Κάπως έτσι, μπήκαμε στον μακρόχρονο ανταγωνισμό του καπιταλισμού με το αντίπαλο δέος, τον σοσιαλισμό. Αλλά, ο σοσιαλισμός είχε συγκροτημένη πλήρη κοσμοθεωρία, τον Μαρξισμό. Αντίθετα ο καπιταλισμός προέκυψε ιστορικά, χωρίς αντίστοιχη συνολική θεωρητική δόμηση.
Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Κάρολος Μαρξ ήταν αναμφίβολα αυτός που μελέτησε πρώτος, και ίσως βαθύτερα από κάθε άλλον, τον καπιταλισμό. Αυτός διατύπωσε τον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, τον νόμο της φθινούσης αποδόσεως και τόσα άλλα.
Ουδέποτε, όμως, ασχολήθηκε σοβαρά με το ενδεχόμενο της δομικής επέμβασης στο καπιταλιστικό σύστημα. Δεν εξέτασε καθόλου αν οι στόχοι της εργατικής τάξης θα μπορούσαν κατ’ ουσίαν να επιτευχθούν στα πλαίσια του καπιταλισμού. Εντόπισε την προσοχή του στην εξουσία και όχι στα αιτήματα. Στα μέσα και όχι στους στόχους.
Αργότερα, ο σοσιαλισμός επικράτησε στη Ρωσία και στη συνέχεια και σε άλλες χώρες. Το «σοσιαλιστικό πείραμα» έφερνε σε δύσκολη θέση τις καπιταλιστικές χώρες. Έπρεπε να απαντήσουν στις λαϊκές παροχές του σοσιαλισμού. Ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν η πρώτη προτεραιότητα για τον καπιταλισμό.
Ο καπιταλισμός, λοιπόν, πιεζόταν αφόρητα από την κοινωνία να «απαντήσει» στο κοινωνικό κράτος του σοσιαλισμού. Αλλά, ακόμη μία φορά, η καπιταλιστική απάντηση στον Μαρξισμό ήταν σπασμωδική. Το Δυτικό κράτος-πρόνοιας προσχώρησε ανύποπτο στη σοσιαλιστική αντίληψη περί πρόνοιας, μιμούμενο άτσαλα το «λαοκρατικό» κράτος-πατερούλη. Είδαμε στο προηγούμενο άρθρο μας το χαρακτηριστικό λάθος της τότε Δυτικής Γερμανίας στη στήριξη της ανύπανδρης μητέρας.
Ο σοσιαλισμός της παρείχε σπίτι, εργασία, νοσοκομείο, σχολείο για το παιδί. Την προστάτευε συστηματικά, εκ κατασκευής. Η δυτική απάντηση ήταν ένα πλουσιοπάροχο χρηματικό επίδομα. Τόσο που ουκ ολίγες έκαναν τη μητρότητα επάγγελμα. Η Δυτικογερμανική σκέψη δεν μπορούσε να δει τις απώτερες συνέπειες, τη βαθιά διαστροφή στη σχέση μάνας-παιδιού. Μάνα υπάλληλος του παιδιού της – συνειδητά ή ασυνείδητα.
Αλλά αυτή η ουσιαστική αστοχία ήταν ταυτόχρονα πανάκριβη για το κράτος και κατ’ επέκταση για τους φορολογούμενους. Κάποια στιγμή εξέλειπε το αντίπαλο δέος που δικαιολογούσε όλα αυτά τα δαπανηρά – χωροφύλακα και πρόνοια. Και τότε μοιραία απεκαλύφθη το βασικό πρόβλημα του καπιταλισμού : το φορολογικό.
Ταυτόχρονα αποκαλυπτόταν και η συστηματική ανικανότητα του γραφειοκρατικής νοοτροπίας κράτους-τέρατος. «Αν βάλεις την ομοσπονδιακή κυβέρνηση υπεύθυνη για την έρημο Σαχάρα, σε πέντε χρόνια θα υπάρχει έλλειψη άμμου» ισχυρίσθηκε σκωπτικά ο Milton Friedman, Αμερικανός οικονομολόγος κάθε άλλο παρά Μαρξιστής.
Η διεθνοποίηση της οικονομίας έδινε πια και νέα εργαλεία ελάττωσης των φορολογικών επιβαρύνσεων των εύπορων, που πάντα τους έκαναν να γκρινιάζουν. Η παραδοσιακή τάση για φοροδιαφυγή, όχι μόνο με λογιστικά τερτίπια, έβρισκε νέα διέξοδο. Φορολογικοί παράδεισοι και άλλα παραθυράκια φοροαποφυγής «κέρδιζαν» πολλούς.
Την ίδια στιγμή, διαπιστωνόταν ότι το κράτος ήταν από καιρό βασικός «παίκτης» στην οικονομία. Προνομιακός πελάτης. Και η κρατική εύνοια – με οποιοδήποτε τρόπο – ήταν η βασική παράμετρος σε κάθε επιχειρηματική κίνηση, βασική πηγή κερδοφορίας. Έφθασαν οι μεγαλοεπιχειρηματίες να ζηλεύουν τους γραφειοκράτες και τα λαμόγια. Ψέματα;
Το φίδι δάγκωνε πια την ουρά του. Εξ ου και όλη η βία. Δεν βιαιοπραγεί, και μάλιστα ανεξέλεγκτα, ο ισχυρός. Απλά πράγματα.
.
