.
Εμείς δεν γνωρίζουμε κάποια άλλη χώρα που να έχει προβεί στην παραχώρηση οικοπέδων για εξορύξεις σε μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα – όπως αυτή μεταξύ της Κρήτης και της Λιβύης. Δεν εννοούμε φυσικά ΑΟΖ, αφού δεν έχει ανακηρυχθεί συνολικά από την Ελλάδα, αλλά υφαλοκρηπίδα – γνωρίζοντας βέβαια πως η Ελλάδα, με το νόμο Μανιάτη του 2011, την όρισε μονομερώς στη μέση γραμμή, έως ότου υπάρξει οριοθέτηση. Εν τούτοις, δεν κατατέθηκαν ποτέ οι συντεταγμένες αυτού του νόμου στον ΟΗΕ – οπότε δεν έχει επισημοποιηθεί, με αποτέλεσμα η μέση γραμμή να είναι αμφιλεγόμενη, ακόμη και από την ίδια την ελληνική κυβέρνηση! Πιθανολογούμε πάντως ότι, οι συμβάσεις είναι ένα προεκλογικό πυροτέχνημα – με κριτήριο αυτές με την Exxon του 2019, όπου δεν έχει γίνει τίποτα μέχρι σήμερα, όπως είχαμε προβλέψει τότε. Επίσης με κριτήριο το χαμηλό τίμημα για τις έρευνες, ακόμη χαμηλότερο από το αντίστοιχο της Exxon και τη διάρκεια τους – η οποία με παρατάσεις μπορεί να υπερβεί τα 10 έτη.
.
Εισήγηση
Σημ. Δεν πήραμε καμία απάντηση από τον υπουργό, σε καμία ερώτηση από αυτές που θέσαμε – επίσης καμία διευκρίνηση. Το γεγονός αυτό μάλλον τεκμηριώνει αλαζονεία.
Οι σημερινές 4 συμβάσεις αποτελούν την υλοποίηση των ανακοινώσεων για το ενδιαφέρον της Chevron, να προβεί σε εξορύξεις στην Ελλάδα – μετά την αλλαγή πολιτικής, εκ μέρους του προέδρου Τραμπ.
Θα μπορούσαμε να πούμε πως εντάσσονται στην ανάδειξη της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ – με αμφίβολο όμως όφελος για εμάς.
Μαζί βέβαια με τις ανακοινώσεις για τον κάθετο άξονα LNG για την Ουκρανία – με λίγα ή με αμελητέα απτά αποτελέσματα για την Ελλάδα έως τώρα.
Ενδεχομένως δε, είναι πιο εύκολο για την Ουκρανία να προμηθευθεί LNG από τη Βόρεια Ευρώπη ή απευθείας ηλεκτρισμό – όπως ήδη κάνει, μετά την καταστροφή πολλών εργοστασίων ηλεκτροπαραγωγής.
Αλήθεια, πώς θα πληρώνει η Ουκρανία το LNG, στην οικονομική κατάσταση που ευρίσκεται; Εκτός αυτού, πώς θα ανταγωνισθεί η Ευρώπη τις άλλες χώρες, όταν αγοράζει πανάκριβο LNG ενώ οι άλλες φθηνό φυσικό αέριο από τη Ρωσία;
Τις συμβάσεις αυτές, θα μπορούσε κανείς να τις θέσει επίσης στο πλαίσιο της διευρυνόμενης συνεργασίας με τις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια – με την προσθήκη νέων βάσεων για τον πόλεμο στην Ουκρανία και με τη μεταφορά φορτίων όπλων εκεί, μέσω της Αλεξανδρούπολης.
Επιπλέον, στο πλαίσιο της υποστήριξης του Ισραήλ, με τη συμφωνία 3+1 με την Κύπρο και τις ΗΠΑ – όπου η Ελλάδα, αντί να προωθεί τον EastMed και το ηλεκτρικό καλώδιο που ναυάγησαν, εξασφαλίζει δωρεάν βάσεις για τους πολέμους στη Γάζα ή στο Ιράν.
