωπιστικές Επιστήμες έρχονται πιο κοντά, η συνέργεια μεταξύ τους επιταχύνεται […] Τα νέα πεδία συνδυάζουν την επιστημονική ανακάλυψη με τις καινοτομίες και τις δημιουργικές ιδέες των Ανθρωπιστικών Σπουδών».

Στο βιβλίο του The Book of Why: The New Science of Cause and Effect, ο Judea Pearl χρησιμοποιεί τη «Σκάλα της Αιτίας και του Αποτελέσματος» (Ladder of Causation) ως την κεντρική Μεταφορά της θεωρίας του. Όπως σημειώνει ο Judea Pearl, πριν περίπου 50.000 χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος απέκτησε την ικανότητα να φαντάζεται (το τρίτο και ψηλότερο επίπεδο στη «Σκάλα της Αιτίας και του Αποτελέσματος») γεγονός που επιτάχυνε την εξέλιξη του ανθρώπου και μας προετοίμασε για περαιτέρω επαναστάσεις στη γεωργία και την επιστήμη.

Ο Yuval Noah Harari στο βιβλίο του Sapiens: Μια Σύντομη Ιστορία του Ανθρώπου, αναφέρει ότι «Το πραγματικά μοναδικό χαρακτηριστικό της γλώσσας μας είναι η ικανότητα να μεταδίδει πληροφορίες για πράγματα που δεν υπάρχουν – η ικανότητα να μιλάμε για φανταστικά πράγματα.»

Ο Antonio Damassio –ένας από τους κορυφαίους νευροψυχολόγους– σημειώνει ότι η υποκειμενικότητα (subjectivity) και η ολοκληρωμένη εμπειρία (integrated experience) είναι τα βασικά συστατικά της συνειδητότητας (consciousness). Στην απουσία κάποιου βαθμού ολοκληρωμένης εμπειρίας, είναι αδύνατο να επιτευχθεί ο αναστοχασμός (reflection) και η διάκριση (discernment) που χρειάζονται για τη δημιουργικότητα.

Ο δημιουργικός μηχανισμός της Μεταφοράς διαπερνά τα σύνορα μεταξύ των επιστημονικών πεδίων, διευρύνει τις έννοιες, επεκτείνει τις σημασίες, οικοδομεί συσχετισμούς, συγκρίνει τον κόσμο που παρατηρούμε με ένα κόσμο που μπορούμε να φανταστούμε (counterfactual – what if things had been different?), δημιουργεί εναλλακτικά σενάρια, μεταφέρει το νόημα σε διαφορετικά πλαίσια και καταστάσεις. Οι ειδικοί χτίζουν μοντέλα που κάνουν χρήση της αναλογίας, της μεταφοράς και της οπτικής απεικόνισης (visual imagery). Με τη χρήση μεταφορών και αναλογιών, μπορούμε να σπάσουμε μοτίβα, παγιωμένες αντιλήψεις και υπάρχοντες κανόνες, ανοίγοντας εντελώς νέα κανάλια και τρόπους σκέψεις και προσφέροντας δυνατές, ριζοσπαστικές λύσεις.

Για παράδειγμα, με τη βοήθεια της Μεταφοράς μπορούμε να: α)Επινοήσουμε νέες μεθόδους για το μετασχηματισμό των ακατέργαστων υλικών, τη μεταποίηση των προϊόντων και τον πολλαπλασιασμό της παραγόμενης αξίας και β)προβλέψουμε ή/και μεγιστοποιήσουμε τον αντίκτυπο μιας δράσης ή μιας πολιτικής δημιουργώντας και αξιολογώντας διαφορετικές επιλογές.

Τα όποια συμπεράσματα από το γεγονός ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει νικήσει τους παγκόσμιους πρωταθλητές σε παιγνίδια που απαιτούν κυρίως μεγάλη υπολογιστική–συνδυαστική ισχύ (σκάκι, Jeopardy και Go) δεν μπορούν αβασάνιστα να επεκταθούν και στη δημιουργική σκέψη. Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να έχει τη «διαίσθηση» κατά πόσο κινείται στη σωστή κατεύθυνση όταν βρεθεί σε αχαρτογράφητα νερά; Μπορεί να δημιουργήσει σε εντελώς άγνωστα ή/και απρόβλεπτα περιβάλλοντα; Η Τεχνητή Νοημοσύνη, τα Μεγάλα Δεδομένα και οι Αλγόριθμοι αναλύουν όλα τα στοιχεία και εντοπίζουν μοτίβα – το πρώτο βήμα της διαίσθησης. Όπως σημειώνει ο Jonas Salk «Η διαίσθηση θα πει στο σκεπτόμενο μυαλό προς τα πού να κοιτάξει μετά».

