.
Απορεί κανείς σχετικά με το τι πιστεύει η Δύση, εάν δρομολογήσει τελικά τη δήμευση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Ρωσίας. Πώς θα αντιδράσει δηλαδή η Ρωσία σε αυτήν την κλοπή; Τι θα απαιτήσει στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις που κάποια στιγμή θα ακολουθήσουν ούτως ή άλλως; Πιστεύει η Δύση ότι, η Ρωσία θα παραιτηθεί από τα 265 δις $; Εάν ναι, τι θα ζητήσει ως αντάλλαγμα; Ποιος θα πληρώσει τότε, αφού είναι αδύνατον να πληρώσει η Ουκρανία, ενώ οι ΗΠΑ σίγουρα θα το αποφύγουν; Ή μήπως πιστεύουν οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ότι, η Ρωσία θα χάσει τον πόλεμο, χωρίς να χρησιμοποιήσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο; Από την άλλη πλευρά, γιατί αλήθεια δεν θα δήμευε η Ρωσία ως αντίμετρο τα ευρωπαϊκά περιουσιακά στοιχεία που ευρίσκονται στο εσωτερικό της; Το πιο πιθανόν είναι πάντως να πληρώσει το λογαριασμό, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, η ΕΕ – οπότε λογικά συμπεραίνει κανείς πως η Ευρωπαϊκή Πολιτική μάλλον πυροβολεί τα πόδια της ή/και σκάβει τον τάφο της, ευχόμενος φυσικά να κάνει λάθος.
.
Ανάλυση
Έχουμε ήδη αναφερθεί στην Αχίλλειο πτέρνα της Ρωσίας (ανάλυση) – στο πάγωμα δηλαδή των συναλλαγματικών αποθεματικών της κεντρικής της τράπεζας από τη Δύση. Σημειώσαμε όμως πως αυτή η κατάχρηση των κυρώσεων, σηματοδοτεί πιθανότατα την αρχή του τέλους της κυριαρχίας τόσο του ευρώ, όσο και του δολαρίου (ανάλυση) – επειδή όλες οι άλλες χώρες, κυρίως οι μεγάλες των BRICS+, θα φοβηθούν μήπως υποστούν αντίστοιχες κυρώσεις, επιλέγοντας άλλα νομίσματα για τις συναλλαγές και για τα αποθεματικά τους.
Σήμερα, τα κράτη των G7 ισχυρίζονται πως έχουν «παγώσει» περίπου 265 δις € – ενώ από αυτά, τα 206 δις € είναι στην Ευρώπη και τα υπόλοιπα, μόλις 59 δις €, στις ΗΠΑ. Στην Ευρώπη, τα 180 δις € ευρίσκονται στους λογαριασμούς της βελγικής Euroclear (πηγή) – με το μεγαλύτερο μέρος των υπολοίπων στην ανταγωνίστρια της του Λουξεμβούργου, στην Clearstream.
Στην καθομιλουμένη τώρα, αυτά τα κεφάλαια περιγράφονται ως αποθεματικά ρωσικού νομίσματος σε ευρώ. Ειδικότερα, κάθε κράτος έχει συναλλαγματικά αποθέματα σε διαφορετικά ξένα νομίσματα – ενώ αυτά τα κεφάλαια πρέπει να δεσμεύονται στους λογαριασμούς μίας τράπεζας ή, ακόμη καλύτερα, ενός κεντρικού αποθετηρίου τίτλων (CSD). Το αποθετήριο αυτό αποτελεί μέρος του συστήματος κεντρικής τράπεζας της νομισματικής περιοχής, στο νόμισμα της οποίας κατατίθενται τα αποθεματικά.
Εν προκειμένω η Euroclear, με καταθέσεις αξίας περίπου 34 τρις €, είναι το δεύτερο μεγαλύτερο κεντρικό αποθετήριο τίτλων στον πλανήτη – με πρώτο το DTCC που αποτελεί μέρος του συστήματος της Fed στις ΗΠΑ. Παρά το ότι δε τα αποθετήρια τίτλων (CSD) κατέχουν πολύ μεγάλα χρηματικά ποσά από διεθνείς πελάτες, υπόκεινται νομικά στους νόμους της χώρας, στην οποία είναι εγγεγραμμένα – οπότε, αφού η Euroclear έχει έδρα το Βέλγιο (όπως άλλωστε το Swift, ανάλυση), αποτελεί από νομικής άποψης βελγικό ίδρυμα.
