Η ΕΚΤ
Στη Ευρώπη, ο συνδυασμός της δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής είναι πολύ πιο δυσμενής, σε σχέση με τις Η.Π.Α. – ενώ ο εξαιρετικά χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης δεν επιτρέπει μεγάλα περιθώρια πρωτοβουλιών στην ΕΚΤ, πιέζοντας την σημαντικά.
Παρά το ότι δε ο διοικητής της ανακοίνωσε την επέκταση του προγράμματος ποσοτικής διευκόλυνσης μετά το 2016, εάν κριθεί απαραίτητο, η προοπτική να πλημμυρίσουν οι αγορές με νέα χρήματα πίεσε μεν την ισοτιμία του ευρώ απέναντι στο δολάριο (στο 1,1108 από 1,1230), αυξάνοντας τους δείκτες των χρηματιστηρίων, αλλά μόλις για μία ημέρα – ενώ η κεντρική τράπεζα της Σουηδίας απείλησε πως θα ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο, εάν η ΕΚΤ αυξήσει ξανά την ποσότητα χρήματος.
Περαιτέρω, η ΕΚΤ μείωσε τις προβλέψεις της όσον αφορά το ρυθμό ανάπτυξης για μία ακόμη φορά – ενώ, όπως φαίνεται από το γράφημα που ακολουθεί, δεν έχει ποτέ μέχρι σήμερα επαληθευθεί. Για παράδειγμα, το Μάρτιο του 2014 η ΕΚΤ προέβλεπε 1,3% ρυθμό ανάπτυξης για το 2015 (μπλε στήλη) και 1,5% για το 2016 (καφέ στήλη) – ενώ σήμερα (Σεπτέμβριος 2015, τελευταίες τρεις στήλες), η πρόβλεψη κατέρρευσε στο 0,1% για το 2015 (1,1% για το 2016 και 1,7% για το 2007).
.
.
Παράλληλα, ανέφερε την πιθανότητα να σημειωθεί αρνητικός ρυθμός ανάπτυξης στους επόμενους μήνες – χωρίς όμως να αποσαφηνίσει εάν θα βυθιστεί η Ευρωζώνη στον αποπληθωρισμό (ευρύτερη μείωση των τιμών), αφού θεώρησε πως πρόκειται για μία παροδική επίδραση των χαμηλών τιμών του πετρελαίου.
Εάν όμως πράγματι επικρατήσει το σενάριο της μείωσης των τιμών, όπου ο τζίρος των επιχειρήσεων περιορίζεται, τα κέρδη τους επίσης, οι επενδύσεις σταματούν, ενώ η ανεργία αυξάνεται όπως και τα χρέη, τότε η νομισματική ένωση θα βιώσει πολύ δύσκολες συνθήκες – οπότε θα αναγκασθεί η ΕΚΤ να αποφασίσει ένα νέο πακέτο ποσοτικής διευκόλυνσης (QE), ελπίζοντας πως οι τράπεζες θα υποχρεωθούν να δώσουν περισσότερα δάνεια στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά για να αυξηθούν οι επενδύσεις και η κατανάλωση, αντί να τα επενδύσουν σε κρατικά ομόλογα και στα χρηματιστήρια.
Φυσικά δεν αυξήθηκαν τα βασικά επιτόκια, παραμένοντας στο 0,05% όπως πριν από ένα ακριβώς έτος, ενώ παρέμεινε το αρνητικό επιτόκιο στο -0,2% για τις καταθέσεις των τραπεζών στην ΕΚΤ – έτσι ώστε να έχουν κίνητρο να μην τοποθετούν εκεί τα χρήματα τους. Το γεγονός αυτό δεν διευκολύνει προφανώς την απόφαση αύξησης των επιτοκίων εκ μέρους της Fed, ενώ τεκμηριώνει τον πανικό της ΕΚΤ – οι προβλέψεις της οποίας χαρακτηρίζονται πλέον ως ευχολόγια, αφού έχουν τεράστιες αποκλίσεις από την πραγματικότητα.
.
Η Τράπεζα της Ιαπωνίας
Εδώ η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη, αφού σε λίγα χρόνια η χώρα δεν θα μπορεί πλέον να υιοθετεί προγράμματα ρευστότητας – έχοντας σχεδόν υπερβεί τα ανώτατα επιτρεπόμενα όρια, όπως φαίνεται από το γράφημα που ακολουθεί (πηγή).
.
(*Πατήστε στο γράφημα για μεγέθυνση)
.
Όπως διαπιστώνεται από την πρώτη εικόνα αριστερά, το πρόγραμμα (QE) της Ιαπωνίας (κόκκινη καμπύλη), έχει εισέλθει σε μία καινούργια φάση – ενώ είναι πολύ υψηλότερο, συγκριτικά με όλες τις υπόλοιπες χώρες (Βρετανία, ΕΚΤ, Fed). Στη δεύτερη εικόνα, επάνω δεξιά, φαίνεται το ποσοστό των ομολόγων του δημοσίου που έχει στον ισολογισμό της η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας – όπου υπολογίζεται πως θα φτάσει στα ανώτατα όρια του έως το τέλος του 2019 (60%).
