Η ανακύκλωση των χρεών στην Ευρώπη
Η ίδια ανόητη κυκλική κυκλοφορία των δανείων παρατηρείται σήμερα, στην ευρωπαϊκή κρίση χρέους. Οι χώρες της κρίσης (άρθρο) υποχρεώνονται να μειώσουν τα χρέη τους απέναντι στην Τρόικα – κάτι που θα ήταν τότε μόνο εφικτό, εάν είχαν τη δυνατότητα να αυξήσουν σε μεγάλο βαθμό, εξτρεμιστικά, τις εξαγωγές τους. Που όμως θα μπορούσαν να εξάγουν;
Σε καμία περίπτωση στη Γερμανία, η οποία θέλει να συνεχίσει να είναι η πρωταθλήτρια στις εξαγωγές και στα εμπορικά πλεονάσματα – οπότε παραμένουν στην ίδια θέση, όπως φαίνεται από το γράφημα που ακολουθεί (γαλάζια καμπύλη και αριστερή κάθετος οι εξαγωγές της Ελλάδας, διακεκομμένη της Πορτογαλίας).
.
.
Με τον τρόπο αυτό απλά γυρίζει το «carrousel» του χρέους: οι Πορτογάλοι, οι Έλληνες και οι Ιρλανδοί παίρνουν καινούργια δάνεια, για να αποπληρώσουν τα παλαιότερα. Οι Έλληνες ακόμη από την τρόικα, όταν υποτάσσονται στα προγράμματα της, ενώ οι υπόλοιποι από τις αγορές, με τη βοήθεια του προγράμματος ποσοτικής διευκόλυνσης της ΕΚΤ – με το οποίο απλά αναβάλλεται η μεγάλη χρηματοπιστωτική έκρηξη για το μέλλον, εις βάρος εν πρώτοις των καταθετών.
Η οικονομική κατάσταση της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας είναι επιφανειακά μόνο κάπως καλύτερη – πρακτικά όμως είναι η ίδια, εάν όχι χειρότερη (λόγω του τεράστιου ιδιωτικού τους χρέους), με αυτήν της Ελλάδας.
Ουσιαστικά πληρώνουν τα δάνεια της Τρόικας, δανειζόμενες από τις αγορές – οπότε ξανά από τις τράπεζες, όπως συνέβαινε πριν από την «αμοιβαία διάσωση αμφοτέρων». Επομένως, το ύψος των χρεών τους παραμένει ως έχει – όπως στο παράδειγμα της Ιρλανδίας που μειώθηκε μεν το ιδιωτικό χρέος, αλλά αυξήθηκε ανάλογα το δημόσιο (υπερτετραπλασιάσθηκε σε όρους ΑΕΠ).
Συνεχίζοντας, πολλοί Γερμανοί διαισθάνονται ενστικτωδώς ότι, οι χώρες της κρίσης δεν θα μπορέσουν να εξοφλήσουν ποτέ τα χρέη τους – καλλιεργώντας όμως την ελπίδα πως θα καταφέρουν να αποπληρώσουν ένα κάποιο μέρος τους, τουλάχιστον ως ένδειξη καλής θέλησης. Η ελπίδα τους όμως αυτή είναι ουτοπική, αδύνατον να εκπληρωθεί – αφού τα χρήματα έχουν χαθεί προ πολλού.
Φαίνεται βέβαια παράξενο το ότι, είναι δυνατόν να εξαφανιστούν έτσι απλά τα χρήματα – οπότε οφείλει κανείς να το εξηγήσει. Στο παράδειγμα της Ελλάδας, το πρόβλημα της οποίας είναι το δημόσιο χρέος και όχι το ιδιωτικό, όπως στις υπόλοιπες χώρες, το κράτος δανείσθηκε μεγάλα ποσά – για να χρηματοδοτήσει, μεταξύ άλλων, τις υπερβολικές δαπάνες ενός διογκωμένου από τη διαφθορά εξοπλιστικού προγράμματος, τους Ολυμπιακούς Αγώνες, για να προσλάβει υπεράριθμους δημοσίους υπαλλήλους, για να πληρώσει πολύ μεγάλες συντάξεις κοκ.