Ειδικά όσον αφορά τους υδρογονάνθρακες, οι συμβάσεις αυτές αποτελούν αλλαγή της κυβερνητικής πολιτικής για την πράσινη μετάβαση – υπενθυμίζοντας πως τόσο ο πρωθυπουργός, όσο και ο σημερινός υπουργός άμυνας, είχαν τοποθετηθεί ξεκάθαρα στο παρελθόν εναντίον των εξορύξεων.
Αντίθετα, εμείς είμαστε ανέκαθεν υπέρ, αλλά φυσικά με τις σωστές προϋποθέσεις, κάτι που μάλλον δεν μας εξασφαλίζουν οι συμβάσεις με τη Chevron – σε κοινοπραξία και οι 4 με την Helleniq Energy, πρώην ΕΛΠΕ, με 70% για τη Chevron και 30% για την Helleniq (πρώην ΕΛΠΕ, του κ. Λάτση!).
Εισερχόμενοι τώρα στις συμβάσεις, θα αναλύσουμε στη σημερινή επιτροπή το γενικότερο πλαίσιο – ενώ στις επιτροπές επί των άρθρων, θα σχολιάσουμε τις λεπτομέρειες τους.
Οι συμβάσεις αφορούν τα εξής θαλάσσια τεμάχια, κοντά στα αντίστοιχα της Exxon του 2019 – ενώ υπάρχουν μάλιστα όροι, όσον αφορά την εκμετάλλευση από γειτονικά κοιτάσματα:
(1) Νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου στον Κυπαρισσιακό κόλπο, στην περιοχή Α2 – λίγο πιο νότια από αυτό της σύμβασης της Helleniq Energy του 2019 (κάτω τα στάδια ή φάσεις και τα ποσά που θα πληρώνει η κοινοπραξία για κάθε φάση).
(2) Νότια της Πελοποννήσου, σε μια περιοχή βόρεια αυτής που είχε δοθεί το 2019 στην Exxon-ΕΛΠΕ – της Δυτικής Κρήτης.
(3) Νοτιοδυτικά της Κρήτης – ανατολικά της περιοχής που είχε δοθεί στην Exxon το 2019.
(4) Νότια της Κρήτης – ανατολικότερα της προηγούμενης περιοχής που επικαλύπτεται με το ανυπόστατο Τουρκολυβικό μνημόνιο.
Στις δύο τελευταίες συμβάσεις, υπάρχει η ειδική αναφορά στη μεταβολή των συντεταγμένων – μία ρήτρα που έχει δημιουργήσει σωστά υπόνοιες σχετικά με το ότι, υπάρχει αμφισβήτηση, ενώ το έχει σημειώσει το ΕΣ.
Ειδικότερα, αναφέρεται στο άρθρο 30.3 που προστέθηκε εκ των υστέρων στις 10.12.2025 (!) και αφορά το νότιο Κρητικό πέλαγος, οπως αναφέρει παρακάτω το ΕΣ, ενώ δεν δεν υπάρχει σε άλλες ότι, οι γεωγραφικές συντεταγμένες των νότιων και πλευρικών ορίων της συμβατικής περιοχής, μπορούν να αναθεωρηθούν από τον εκμισθωτή – σε περίπτωση συμφωνίας μεταξύ της Ελλάδας και ενός ή περισσότερων κυρίαρχων κρατών, η οποία οριοθετεί την υφαλοκρηπίδα ή την ΑΟΖ της Ελλάδας στην συμβατική περιοχή.
Υπάρχει τέτοιο θέμα; Γιατί τοποθετήθηκε αυτή η ρήτρα στη σύμβαση; Ασφαλώς και δεν πρέπει να επιτρέπουμε τέτοιες υπόνοιες – ενώ αναλυτικότερα τα εξής:
Εμείς δεν γνωρίζουμε κάποια άλλη χώρα που να έχει προβεί στην παραχώρηση οικοπέδων για εξορύξεις σε μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα, όπως αυτή μεταξύ της Κρήτης και της Λιβύης – παρακαλώντας σας να μας διορθώσετε όπου τυχόν κάνουμε λάθος.
