Όλα αυτά τα καταλαβαίνουν προφανώς οι Πολίτες, οι οποίοι έχουν ωριμάσει σε μεγάλο βαθμό από την κρίση – σε αντίθεση με τους πολιτικούς, οι οποίοι φαίνεται πως δεν έμαθαν απολύτως τίποτα, συνεχίζοντας να ενδιαφέρονται μόνο για τον εαυτό τους και το κόμμα τους: να τοποθετούν δηλαδή το «παραταξιακό τους συμφέρον» πολύ πάνω από το εθνικό, ακόμη και αν οδηγούν την πατρίδα τους στο γκρεμό.
Εν τούτοις, οι Έλληνες δεν βλέπουν καμία ρεαλιστική λύση στον ορίζοντα, γνωρίζοντας παράλληλα πως δεν μπορεί κανείς να επιτύχει διαφορετικά αποτελέσματα, κάνοντας το ίδιο πείραμα – με αποτέλεσμα να σιωπούν εκκωφαντικά, γεγονός κατά την άποψη μας εξαιρετικά επικίνδυνο, αφού «η κατσαρόλα βράζει όλο και περισσότερο, με ερμητικά κλειστό το καπάκι της».
Στο σημείο αυτό θεωρούμε σκόπιμο να αναφερθούμε στα είδη των κρίσεων, οι οποίες «προσβάλλουν» τα κράτη (βιβλιογραφία: F&W) – έτσι ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα την ελληνική κρίση, την ευρωπαϊκή, καθώς επίσης να βρούμε τις λύσεις τους. Ειδικότερα τα εξής:
.
Οι επικίνδυνες κρίσεις
Υπάρχουν δύο βασικές ομάδες επικίνδυνων χρηματοπιστωτικών κρίσεων: οι τραπεζικές κρίσεις, καθώς επίσης οι κρίσεις υπερχρέωσης των κρατών (δημοσιονομικές). Ο «μηχανισμός» τους δε είναι ουσιαστικά ο ίδιος: για μία σειρά ετών αυξάνονται γρήγορα τα χρέη τα οποία, όταν αλλάζουν οι «διαθέσεις», προκαλούν μεγάλες ζημίες στην ανάπτυξη. Υπάρχουν φυσικά σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, οι οποίες προκύπτουν από την εκάστοτε ανάλυση:
.
(α) Οι τραπεζικές κρίσεις: Προέρχονται από δύο διαφορετικές «κατευθύνσεις» – από το εξωτερικό, καθώς επίσης από το εσωτερικό (πηγή). Οι ελληνικές τράπεζες βιώνουν μία εσωτερική κρίση, μετά την υπογραφή του PSI, όπου το κράτος διέγραψε ένα μεγάλο μέρος των απαιτήσεων τους προς αυτό (ομόλογα) – αφού δεν ήταν εκτεθειμένες στο εξωτερικό, όπως οι ιρλανδικές, οι ισπανικές, οι αυστριακές κοκ. τράπεζες.
Η κρίση αυτή επιδεινώθηκε λόγω της πολιτικής που επιβλήθηκε από την Τρόικα, η οποία είχε σαν αποτέλεσμα την εκτόξευση των επισφαλειών τους – λόγω της εύλογης αδυναμίας των Ελλήνων, να εξυπηρετήσουν τα δάνεια τους.
(β) Οι κρίσεις υπερχρέωσης του δημοσίου: Στις κρίσεις αυτές κυριαρχεί συνήθως το εξωτερικό – ενώ το βασικό σενάριο τους είναι το εξής:
.
Οι κρίσεις υπερχρέωσης του δημοσίου
Η χρεοκοπία του δημοσίου, η οποία πολύ συχνά επιδεινώνεται από τυχόν διεφθαρμένα πολιτικά κόμματα, τα οποία «λυμαίνονται» την εξουσία, έχει συνήθως τέσσερα στάδια. Αναλυτικότερα τα παρακάτω:
.
(α) Οι ξένοι επενδυτές, καθώς επίσης οι τράπεζες, είναι πεπεισμένοι σχετικά με το ότι, οι αναπτυξιακές δυνατότητες μίας χώρας είναι μεγάλες – για πολλούς και διάφορους λόγους (στην περίπτωση της Ελλάδας, κυρίως λόγω της συμμετοχής της στην Ευρωζώνη και στην ΕΕ).