Εν τούτοις, τα συναλλαγματικά αποθέματα μίας κεντρικής τράπεζας, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα που διαχειρίζονται εμπορικές τράπεζες ή εταιρίες επενδύσεων, έχουν ειδικό νομικό καθεστώς – είναι δηλαδή κρατικά περιουσιακά στοιχεία που απολαμβάνουν ασυλία, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου. Ως εκ τούτου, τα εθνικά δικαστήρια δεν μπορούν να αγγίξουν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, στηριζόμενα στις εθνικές νομοθεσίες – ενώ τέτοιου είδους κατασχέσεις δεν έγιναν ούτε στο 2ο παγκόσμιο Πόλεμο.
Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις που βασίζονται επίσης στο Διεθνές Δίκαιο – με την έννοια πως μία απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, μία απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου, ή μία διμερής ή πολυμερής συνθήκη, όπως για παράδειγμα μία συνθήκη ειρήνης, μπορεί να άρει την ασυλία ορισμένων κρατικών περιουσιακών στοιχείων.
Βέβαια, στην περίπτωση των «παγωμένων» αποθεματικών της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας, τίποτα από όλα αυτά δεν ισχύει. Αντίθετα, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, η τότε δέσμευση αυτών των περιουσιακών στοιχείων, αποτελεί ποινικό αδίκημα – αφού δεν υπήρχε ούτε εντολή του ΟΗΕ, ούτε απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου, ούτε συνθήκη με τη Ρωσία που θα καθιστούσαν νόμιμο το «πάγωμα», πόσο μάλλον τη δήμευση τους.
Το σχέδιο των ΗΠΑ εις βάρος της ΕΕ
Συνεχίζοντας, με βάση τα παραπάνω απορεί κανείς γιατί οι Ευρωπαίοι πολιτικοί απαιτούν ανοιχτά την παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, όσον αφορά το χρηματοπιστωτικό σύστημα – όπου η απάντηση είναι πως πρόκειται για μία «realpolitik». Δηλαδή για μία «πρακτική πολιτική», η οποία αποφασίζεται περισσότερο από τις τρέχουσες ανάγκες μίας χώρας, ενός πολιτικού κόμματος κλπ., παρά από τους νόμους, τα ήθη και τις αρχές.
Εν προκειμένω, λόγω της τρέχουσας προεκλογικής περιόδου στις ΗΠΑ, η αμερικανική κυβέρνηση ειδικότερα αντιμετωπίζει αυξανόμενα εσωτερικά πολιτικά προβλήματα – τα οποία την εμποδίζουν να παρέχει περισσότερα δις $ στην Ουκρανία. Ο ευκολότερος λοιπόν τρόπος για να συνεχίσει να προμηθεύει με όπλα την Ουκρανία, κόστους πολλών δις $, θα ήταν απλά να χρησιμοποιήσει κάποιον και κάτι άλλο – όπου στην περίπτωση αυτή, είναι βολικά τα συναλλαγματικά αποθεματικά της Ρωσίας.
Εύλογα, αφού με το να υποχρεώσει ένα κράτος να πληρώσει το ίδιο για την εισβολή σε μία ξένη χώρα, θα ήταν αποδεκτό από την κοινή γνώμη – ενώ έτσι και αλλιώς οι Αμερικανοί δεν υπολογίζουν το Διεθνές Δίκαιο. Δυστυχώς όμως για τους ίδιους, τα περισσότερα από αυτά τα κεφάλαια δεν ευρίσκονται στις ΗΠΑ, αλλά στο Βέλγιο – οπότε δεν μπορούν να δεσμευθούν από τις ΗΠΑ, αλλά μόνο από το Βέλγιο και την ΕΕ.
Έτσι, αυτό που θέλουν τελικά να πετύχουν οι Αμερικανοί, είναι να «κλέψουν» αυτά τα κεφάλαια και να τα χρησιμοποιήσουν για την πληρωμή των παραδόσεων όπλων εκ μέρους τους στην Ουκρανία – γεγονός που θα σήμαινε πως δεν θα χρειαζόταν πλέον να διαφωνούν με το Κογκρέσο που κυριαρχείται από τους Ρεπουμπλικάνους, σχετικά με την αποδέσμευση χρημάτων που μέχρι στιγμής χρηματοδοτούσαν τις παραδόσεις όπλων στην Ουκρανία, εις βάρος των Αμερικανών φορολογουμένων.
Σε μία τέτοια περίπτωση, οι αμερικανικές εξοπλιστικές εταιρίες θα πληρωνόντουσαν με ρωσικά χρήματα, η Ουκρανία θα συνέχιζε να εφοδιάζεται με αμερικανικά όπλα, ενώ η ΕΕ θα είχε τόσο τη νομική, όσο και την πολιτική ευθύνη – οπότε οι ΗΠΑ θα είχαν μόνο να κερδίσουν και τίποτα να χάσουν.