Δεν εννοούμε φυσικά ΑΟΖ, αφού δεν έχει ανακηρυχθεί συνολικά από την Ελλάδα, αλλά υφαλοκρηπίδα – γνωρίζοντας βέβαια πως η Ελλάδα, με το νόμο Μανιάτη του 2011, την όρισε μονομερώς στη μέση γραμμή, έως ότου υπάρξει οριοθέτηση.
Εδώ θα θέλαμε να ρωτήσουμε εάν κατατέθηκαν ποτέ οι συντεταγμένες αυτού του νόμου στον ΟΗΕ – εάν δηλαδή έχουν επισημοποιηθεί, όπου εμείς θεωρούμε πως όχι.
Από την άλλη πλευρά, είναι γνωστό πως στη μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο, δεν ακολουθήθηκε η μέση γραμμή – αλλά η Ελλάδα πήρε περίπου το 45% της οριοθετηθήσας περιοχής, ενώ η Αίγυπτος το 55%, όπου εμείς δεν είμαστε προφανώς σύμφωνοι.
Εκτός αυτού, στην οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ιταλία, όπου επίσης δεν είμαστε σύμφωνοι σχετικά με τις αποκλίσεις σε τρία σημεία από τη μέση γραμμή και όχι μόνο – σημειώνοντας ότι στην υφαλοκρηπίδα, όπως άλλωστε και στην ΑΟΖ, δεν υπάρχει εθνική κυριαρχία, αλλά κυριαρχικά δικαιώματα για την εκμετάλλευση πόρων.
Η ερώτηση μας εδώ είναι γιατί δεν οριοθετήθηκε υφαλοκρηπίδα σε συμφωνία με τη Λιβύη, προτού υπογραφεί η σύμβαση – με αποτέλεσμα να προβλέπονται ντροπιαστικές αναφορές για το ενδεχόμενο αλλαγής /αναθεώρησης συντεταγμένων νοτίων και πλευρικών ορίων από τον εκμισθωτή, δηλαδή από το ελληνικό κράτος, όπως είπαμε προηγουμένως.
Ειδικότερα, μελλοντικής οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, με διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες αποχώρησης της εταιρίας από τμήματα που θα μπορούσαν να μην αποτελούν ελληνική υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ – διατυπώσεων για περιοχές, όπου η Ελλάδα δεν θα διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα, ακόμη και για απώλεια οριοθετημένης περιοχής.
Σε κάθε περίπτωση, ασφαλώς η συμφωνία δεν εξασφαλίζει την ελληνική κυριαρχία στα τεμάχια που έχουν παραχωρηθεί – οπότε δεν διασφαλίζει τα δικαιώματα μας, ούτε αποδυναμώνει το τουρκολυβικό μνημόνιο, όπως ισχυρίζεται η κυβέρνηση.
Προφανώς βέβαια, η σύμβαση με μία εταιρία δεν αλλάζει την κυριαρχία από μόνη της – αλλά έτσι όπως είναι διαμορφωμένη, προβλέπει ρήτρες για ένα τέτοιο απαράδεκτο ενδεχόμενο.
Ρήτρες που θα μπορούσε να αποφύγει η κυβέρνηση, αναλαμβάνοντας την ευθύνη της εξασφάλισης της εθνικής μας κυριαρχίας – καθώς επίσης των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων.
Ισχύουν όλα αυτά ή κάνουμε κάπου λάθος, οπότε θα σας παρακαλούσαμε να μας το εξηγήσετε επακριβώς; Άλλωστε δεν είμαστε ειδικοί στο θέμα και δεν τους παριστάνουμε.
Συνεχίζοντας με το όφελος από τις συμβάσεις, δεν μας έχει δοθεί κάποια εκτίμηση – αν και θα έπρεπε έστω κατά προσέγγιση, με υποθέσεις εργασίας. Να καταλάβουμε δηλαδή με αριθμούς τι θα κερδίζει η χώρα μας, με την υπόθεση εργασίας της εξόρυξης Χ βαρελιών πετρελαίου ετήσια και Υ φυσικού αερίου.
Φυσικά μπορούμε να κάνουμε τόσο εμείς, όσο και άλλοι υπολογισμούς – όπως είχαμε επιχειρήσει και το 2019. Εν τούτοις, το σωστό είναι να έχουμε κάτι επίσημο και ελεγμένο από το ΓΛΚ.