Με τον τρόπο αυτό αυξήθηκαν τα εισοδήματα πολλών Ελλήνων, οι οποίοι έκτισαν σπίτια, αγόρασαν αυτοκίνητα κοκ. – γεγονός που σημαίνει ότι, το δημόσιο χρηματοδότησε σε τελική ανάλυση τις καταναλωτικές δαπάνες των Πολιτών του, δανειζόμενο μεγάλα ποσά.
Επειδή όμως τα καταναλωτικά αγαθά δεν παράγουν έσοδα, με τα οποία να μπορούν να εξοφλούνται τα χρέη (εάν το δημόσιο είχε χρηματοδοτήσει τις εξαγωγικές εταιρείες, η κατάσταση της χώρας μας θα ήταν σήμερα διαφορετική), το 2010 η χώρα δεν είχε την απαιτούμενη ρευστότητα για να συνεχίσει να πληρώνει τα χρέη της – ενώ στη συνέχεια οδηγήθηκε στην απόλυτη χρεοκοπία, οπότε τα χρήματα κυριολεκτικά εξαφανίσθηκαν (πτώση των τιμών των ακινήτων, του ύψους των εισοδημάτων κοκ.).
Σήμερα οι Έλληνες κατηγορούνται πως έζησαν πάνω από τις δυνάμεις τους. Όμως η ηθική αυτή κατηγορία είναι θεμελιωδώς λανθασμένη επειδή, όσον αφορά τα δάνεια, οι υπεύθυνοι είναι πάντοτε δύο: όχι μόνο ο οφειλέτης, αλλά και ο δανειστής. Κανένας δεν υποχρέωσε τις γερμανικές και τις γαλλικές τράπεζες να δανείζουν το ελληνικό δημόσιο, κερδοσκοπώντας εις βάρος του.
Εκτός αυτού, τόσο η ΕΚΤ, όσο και η Κομισιόν απέτυχαν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους, αφού δεν προειδοποίησαν έγκαιρα κανέναν για τον υπερβολικό δανεισμό της Ελλάδας. Η ευρωπαϊκή κρίση λοιπόν δεν είναι μία κρίση της Ελλάδας – αλλά μία κοινή κρίση, η οποία μπορεί μόνο από κοινού να αντιμετωπισθεί με επιτυχία.
.
Οι οικονομικοί κίνδυνοι
Όλες οι συζητήσεις που επικεντρώνονται στην ηθική του χρέους, στην ανηθικότητα δηλαδή της σύναψης δανείων, όταν δεν είναι εξασφαλισμένη η αποπληρωμή τους, δεν κατανοούν πόσο επικίνδυνο είναι, όταν μία ολόκληρη κοινωνία αρχίζει πραγματικά να εξοφλεί τα χρέη της, παύοντας να δανείζεται – ακόμη και όταν η αποπληρωμή είναι μικρής έκτασης.
Ο κίνδυνος αυτός προέρχεται από την κατάρρευση της οικονομίας, αφού όποιος αποπληρώνει χρέη παύει να καταναλώνει – οπότε η ζήτηση περιορίζεται, ο τζίρος των επιχειρήσεων επίσης, επενδύσεις δεν διενεργούνται, η ανεργία αυξάνεται, τα έσοδα του δημοσίου μειώνονται, η κλιμάκωση των φόρων για να εξισορροπηθεί η απώλεια των εσόδων, καθώς επίσης οι δαπάνες από την αυξημένη ανεργία περιορίζει ξανά την κατανάλωση κοκ. (ανάλυση).
Ουσιαστικά ξεκινάει ένας καθοδικός σπειροειδής κύκλος, ο οποίος είναι αδύνατον να σταματήσει – επειδή μία κοινωνία δεν λειτουργεί όπως ένα νοικοκυριό. Είναι εντελώς διαφορετικό και ακίνδυνο, όταν επί μέρους άτομα ή επιχειρήσεις αποπληρώνουν τα χρέη τους – επειδή υπάρχουν άλλα άτομα και άλλες επιχειρήσεις που δανείζονται, οπότε η ζήτηση παραμένει η ίδια.
Η μείωση των χρεών εξελίσσεται όμως σε μία οικονομική καταστροφή, όπως συμβαίνει σήμερα στην Ευρώπη, επειδή στις χώρες της κρίσης τόσο το δημόσιο, όσο και ο ιδιωτικός τομέας, προσπαθούν ταυτόχρονα να μειώσουν τα χρέη τους.