Παραδόξως τώρα οι Ευρωπαίοι πολιτικοί, πιστοί υποτελείς στις ΗΠΑ, φαίνεται να είναι ενθουσιασμένοι με αυτό το σχέδιο – ειδικά στη Γερμανία υποστηρίζεται σθεναρά από το κόμμα των Πρασίνων, παρά το ότι παραβιάζεται το Διεθνές Δίκαιο (πηγή), ενώ ανέκαθεν ήταν υπέρ μίας παγκόσμιας τάξης που βασίζεται σε κανόνες.
Η πρόεδρος της Κομισιόν όμως, η von der Leyen, πιο προσεκτική, θεωρεί πως έχει βρει ένα «παραθυράκι» στα μικρά γράμματα του Διεθνούς Δικαίου – οπότε δεν προτείνει τη δήμευση των ίδιων των συναλλαγματικών αποθεματικών της Ρωσίας, αλλά «μόνο» τη δήμευση των κερδών τους από τόκους που προέκυψαν τα τελευταία δύο χρόνια (πηγή).
Πρόκειται εδώ για 15 έως 17 δις € που προήλθαν στην ουσία από την άνοδο των επιτοκίων εκ μέρους της ΕΚΤ – κατά ειρωνικό τρόπο, από τις αποδόσεις ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Εύλογα, αφού αυτά τα συναλλαγματικά αποθέματα συνήθως επενδύονται σε τίτλους σταθερού επιτοκίου και στο υψηλότερο δυνατόν επίπεδο ασφαλείας – οπότε σε ομόλογα οικονομικά υγιών κρατών.
Το νομικό κενό
Περαιτέρω, το «παραθυράκι» ή «νομικό κενό» που βρήκε η von der Leyen, έχει σχέση με τις συμβάσεις μεταξύ της Euroclear και των πελατών της – οι οποίες ορίζουν με μικρά γράμματα πως τα κέρδη από τόκους των τίτλων ή καταθέσεων που κατέχει η Euroclear, τεχνικά δεν καταχωρούνται στο λογαριασμό του πελάτη. Καταχωρούνται σε έναν άλλο λογαριασμό μεσεγγύησης – ο οποίος νομικά δεν ανήκει στον πελάτη, αλλά στη Euroclear. Ως εκ τούτου, συνιστάται στους πελάτες να μεταφέρουν τέτοια κέρδη από τόκους σε άλλο λογαριασμό – το συντομότερο δυνατόν.
Όσον αφορά λοιπόν το συμβατικό δίκαιο η ΕΕ, σύμφωνα βέβαια με τη δική της ερμηνεία του νόμου (πηγή), θα δημεύσει περιουσιακά στοιχεία της Euroclear – όχι περιουσιακά στοιχεία ενός κυρίαρχου κράτους που απολαμβάνουν ασυλία. Εν τούτοις, η ερμηνεία αυτή της ΕΕ δεν «αντέχει» σε σοβαρό νομικό έλεγχο – ειδικά από τη στιγμή εκείνη και μετά που η Ρωσική Κεντρική Τράπεζα δεν έχει πρόσβαση στα έσοδα από τόκους, λόγω των κυρώσεων.
Επομένως δεν μπορούσε και δεν μπορεί να τα καταχωρήσει σε άλλους λογαριασμούς – όπως συνιστά συμβατικά η Euroclear. Σύμφωνα δε με το Διεθνές Δίκαιο, το εισόδημα από τόκους που παράγονται από τα περιουσιακά στοιχεία ενός κυρίαρχου κράτους που έχουν ασυλία, είναι φυσικά επίσης μέρος των κρατικών του περιουσιακών στοιχείων – οπότε οι νομικοί σύμβουλοι της κυρίας von der Leyen θα δυσκολευθούν να κάνουν το μαύρο άσπρο.
Οι συνέπειες της ενδεχόμενης δήμευσης
Συνεχίζοντας, ανεξάρτητα από κοινώς αποδεκτούς παγκοσμίους κανόνες, εάν το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και το Διεθνές Δικαστήριο δεν επέμβουν ως ρυθμιστικές αρχές, εξακολουθεί να ισχύει το δίκαιο του ισχυροτέρου – με την έννοια πως η ΕΕ μπορεί να κατασχέσει αυτά τα κεφάλαια, ακόμη και αν κάτι τέτοιο αποτελεί σαφή παραβίαση του νόμου.