Εν τούτοις στην τρίτη εικόνα κάτω αριστερά, όπου οι στήλες αναφέρονται στα ομόλογα που κατέχουν οι εμπορικές τράπεζες, ως ποσοστό επί των συνολικών ισολογισμών τους σε διάφορες χώρες (Καναδάς, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Η.Π.Α.), θεωρείται πως κάποια στιγμή οι τράπεζες δεν θα θέλουν να πουλήσουν παραπάνω ομόλογα στην κεντρική – αφού θα τα χρειάζονται ως εγγύηση για δικούς τους σκοπούς.
Όσον αφορά δε (τετάρτη εικόνα, κάτω δεξιά) τα συνταξιοδοτικά ταμεία, καθώς επίσης τις ασφαλιστικές εταιρείες, κάποια στιγμή θα έχουν ολοκληρώσει την αναδιάρθρωση των χαρτοφυλακίων τους – οπότε θα πάψουν επίσης να πουλούν ομόλογα, επενδύοντας τα χρήματα σε μετοχές (αυτή ήταν κυρίως η αιτία της ανόδου του ιαπωνικού χρηματιστηρίου, μαζί με την πτώση της ισοτιμίας του γεν).
Επομένως, το μεγάλο πρόβλημα της κεντρικής τράπεζας της Ιαπωνίας δεν είναι οι αποφάσεις αύξησης των πακέτων ποσοτικής διευκόλυνσης, οι οποίες πραγματοποιούνται μέσω της αγοράς ομολόγων (επανεξισορρόπηση χαρτοφυλακίων), αλλά η αδυναμία της να βρει πωλητές – οπότε κάποια στιγμή, το 2017 ή το 2018, θα αναγκασθεί να τα σταματήσει, με ανυπολόγιστα αποτελέσματα για την οικονομία της χώρας.
Υπενθυμίζουμε εδώ πως με το πρώτο πρόγραμμα μόλις το 5% των αγορών της κεντρικής τράπεζας προήλθε από θεσμικούς επενδυτές – ενώ το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 40% από τον Οκτώβριο του 2014 έως το Μάρτιο του 2015. Αφού λοιπόν θα έχει αγοράσει όλα όσα πουλιούνται, δεν θα βρίσκει τίποτα στο μέλλον – γεγονός που σημαίνει πως, ακόμη και αν το θέλει, δεν θα έχει τη δυνατότητα να το κάνει, παρά μόνο μέσω της αύξησης των αγορών ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων.
Εύλογα λοιπόν είναι και αυτή με τη σειρά της πανικοβλημένη, ενώ λογικά προβλέπεται πως η λήξη ενός μεγάλου μέρος των ομολόγων που κατέχει θα επιμηκυνθεί στο διηνεκές – γεγονός που σημαίνει πως θα μετατραπούν αυτόματα σε χρήματα, πιέζοντας ασφυκτικά την ισοτιμία του γεν.
.
Επίλογος
Η μη συμβατική νομισματική πολιτική των μεγάλων κεντρικών τραπεζών, η οποία δεν συνοδεύεται από μία ορθολογική δημοσιονομική πολιτική, καθώς επίσης από τη ρύθμιση των τραπεζών, έχει διαστρεβλώσει εντελώς το χρηματοπιστωτικό σύστημα – χωρίς θετικά αποτελέσματα, εκτός από την μέχρι στιγμής αποφυγή ενός παγκόσμιου κραχ, έναντι πολύ ακριβών ανταλλαγμάτων (υπερδιογκωμένες φούσκες στις αγορές παγίων, μεγάλη αύξηση του παγκοσμίου χρέους, υπερδιπλασιασμός των δανείων σε δολάρια κλπ.).
Η πολιτική όμως αυτή πλησιάζει στο τέλος της, για διάφορους λόγους στις τρεις μεγάλες βιομηχανικές περιοχές του πλανήτη, χωρίς να έχει βρεθεί ο τρόπος της ομαλής αντικατάστασης της – γεγονός που σημαίνει πως θα οδηγηθούμε πολύ σύντομα σε αχαρτογράφητα νερά, με τους κινδύνους κατάρρευσης του σημερινού χρηματοπιστωτικού συστήματος να έχουν αυξηθεί κατακόρυφα.
Το τι θα προκύψει τελικά δεν μπορεί να το γνωρίζει κανείς – όπως επίσης τις συνέπειες για τις μικρότερες χώρες, εντός και εκτός μεγάλων νομισματικών ζωνών, άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένων μεταξύ τους. Πιθανότερη πάντως είναι μία παγκόσμια πυρκαγιά, η οποία όσο πιο πολύ αργεί, τόσο πιο καταστροφική θα είναι – ενώ η σπίθα που θα την προκαλούσε δεν είναι δυνατόν να εντοπισθεί.