Ιδεολογική ανασύνθεση
Η καπιταλιστική αντίληψη για την ελεύθερη αγορά, που καθορίζεται από το νόμο της μεγιστοποίησης του κέρδους, είναι το κατάλληλο περιβάλλον για την ανάπτυξη της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Η τεράστια παγκόσμια άνοδος της επιστήμης, της τεχνολογίας και του βιοτικού επιπέδου των τελευταίων αιώνων οφείλεται αναμφίβολα στον καπιταλισμό, στον ελεύθερο ανταγωνισμό.
Υπάρχει, όμως, σύγχυση για την ίδια την έννοια του υγιούς ανταγωνισμού. Θεωρείται από πολλούς ότι η φυσική του έννοια είναι ο ανελέητος ανταγωνισμός. Αλλά στη φύση υπάρχει κατ’ οικονομίαν ανταγωνισμός. Οποιαδήποτε επίθεση στη φύση έχει λογική, την κάλυψη αναγκών. Κάθε έμβιο ον φροντίζει εκ φύσεως για την αειφορία της τροφής του και του περιβάλλοντος.
Με άλλα λόγια, στη φύση δεν υπάρχει σπατάλη, ούτε απληστία. Και ο κανιβαλισμός είναι εξαίρεση …
Από φιλοσοφική άποψη, ο καπιταλισμός έχει τελεολογική αιτιότητα – Αριστοτελικής προελεύσεως ο όρος. Ο τελικός στόχος καθορίζει – θεωρητικά! – τις συμπεριφορές όλων.
Ο επιχειρηματίας σκέπτεται, ανησυχεί, οραματίζεται, μελετά, προγραμματίζει, αποφασίζει, κοπιάζει, επενδύει και αναλαμβάνει κινδύνους με σαφή τελικό στόχο : το κέρδος, αλλά και την ικανοποίηση εσωτερικής δημιουργικής επιθυμίας.
Ο εργαζόμενος – αντίστοιχα – παράλληλα με την εξασφάλιση του επιούσιου, φροντίζει για την δική του επένδυση: τη σταδιοδρομία, την ανέλιξη, την προκοπή.
Αυτή η βασική φιλοσοφία, η τελεολογική αιτιότητα, δεν υπάρχει στο σημερινό κράτος. Δεν είναι σχεδιασμένο ώστε να επιτυγχάνει τους στόχους ύπαρξής του με καπιταλιστικής αντίληψης στρατηγική και τακτική. Αυτό οδηγεί σε σύγχυση, αντιφάσεις, αδιέξοδα και τελικά σε συγκρούσεις.
Ακόμη χειρότερα, οδηγεί σε τέτοια διόγκωση του κράτους που είναι τελείως αντίθετη στην ιδεολογική βάση του καπιταλισμού. Τελικά, το σημερινό κράτος αντιστρατεύεται ευθέως την πεμπτουσία του καπιταλισμού, τον ελεύθερο ανταγωνισμό.
.
Ανακεφαλαίωση
Από την ιστορική αναδρομή και την ιδεολογική ανασύνθεση προκύπτει πώς συντηρείται ο κύκλος της βίας αλλά και πώς διογκώνεται διαρκώς το κράτος και ο ρόλος του, αλλά και το κόστος του. Προκύπτει και η καίριας σημασίας εσωτερική αντίφαση μεταξύ κράτους και οικονομικού συστήματος.
Το αντίθετο της τελεολογικής αιτιότητας είναι η μηχανιστική αιτιότητα. Αυτή υπαγορεύει την Μαρξιστική σκέψη και το σοσιαλισμό. Αυτή επιβάλλει το άμεσο αίτημα, το ξερό πάρε-δώσε.
Η άρση αυτής της παραφωνίας, δηλαδή του μηχανιστικής αντιλήψεως κράτους εν μέσω τελεολογικής αντιλήψεως οικονομικού συστήματος, θα ήταν προφανώς σημαντική.
Και οι κραυγές των εύπορων φορολογούμενων υποδεικνύουν το δομικό πρόβλημα στον τρόπο άμεσης φορολογίας. Πρόβλημα που κρύφθηκε στην ευφορία των πρώτων χρόνων του καπιταλισμού και μετά στην μακροχρόνια αντιπαράθεση με τον σοσιαλισμό. Αντιπαράθεση που οδηγούσε στη διόγκωση του κράτους, άρα και των φόρων που καταβρόχθιζε.
Το συμπέρασμα προβάλλει προφανές: απαιτείται εκ βάθρων επανασχεδιασμός του κράτους, και ιδιαίτερα της άμεσης φορολογίας. Δευτερευόντως και του κράτους πρόνοιας.
.
Η άκρη της κλωστής
Υπάρχει καίριο πρόβλημα στην κρατούσα αντίληψη για την άμεση φορολογία. Φορολογώντας το εισόδημα, βλέπει ουσιαστικά το κράτος σαν συνεταίρο του φορολογούμενου, και μάλιστα μόνο στα κέρδη. Ενσωματώνει λαϊκίστικες ισοπεδωτικές δημευτικές αντιλήψεις.
Η φορολογία, όμως, υπάρχει για την χρηματοδότηση της δράσης του κράτους για την εξυπηρέτηση των στόχων ύπαρξής του. Άρα είναι λογικό και δίκαιο να βλέπουμε το κράτος σαν πάροχο υπηρεσιών. Πάνω σε αυτή την αντίληψη θα έπρεπε να είναι σχεδιασμένο το φορολογικό σύστημα. Και αυτή η αντίληψη οδηγεί στη φορολόγηση της αξίας, αυτή αντιστοιχεί ευλόγως στις υπηρεσίες που παρέχει το κράτος.
Αποδεικνύεται ότι αυτό είναι δίκαιο, είναι αξιοπρεπές, είναι αποτελεσματικό.