Μας έκανε πάντως εντύπωση η αναφορά του υπουργού, σύμφωνα με την οποία τα έσοδα από τις εξορύξεις θα βελτιώσουν τα οικονομικά των επομένων γενεών – τα οποία βέβαια έχουν καταστρέψει προηγουμένως οι κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ με τη χρεοκοπία, με τα μνημόνια, με τη διαφθορά τους και με το εγκληματικό PSI, με το οποίο υποθηκεύθηκαν πολλές γενιές Ελλήνων.
Όταν πάντως είχαμε καταθέσει τη δική μας πρόταση για τη στήριξη των συντάξεων από τα ενεργειακά μας αποθέματα, η κυβέρνηση μας ειρωνευόταν – ενώ σήμερα προσπαθεί να μας αντιγράψει και καλά κάνει, αφού αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το συμφέρον των Ελλήνων.
Υπενθυμίζουμε λοιπόν ότι, είχαμε καταθέσει σχετική πρόταση νόμου στις 31.07.2025 – η οποία είχε ως βασικό στόχο τη σύνδεση των εσόδων του Ελληνικού Δημοσίου από την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, με την ενίσχυση του δημόσιου ασφαλιστικού συστήματος και του ΕΣΥ.
Ξεκινούσε δε από τη διαπίστωση ότι, το ασφαλιστικό σύστημα ευρίσκεται σε οριακή κατάσταση, με χαμηλές συντάξεις, δημογραφική πίεση και διαχρονική απομείωση των αποθεματικών του – γεγονός που καθιστά αναγκαία τη δημιουργία νέων και σταθερών πηγών χρηματοδότησης.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείναμε την ίδρυση ενός ΝΠΔΔ που θα έχει ως αποκλειστικό σκοπό τη δημιουργία αποθεματικού από τα έσοδα των υδρογονανθράκων και τη διοχέτευσή τους στην ενίσχυση των συντάξεων, παρόντων και μελλοντικών συνταξιούχων – καθώς επίσης στη στήριξη του ΕΣΥ, κυρίως μέσω χρηματοδότησης ιατρονοσηλευτικού προσωπικού.
Ως πόροι του Ταμείου προβλέπονται η μεταφορά ποσοστού 80% των εσόδων του Δημοσίου από δικαιώματα, μερίσματα και φορολογία που σχετίζονται με την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων – καθώς επίσης η φορολογία καυσίμων και φυσικού αερίου.
Η πρόταση μας, την οποία ποτέ δεν αποδέχθηκε η κυβέρνηση, προερχόταν από το νορβηγικό Government Pension Fund – προβλέποντας ότι μέρος του αποθεματικού θα μπορεί να επενδύεται, με σκοπό τη διασφάλιση μακροχρόνιας βιωσιμότητας, τη διαρκή ενίσχυση του ασφαλιστικού συστήματος και των επομένων γενεών.
Επιστρέφοντας στο θέμα μας, κανονικά θα πρέπει να μας δοθεί ανάλυση του οφέλους – με βάση τη μέθοδο προεξόφλησης μελλοντικών κερδών.
Εμείς πάντως, συγκρίνοντας τουλάχιστον τις συμβάσεις του 2019 με αυτές σήμερα, βλέπουμε τα εξής – για τα οποία θα θέλαμε τα σχόλια σας.
(α) Η ελάχιστη δαπάνη κατά τη φάση των μελετών, είναι παρόμοια ή χαμηλότερη παρά τον πληθωρισμό – για παράδειγμα, για την περιοχή του Οικοπέδου 10 ήταν 31 εκ. € (3+3+25) και τώρα για το γειτονικό Α2 στον Κυπαρισσιακό είναι 32 εκ. € (5+2+25).
Για την Κρήτη ήταν στα Δυτικά 37,5 εκ. € (5+7,5+25) – ενώ τώρα, το πιο βόρειο στη Νότια Πελοπόννησο είναι 33,87 εκ. € (2,87+6+25).