Κορυφαίοι παγκοσμίως εμπειρογνώμονες από διάφορους επιστημονικούς κλάδους υποστηρίζουν ότι σε λίγες δεκαετίες ο Αλγόριθμος μπορεί να αποκτήσει μεταφυσικές ικανότητες – μιλούν ακόμη και για «ηθικά ρομπότ». Εδώ υπάρχει μια παραδοξότητα. Πότε θα μπορέσει ο Αλγόριθμος να φτιάξει ένα ανθρωπόμορφο ειδώλιο –έστω ένα «αλγοριθμόμορφο» αγαλματίδιο– όπως έκανε ο Homo sapiens πριν 35.000 χρόνια στο σπήλαιο Στάντελ στη Γερμανία; Ο Άνθρωπος των σπηλαίων δεν είχε Μεγάλα Δεδομένα, δεν είχε κανένα δεδομένο – είχε μια απλή, δημιουργική ιδέα. Ένα από τα πρώτα δείγματα μεταφορικής σκέψης. Πότε θα μπορέσει ο Αλγόριθμος να αποκτήσει την ικανότητα να δημιουργεί νέες Μεταφορές; Μετά από 35.000 χρόνια; Μια μέρα ο Αλγόριθμος μπορεί να γίνει Θεός… ένας από τους 12 Θεούς του Ολύμπου, ο «Homo Hephaestus».

Η Εννοιολογική Μεταφορά αποτελεί μια από τις ειδικές δημιουργικές τεχνικές στο νέο Μοντέλο Καινοτομίας που έχω αναπτύξει – η πρώτη επίσημη παρουσίασή του θα γίνει σε ένα από τα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια στην Κύπρο στις αρχές Φεβρουαρίου 2019. Το πρότυπο αυτό «διεπιστημονικό» εργαλείο βοηθά τους Οργανισμούς –δημόσιες υπηρεσίες, αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης, επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και ΜΚΟ– να παράγουν εξαιρετικές ιδέες και να τις μετατρέπουν σε σημαντικές καινοτομίες.

Το νέο Υπόδειγμα Καινοτομίας: α)Αντικατοπτρίζει τις θεμελιώδεις αρχές και αξίες της καινοτομίας όπως είναι η εγγύτητα, η συνδεσιμότητα και το συνεργατικό πνεύμα και β)αποτελεί ένα απλό, πρακτικό, ευέλικτο εργαλείο που εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς και σε όλες τις κλίμακες: μετατροπή των αποτελεσμάτων της επιστημονικής έρευνας σε πολύτιμες καινοτομίες, δημιουργία νέων προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, νέων αγορών, νέων βιομηχανιών και νέων επιχειρηματικών μοντέλων, Branding, Έξυπνοι Οικισμοί, Εθνικό Σύστημα Ασφάλειας, Μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Εθνικό Σύστημα Έρευνας & Καινοτομίας, Αξιολόγηση και Διαχείριση Ρίσκου κ.ά.

Η πρωτοποριακή αυτή μέθοδος αποτελεί μια δυναμική πλατφόρμα η οποία: α)Φέρνει μαζί όλους τους εταίρους της καινοτομίας και β)συνδυάζει ιδέες, έννοιες, στοιχεία, χαρακτηριστικά και διακριτές ικανότητες από τους τέσσερεις βασικούς τύπους καινοτομίας –καινοτομία προϊόντος, καινοτομία διαδικασιών, οργανωσιακή καινοτομία, καινοτομία μάρκετινγκ– για να παράγει νέες, πιο βιώσιμες καινοτομίες. Η ολιστική, πολυπαραμετρική αυτή προσέγγιση αυξάνει τις πιθανότητες επίτευξης καινοτομικών αποτελεσμάτων και πολλαπλασιάζει τις επιλογές. Οι προτάσεις (καινοτομικές ιδέες και σχέδια) πρώτο αξιολογούνται με βάση συγκεκριμένα δημιουργικά και στρατηγικά κριτήρια και δεύτερο πρέπει να διέπονται από αρχές οι οποίες να είναι ενσωματωμένες σε όλα τα στάδια της καινοτομίας και της αξιακής αλυσίδας.

