Τί προσδοκάται
Να μπει τάξη στην ελεύθερη συζήτηση. Να γίνεται συζήτηση ουσίας και όχι εντυπώσεων.
Η διαδικασία καθιερώνει την ισότιμη μεταχείριση των διαφόρων προτάσεων. Ταυτόχρονα, όμως, επιβάλλει την διατύπωση ολοκληρωμένων σκέψεων. Δεν αρκούν συνθήματα.
Πρόκειται για ευρύτερη απάντηση στο ερώτημα «ΓΙΑΤΙ ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΤΕΧΝΙΚΟ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ;» που είχε διατυπωθεί από τον υπογράφοντα σε διημερίδα του Τεχνικού Επιμελητήριου Ελλάδας για το θεσμικό πλαίσιο μελετών δημοσίων έργων τον Σεπτέμβριο του 2009. Η βασική πρόταση ήταν το fair play, η αποδοχή του κινέζικου δόγματος «άσπρη γάτα, μαύρη γάτα, αρκεί να πιάνει ποντίκια».
Η προτεινόμενη διαδικασία αναδεικνύει σαφώς την ουσία. Δεν απαγορεύει τη δημαγωγία, την αποκαλύπτει. Δεν απαγορεύει την αυθαιρεσία, ανοίγει τους ορίζοντες. Αντιστρατεύεται ευθέως την μονόπλευρη λογική, το βασικό μας πρόβλημα.
Ενδεχομένως η διαδικασία δείχνει απεραντολογία. Ίσως δείχνει και αυτή ευάλωτη σε τεχνάσματα. Η διαφορά είναι ότι αυτή η διαδικασία αναδεικνύει την υπευθυνότητα. Αν όχι αμέσως, αργότερα. Είναι μια διαδικασία που – ίσως όχι γρήγορα αλλά σίγουρα σταθερά – θα βελτιώνει την πολιτική μας κουλτούρα, την κουλτούρα διαλόγου.
.
Η νέα αντίληψη
Από άλλη σκοπιά, σήμερα στη χώρα μας θεωρείται ότι βασική δουλειά της κυβέρνησης είναι να παράγει συνεχώς νομοθετικό έργο. Θεωρείται λογικό ότι η χώρα δεν μπορεί να κυβερνηθεί με τους υπάρχοντες νόμους. Θεωρείται λογικό οι νόμοι να τρέχουν πίσω από τα προβλήματα. Θεωρείται λογικό να υπάρχουν όχι μόνο επείγοντες νόμοι, αλλά και κατεπείγοντες. Λίγοι πιστεύουν ότι «επείγων νόμος» είναι κάτι σαν «ζεστό παγωτό».
Με την προτεινόμενη διαδικασία καθιερώνεται ισότιμη αντιμετώπιση όλων των εναλλακτικών προτάσεων και διάκριση της συζήτησης για κάθε μία από αυτές. Ο διάλογος εκφράζει μία άλλη αντίληψη για τον χαρακτήρα των νόμων, και ευρύτερα των ρυθμιστικών αποφάσεων. Θεωρούνται πια θέμα της κοινωνίας ολόκληρης και όχι της εκάστοτε πλειοψηφίας (ή «πλειοψηφίας») που κυβερνά.
Κάποια στιγμή θα φθάσουμε να εφαρμόζεται απόφαση που προτάθηκε από την μειοψηφία. Θα φθάσουμε να συντίθενται απόψεις. Όχι γιατί κάποιος τα επιβάλλει με νόμο, αλλά γιατί το εκλογικό σώμα θα μάθει να επιβραβεύει τους σοβαρούς. Αυτούς που έχουν πράγματι προτεραιότητα το κοινό καλό.
Η νέα αντίληψη είναι η συστηματική ενίσχυση του διαλόγου ουσίας και του πνεύματος συγκατάβασης.
.
Πως ξεκινάμε άμεσα
Όλα αυτά είναι «όνειρα θερινής νυκτός» για τους σημερινούς μας πολιτικούς. Αν το ήθελαν, θα αρκούσε μία απλή τροποποίηση του κανονισμού της Βουλής. Το πρόβλημα είναι ότι είναι σε πλήρη νοητική αδυναμία να κάνουν συζήτηση σεναρίων. Δεν είναι μόνο ότι θεωρούν κομματική μειοδοσία την συμμετοχή σε συζήτηση πρότασης άλλου κόμματος.