Τα χαμηλά αυτά ποσά μας είχαν προκαλέσει την υποψία, την οποία είχαμε αναφέρει ότι, μπορεί να μην προχωρήσουν οι έρευνες – αφενός μεν λόγω περιορισμένων δαπανών, αφετέρου εξαιτίας των μικρών οικονομικών συνεπειών για τις εταιρίες, εάν δεν τις δρομολογούσαν. Δυστυχώς λοιπόν, είχαμε δίκιο – αφού πράγματι οι σχετικές μελέτες δεν έχουν προχωρήσει.
Εν προκειμένω, περιλαμβάνεται και ο τρόπος διαχείρισης, όπως θα αναφερθούμε επί των άρθρων – για παράδειγμα οι αποφάσεις μέσω της ΕΔΕΥΑΠ, η οποία θα μπορεί να αποφασίζει με αδιαφάνεια για παρατάσεις.
Η εκτίμηση ειδικών πάντως για τα έσοδα από τις συμβάσεις της Chevron του άρθρου 15 (μίσθωμα ελληνικού δημοσίου ή royalties) τοποθετούνται στα 3 έως 10 εκατομμύρια το χρόνο – επειδή τα ανταλλάγματα πλέον συνδέονται με τις εκτάσεις εκμετάλλευσης. Είναι πάντως αρκετά πολύπλοκος ο υπολογισμός τους – επιφυλασσόμενοι να κάνουμε συγκρίσεις με άλλες χώρες που έχουν υπογράψει συμβάσεις με τη Chevron, στην επόμενη επιτροπή (παρακάτω η αναφορά του ΕΣ).
Αντίθετα, στις συμβάσεις με την EXXON, θα μπορούσαν να φτάσουν τα 17,5 εκατομμύρια το χρόνο – όσον αφορά την εκμίσθωση μόνο, επειδή θα υπάρχουν και τα έσοδα από τους φόρους.
Ο φόρος εισοδήματος με συντελεστή 20% – επιπλέον, ο περιφερειακός φόρος 5% στο άρθρο 14. Με αποσβέσεις όμως των κεφαλαιακών δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη 70% επί της αξίας της ακαθάριστης ετήσιας παραγωγής – δηλαδή με έναν εξαιρετικά υψηλό συντελεστή που δεν εφαρμόζεται σε καμία ελληνική επιχείρηση.
Εάν πρόκειται όμως για αυτά τα ποσά ετησίως, για μία διάρκεια 25 ετών, είναι πολύ χαμηλά σε σχέση με τα μεγέθη της χώρας μας – ενώ τα κέρδη μπορεί μία πολυεθνική να τα διαμορφώσει εύκολα, ακόμη και να τα μετατρέψει σε ζημίες, όπως θέλει και τη συμφέρει. Θα θέλαμε και εδώ το σχολιασμό σας κ. Υπουργέ.
Συνεχίζοντας, το ΓΛΚ δεν παρέχει κάποια κοστολόγηση – αν και αναφέρει ότι, ενδέχεται να υπάρχει κόστος από τα διαδικαστικά της σύμβασης, ειδικά εάν υπάρχουν θέματα διαφορών.
Εκτός αυτού, αναφέρει ότι θα υπάρχουν απώλειες από τις φορολογικές ελαφρύνσεις που παρέχονται αφειδώς και σκανδαλωδώς, αλλά θα αντισταθμίζονται από άλλα οφέλη – χωρίς όμως να εμφανίζει το έσοδο από τις συμβάσεις. Πώς είναι δυνατόν να αποφασίσουμε έτσι;
Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον πάντως το ότι, δεν θα πληρώνεται προκαταβολή φόρου – αντίθετα με αυτό που συμβαίνει με όλους τους άλλους στη χώρα μας. Δύο μέτρα και δύο σταθμά ακόμη και εδώ; Δεν είναι ντροπή;
Κλείνοντας, είναι γνωστό ότι είμαστε υπέρ των εξορύξεων, για πάρα πολλούς λόγους – ένας εκ των οποίων είναι οι επενδύσεις που θα διενεργηθούν, στηρίζοντας την ανάπτυξη, το ΑΕΠ και τις θέσεις εργασίας.