(β) Σας αποτέλεσμα της παραπάνω πεποίθησης, εισρέουν στη χώρα ξένα κεφάλαια, σε φθηνές τιμές (χαμηλά επιτόκια) – οπότε πυροδοτείται επί πλέον η ανάπτυξη. Λόγω της ανάπτυξης, τόσο οι τράπεζες, όσο και οι επενδυτές ενθαρρύνονται, θέτοντας στη διάθεση της οικονομίας περισσότερα κεφάλαια, με λιγότερες εγγυήσεις – με αποτέλεσμα να αυξάνεται γρήγορα το δημόσιο χρέος (συνήθως και το ιδιωτικό, όπως φαίνεται από τον Πίνακα που ακολουθεί).
.
ΠΙΝΑΚΑΣ: Εξέλιξη ιδιωτικού χρέους επιλεγμένων χωρών της Ευρωζώνης ως ποσοστό επί του ΑΕΠ, 1999-2012
| Έτος | Γερμανία | Ελλάδα | Ισπανία | Γαλλία | Ιταλία | Πορτογαλία |
| 1999 | 124,0 | 52,4 | 96,7 | 95,5 | 74,7 | 144,3 |
| 2000 | 127,4 | 55,2 | 106,3 | 101,0 | 79,0 | 154,7 |
| 2001 | 128,0 | 62,8 | 114,2 | 106,3 | 83,1 | 165,9 |
| 2002 | 127,2 | 67,0 | 121,2 | 106,0 | 86,1 | 169,4 |
| 2003 | 127,2 | 70,9 | 131,6 | 105,6 | 90,0 | 176,1 |
| 2004 | 123,2 | 77,5 | 143,1 | 107,3 | 93,7 | 175,7 |
| 2005 | 121,0 | 88,9 | 160,8 | 111,9 | 100,2 | 184,4 |
| 2006 | 117,7 | 97,1 | 184,6 | 115,6 | 106,7 | 192,4 |
| 2007 | 114,1 | 106,3 | 200,1 | 120,0 | 114,4 | 202,9 |
| 2008 | 113,2 | 118,1 | 205,5 | 126,6 | 118,8 | 215,9 |
| 2009 | 116,5 | 122,2 | 212,8 | 134,6 | 125,2 | 224,5 |
| 2010 | 110,6 | 127,6 | 213,3 | 136,4 | 126,3 | 222,2 |
| 2011 | 107,1 | 129,2 | 205,7 | 138,5 | 125,8 | 222,1 |
| 2012 | 106,7 | 129,1 | 194,4 | 140,6 | 126,4 | 223,7 |
* Το δημόσιο χρέος της Ελλάδας το 1999 ήταν στο 94% του ΑΕΠ της, της Γερμανίας στο 61,3% και της Ιταλίας στο 113,1%. Της Γαλλίας στο 58,9%, της Ισπανίας στο 62,4% και της Πορτογαλίας στο 49,4%.
Πηγή: IMF
Πίνακας: Β. Βιλιάρδος
.
(γ) Στη συνέχεια, μία πολιτική κρίση, μία αδυναμία του ρυθμού ανάπτυξης, μία παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση (όπως αυτή του 2008) ή κάποιο άλλο γεγονός, οδηγεί τους επενδυτές και τις τράπεζες σε «εκ βάθρων» αντίθετες εκτιμήσεις για τη χώρα – με αποτέλεσμα να της παρέχουν μόνο βραχυπρόθεσμα δάνεια, με υψηλά επιτόκια.
(δ) Η χώρα βυθίζεται σταδιακά στην παγίδα του χρέους, στον καθοδικό σπειροειδή κύκλο, επειδή τα υψηλότερα επιτόκια αποδυναμώνουν περαιτέρω το ρυθμό ανάπτυξης. Το γεγονός αυτό προκαλεί πολιτική αστάθεια, εκροή κεφαλαίων, καθώς επίσης, τελικά, το «σφράγισμα» των ξένων πηγών δανεισμού και επενδύσεων. Αμέσως μετά η χώρα χρεοκοπεί, αδυνατώντας να εξυπηρετήσει τα χρέη της.
.
Όλα τα παραπάνω συμβαίνουν ξανά και ξανά στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως στη Λατινική Αμερική, στην Ανατολική Ευρώπη, στην Τουρκία, στην υπόλοιπη Ασία κοκ. – επειδή οι επενδυτικές υπερεκτιμούν κατά καιρούς τις δυνατότητες τους. Έχουν συμβεί όμως και σε βιομηχανικές χώρες, κυρίως στο μεσοδιάστημα των δύο παγκοσμίων πολέμων – γεγονός που επεξηγεί το μέγεθος της κρίσης του 1929, η οποία ήταν καταστροφική όσον αφορά την Ευρώπη και κυρίως τη Γερμανία.