Η πολυπλοκότητα, οι αλληλεξαρτήσεις, η αβεβαιότητα, η αλλαγή, οι ασύμμετροι κίνδυνοι και η κλίμακα των προκλήσεων που χαρακτηρίζουν το σημερινό τοπίο δημιουργούν εκρηκτικά ρίσκα. Το νέο στρατηγικό εργαλείο που έχω αναπτύξει παράγει καινοτομίες οι οποίες είναι όχι μόνο πιο ανθεκτικές αλλά γίνονται καλύτερες με το χρόνο, είναι «antifragile». Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από μια διττή στρατηγική: Απ’ τη μια ελαχιστοποιείται το ρίσκο και η ζημιά από αρνητικές ασυμμετρίες και απ’ την άλλη μεγιστοποιείται το όφελος από θετικές ασυμμετρίες. Η θεωρία «Αntifragility» παρουσιάστηκε από τον κορυφαίο παγκοσμίως ειδικό στο Risk Management Nassim Taleb. 

Είναι πολύ σημαντικό ένας λαός να αναγνωρίσει ότι η ευημερία του εξαρτάται από το εύρος και το βάθος της καινοτομικής δραστηριότητάς του. Ο δυναμισμός μιας οικονομίας είναι ο συνδυασμός των εδραιωμένων δυνάμεων και δυνατοτήτων πίσω από την καινοτομία: η δύναμη που υποκινεί την αλλαγή, το ταλέντο για την υλοποίησή της και η δεκτικότητα σε νέα πράγματα, καθώς και οι διευκολυντικοί θεσμοί που τα καθιστούν δυνατά. Νέες γνώσεις, νέες επινοήσεις και νέοι τρόποι να κάνουμε διαφορετικά πράγματα είναι τα βασικά μέσα για την πρόοδο. Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του 2020 με θεωρίες και εργαλεία περασμένων δεκαετιών. Χρειάζεται καινοτομία αξίας – ένα τεράστιο άλμα αξίας για τους πολίτες / πελάτες.

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν είναι αξιοσημείωτα σιωπηλό για το ποιος παίρνει τι. Το ποιος παίρνει τι είναι ζήτημα πρωτίστης σημασίας. Η ανάπτυξη παραπαίει στις πλούσιες χώρες. Κάθε μια από τις τελευταίες δεκαετίες η ανάπτυξη είναι χαμηλότερη από ό,τι την προηγούμενη δεκαετία. Σχεδόν παντού η επιβράδυνση της ανάπτυξης συνοδεύτηκε με διεύρυνση της ανισότητας. Η ανισότητα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην καινοτομία. Ο σχεδιασμός της οικονομίας πρέπει να είναι κατανεμητικός και αναγεννητικός.

Η καινοτομία πρέπει να έχει «κοινωνική συνείδηση»: να είναι δίκαιη, ανθεκτική και να προάγει την ισότητα, την ανεκτικότητα και τη δεκτικότητα. Η τοποθέτηση κοινωνικών αξιών ως προτεραιότητα της διακυβέρνησης μπορεί να βοηθήσει σε ποια κατεύθυνση και με ποιο τρόπο οι τεχνολογικές καινοτομίες θα χρησιμοποιηθούν και ποιον θα ωφελήσουν. Οι τεχνολογίες είναι λύσεις και προϊόντα που έχουν αναπτυχθεί μέσα από κοινωνικές διαδικασίες οι οποίες ήδη αντανακλούν εμπεδωμένες προτεραιότητες και αξίες.

Το οικοσύστημα καινοτομίας πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα κατάλληλα συστατικά: ανοιχτή δημιουργική κουλτούρα, εμπιστοσύνη, κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, κανονισμούς και πρότυπα, ποιότητα, κίνητρα και επαρκή χρηματοδότηση, κρίσιμη μάζα συντελεστών και υποδομών, αποδοτικότητα, διευκόλυνση του επιχειρείν (μείωση της γραφειοκρατίας και του διοικητικού φόρτου), πειραματισμός, τακτική ανατροφοδότηση, μετρήσιμα αποτελέσματα και λογοδοσία, δικτύωση και συντονισμό όλων των εταίρων, ποικιλομορφία «diversity», εξωστρέφεια, κινητικότητα, ενθάρρυνση για ανάληψη πρωτοβουλιών. 

Το Εθνικό Σύστημα Έρευνας και Καινοτομίας πρέπει να: α)Αντικατοπτρίζει τη διαφάνεια, την αξιοκρατία και την ισότιμη μεταχείριση, β)ενθαρρύνει τον μακροχρόνιο σχεδιασμό, τις συνέργειες και τη διάχυση των αποτελεσμάτων της καινοτομίας σε όλους τους πολίτες, γ)προωθεί τη συνεργασία του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και τη σύζευξη της Επιστήμης με την Τέχνη.