Εν τούτοις, όσον αφορά τις σημερινές συμβάσεις, δεν μας έχει δοθεί επαρκής πληροφόρηση σε σχέση με το όφελος τους – ενώ διαπιστώνουμε ότι, συνεχίζεται το ίδιο καθεστώς αβεβαιότητας ως προς την πρόοδο των ερευνών, με τις παρόμοιες συμβάσεις της Exxon που δεν έχει γίνει ακόμη τίποτα.
Αναφέραμε δε τις σημαντικές επιφυλάξεις μας, για τα θέματα οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος – με κριτήριο την απαράδεκτη ρήτρα που τοποθετήθηκε (δεν πρέπει να γράφουμε Κρήτη Νότια όπως η κυβέρνηση, αλλά Νότιο Κρητικό Πέλαγος – αφού αυτή είναι η σωστή ονομασία του, ακόμη και σε ΦΕΚ που έχουν σταλθεί στην ΕΕ).
Θα περιμένουμε λοιπόν να μας δοθούν περαιτέρω πληροφορίες για να αποφασίσουμε – ενώ, στην αντίθετη περίπτωση, θα αντιμετωπίσουμε τις συμβάσεις ως ένα προεκλογικό πυροτέχνημα, χωρίς κανένα απτό όφελος για τη χώρα μας, όπως άλλωστε και ο κάθετος άξονας.
.
Σημειώσεις
Το Στάδιο Ερευνών αρχίζει από την Ημερομηνία Έναρξης Ισχύος της Σύμβασης και διαρκεί, καταρχήν, επτά (7) έτη. Το βασικό στάδιο διαρθρώνεται σε τρεις διαδοχικές φάσεις: πρώτη φάση τριών (3) ετών, δεύτερη φάση δύο (2) ετών και τρίτη φάση δύο (2) ετών.
Η μετάβαση από τη μία φάση στην επόμενη προϋποθέτει ότι, ο Μισθωτής έχει εκπληρώσει το Πρόγραμμα Ελαχίστων Εργασιών και την Υποχρέωση Ελάχιστης Δαπάνης της προηγούμενης φάσης – όπως προβλέπεται στο άρθρο 3. Αν δεν υποβληθεί σχετική γνωστοποίηση συνέχισης, τα δικαιώματα του Μισθωτή στη Συμβατική Περιοχή παύουν να ισχύουν.
Παρέχεται δυνατότητα παράτασης τρέχουσας φάσης (εκτός της τρίτης) έως έξι (6) μήνες, εφόσον υπάρχει αιτιολογημένο αίτημα και εκκρεμεί γεώτρηση ή δοκιμή παραγωγής. Η παράταση αυτή αφαιρείται από το χρόνο της επόμενης φάσης.
Προβλέπεται επίσης δυνατότητα γενικής «Παράτασης του Σταδίου Ερευνών» σύμφωνα με τον νόμο περί υδρογονανθράκων – με παροχή τραπεζικής εγγύησης για την κάλυψη τυχόν διαφοράς μεταξύ ελάχιστης και πραγματικής δαπάνης.
Επιπλέον, θεσπίζεται «Ειδική Παράταση του Σταδίου Ερευνών» έως οκτώ (8) έτη για θαλάσσιες περιοχές, με απόφαση Υπουργικού Συμβουλίου – κατόπιν εισήγησης του Υπουργού ιδίως σε περιπτώσεις ανακάλυψης μη συνδεδεμένου φυσικού αερίου ή κοιτασμάτων σε βαθιούς στόχους.
Δημιουργείται επομένως μεγάλος προβληματισμός, ως προς τη δυνατότητα πολλαπλών παρατάσεων – ιδίως της ειδικής παράτασης έως οκτώ επιπλέον έτη κατόπιν εισήγησης του Υπουργού.
Σε συνδυασμό με το βασικό στάδιο, η περίοδος ερευνών μπορεί να επεκταθεί για πάρα πολλά χρόνια – γεγονός που ενδέχεται να οδηγεί σε μακροχρόνια «δέσμευση» της θαλάσσιας περιοχής χωρίς να υπάρχει κάποια απόδοση.