Το καίριο σημείο του προβλήματός τους είναι ότι δεν μπορούν ούτε προς στιγμήν να επιτρέψουν εις εαυτούς να έχουν αμφιβολία. Ας αξιολογήσουμε το σχετικό απόφθεγμα του Πήτερ Ουστίνωφ : «Τί πιο τρανταχτή απόδειξη παράνοιας από την ανικανότητα να έχει κανείς αμφιβολία;».
Ας αναλογισθούμε και αν η προτεινόμενη διαδικασία είναι απλώς το αυτονόητο στον κόσμο των επιχειρήσεων ή τις προσωπικές μας αποφάσεις. Ακόμη χειρότερα, μήπως κάπως έτσι παίρναμε άλλοτε τις αποφάσεις μας. «Το της πόλεως ήθος ομοιούται τοις άρχουσι» είχε πει ο αρχαίος ρήτορας Ισοκράτης …
Αυτό που μπορεί να γίνει άμεσα είναι να αρχίσουμε εμείς να συζητάμε με μία τέτοια διαδικασία. Να αρχίσουμε να βάζουμε αυτή την κουλτούρα πολιτικού διαλόγου στη πολιτική μας συμπεριφορά. Τώρα.
.
Η επιλογή
Κάποιος που βλέπει λογική την πρόταση δεν μπορεί παρά να βρει ενδιαφέρουσα και την εξής ερώτηση : πώς θα ήταν ένα κόμμα που θα καθιέρωνε αυτή τη διαδικασία; Όχι τόσο στον εσωκομματικό διάλογο όσο στην απροκατάληπτη εξέταση των άλλων πολιτικών προτάσεων.
Κάπως έτσι θα προέκυπτε μία άλλου επιπέδου ενωτική προσπάθεια. Ας αναλογισθούμε πόσοι συνδυασμοί των πρόσφατων ευρωεκλογών παρέμειναν στην αφάνεια. Πόσοι δεν ήξεραν σε τι ακριβώς διαφωνούν ή σε τι ακριβώς διαφωνούν. Πόσοι δεν ήξεραν γιατί ήσαν σε διαφορετικά κόμματα ή γιατί απορρίφθηκαν ασυζητητί ενωτικές προτάσεις.
Στην προτεινόμενη διαδικασία δημοκρατικού διαλόγου αναδεικνύονται οι συμφωνίες, αναγνωρίζονται σαφώς οι διαφωνίες. Ενισχύεται συστηματικά η δημιουργική επίλυση διαφορών.
Χωρίς περιτή επιχειρηματολογία, το αναπόδραστο ερώτημα είναι : θέλουμε κόμματα-μπαϊράκια ή ένα νέου τύπου κόμμα αρχών;
.
Επίλογος
Είδαμε αναλυτικά το διαχρονικό ελληνικό πρόβλημα με τον διάλογο – όχι μόνο τον πολιτικό. Αναπτύχθηκε απλή διαδικαστική πρόταση-λύση. Ένα σύστημα οργάνωσης του διαλόγου, ώστε να είναι και ελεύθερος και υπεύθυνος. Να έχει τα καλύτερα στοιχεία των δύο βασικών αρχαίων προτύπων – της Αθήνας και της Σπάρτης – αλλά να μην έχει τα ελαττώματά τους.
Να είναι αποτελεσματικός. Να οδηγεί αβίαστα στην αλληλοκατανόηση και τη συγκατάβαση.
Εμείς που συνυπογράφουμε υπεύθυνα τη δήλωση-απόφαση «Δεν θα γίνουμε Γερμανοί. Θα ξαναγίνουμε Έλληνες!», μπορούμε να ξεκινήσουμε άμεσα. Ιδίως αν κατασκευασθεί ένα σχετικά απλό σύστημα οργάνωσης διαδικτυακού πολιτικού διαλόγου…
.