Υπάρχει Ελληνική λύση στο γρίφο της καινοτομίας και της διατηρήσιμης ανάπτυξης. Η Μεταφορά μπορεί να προωθήσει το δημιουργικό συγκερασμό του ψηφιακού με το φυσικό και το βιολογικό κόσμο. Ως μια μοναδική δημιουργική τεχνική, η Μεταφορά μπορεί να συμβάλει στην ενοποίηση των πολλών και διαφορετικών επιστημονικών πεδίων. Η μητρική γλώσσα της καινοτομίας είναι μία, η μεταφορική και μας την έδωσε ο Αριστοτέλης. Τη γλώσσα της καινοτομίας μας την έδωσε ο Σταγειρίτης φιλόσοφος μαζί με την επινόηση της επιστήμης.

Μέσα από την Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση θα αναδειχθούν οικοσυστήματα για τη δημιουργία αξίας που δεν μπορούμε να φανταστούμε με τον τρόπο σκέψης της Τρίτης Βιομηχανικής Επανάστασης. Θα αναδειχθούν νέες προκλήσεις και νέες ευκαιρίες. Πρέπει να αναπτυχθεί ένας τρόπος σκέψης που: α)Λαμβάνει υπόψη τα αποτελέσματα σε επίπεδο συστήματος (system-level effects) και τον αντίκτυπο στα άτομα και β)παραμένει προσανατολισμένος στο μέλλον και είναι ευθυγραμμισμένος με κοινές αξίες για όλους εταίρους. Οι αρχές και οι αξίες πρέπει να ενσωματώνονται στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, στα θεμέλια της καινοτομίας. Οι αξίες πρέπει να ενταχθούν στο DNA των τεχνολογικών καινοτομιών.

Η σύζευξη της Τεχνητής Νοημοσύνης με την Ανθρώπινη Δημιουργικότητα θα δώσει τη δυνατότητα στους Οργανισμούς να καινοτομούν σε πραγματικό χρόνο. Διαρκής στόχος η δημιουργία περισσότερων και καλύτερων καινοτομιών – βιώσιμων καινοτομιών που παράγουν συνεργιστικά οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική αξία. Το νέο Μοντέλο Καινοτομίας που παρουσιάζεται πολύ επιγραμματικά στην παρούσα μελέτη παρέχει ένα ολοκληρωμένο ενοποιητικό εννοιολογικό πλαίσιο καθώς και τα απαραίτητα στρατηγικά εργαλεία και δημιουργικές τεχνικές για επίτευξη του στόχου αυτού.

Η καινοτομία δεν είναι προνόμιο γιγάντων. Υπάρχουν πολλές μικρές χώρες οι οποίες έχουν αναπτύξει την άυλη καινοτομία και οικονομία: το Ισραήλ, η Ταιβάν, η Κορέα, η Εσθονία, η Μάλτα. Η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση είναι μια ευκαιρία ακόμη και για μικρές χώρες, διότι δεν πρέπει να είσαι οικονομικός γίγαντας για να είσαι καινοτόμος. Χρειάζονται οι κατάλληλες δομές και τα απαραίτητα εργαλεία. Στην εποχή της Δημιουργικής Επανάστασης χρειάζεται φαντασία και αποφασιστικότητα.

ΝΙΚΟΣ Γ. ΣΥΚΑΣ

Σύμβουλος Στρατηγικής & Καινοτομίας

Γίνε Μέλος
Αγοράζοντας μια συνδρομή, στηρίζεται τη προσπάθειά μας και γίνεστε ενεργό μέλος της ομάδας μας (κίνημα). Θα λάβετε και τα δύο παρακάτω πλεονεκτήματα:

1. Θα μπορείτε να μελετάτε τα άρθρα/αναλύσεις χωρίς να βλέπετε διαφημίσεις (χωρίς περισπασμούς δηλαδή).

2. Θα μπορείτε να τα εκτυπώνετε ή/και να τα αποθηκεύετε σε μορφή PDF (για να τα έχετε πάντα δικά σας).

Αντιαμβανόμαστε πως δεν μπορεί ο καθένας να γίνει συνδρομητής. Για το λόγο αυτό, όσοι από εσάς είσαστε σε θέση να υποστηρίξετε το όραμά μας, θα βοηθάτε και εκείνους που δεν μπορούν να συνδράμουν άμεσα.
×