Εάν βρεθεί απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο η Ρωσία, δεν έχει τη δυνατότητα να το αποτρέψει – δεν πρόκειται όμως ούτε να το αποδεχθεί παθητικά. Κάτι τέτοιο συμπεραίνεται από τις δηλώσεις του εκπροσώπου Τύπου του Putin, του D. Peskow (πηγή) – ο οποίος, στα τέλη του προηγουμένου έτους, ανακοίνωσε πως η Ρωσία έχει ήδη καταρτίσει έναν κατάλογο ξένων περιουσιακών στοιχείων που θα κατάσχονταν ως «αντίμετρα», ενώ συνολικά αντιστοιχούν στα συναλλαγματικά της αποθέματα.
Εδώ επικεντρώνεται το πρόβλημα της ΕΕ – επειδή, παρά τις κυρώσεις, οι δυτικές εταιρίες εξακολουθούν να έχουν σημαντικά περιουσιακά στοιχεία στη Ρωσία (πηγή) που θα μπορούσαν να δημευθούν, εάν η Κομισιόν πραγματοποιούσε την απειλή της. Εκτός αυτού, η Ρωσία έχει επίσης τη δυνατότητα, επικαλούμενη τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, να μηνύσει την Euroclear στα διεθνή δικαστήρια – ενώ, επειδή η νομική κατάσταση είναι ξεκάθαρη, η Euroclear δεν έχει πολλές πιθανότητες να κερδίσει.
Με δεδομένο τώρα το ότι, η βελγική εταιρία προφανώς δεν έχει περιουσιακά στοιχεία αυτού του μεγέθους, ενώ χωρίς καμία αμφιβολία είναι συστημικά σημαντική, θα έπρεπε να παρέμβει η ΕΕ ή τα κράτη μέλη της για να πληρώσουν τα πρόστιμα – άμεσα ή έμμεσα. Σε τελική ανάλυση λοιπόν, οι αμερικανικές εταιρίες θα είχαν τα έσοδα από την πώληση του πολεμικού εξοπλισμού, η Ουκρανία τα όπλα και η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θα έπρεπε να πληρώσει τίποτα – ενώ με το λογαριασμό θα επιβαρυνόταν η ΕΕ, δηλαδή οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι.
Οι παράπλευρες ζημίες
Περαιτέρω, ούτε οι ΗΠΑ θα έμεναν αλώβητες – αφού θα ερχόντουσαν αντιμέτωπες με παράπλευρες ζημίες. Ειδικότερα, μπορεί μεν η συχνά αναφερόμενη παγκόσμια τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες να αντιπροσωπεύει de facto μία «Lex Americana» στην εξωτερική πολιτική, με την έννοια πως τελικά κάνουν ότι θέλουν οι ΗΠΑ, αλλά το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα λειτουργεί ξεκάθαρα με κανόνες. Εν προκειμένω, εάν ένα κράτος κλέψει χρήματα από κάποιο άλλο με παράνομο τρόπο, δεν θα «διδαχθεί» μόνο το κράτος που υπέστη την κλοπή, αλλά όλα τα άλλα – ειδικά η Κίνα που θα παρακολουθήσει τη διαδικασία με μεγάλο ενδιαφέρον.
Το παραπάνω σημαίνει πως η συντριπτική πλειοψηφία των χωρών του πλανήτη, δεν θα έχει κανέναν πειστικό λόγο να διατηρεί το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγματικών της αποθεμάτων σε ευρώ ή σε δολάρια – ούτε να επενδύει τα περιουσιακά της στοιχεία στις ΗΠΑ ή στην ΕΕ. Πόσο μάλλον όταν οι BRICS έχουν ήδη τα δικά τους χρηματοπιστωτικά μέσα – δηλαδή, το κοινό αποθεματικό τους ταμείο (Contingent Reserve Arrangement, πηγή) και τη Νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα, ένα είδος εναλλακτικής λύσης του ΔΝΤ.
Εκτός αυτού, η αποδολαριοποίηση (ανάλυση) του παγκοσμίου χρηματοπιστωτικού συστήματος έχει ήδη αποκτήσει δυναμική – ενώ εάν συνεχισθεί η τάση, θα πληγούν πρώτα οι ΗΠΑ, σε μία εποχή που το δημόσιο χρέος τους έχει υπερβεί τα 34,5 τρις $ με το έλλειμμα του 2024 να υπολογίζεται στα 3 τρις $ και δευτερευόντως η ΕΕ.
Μόνο η Κίνα έχει συναλλαγματικά αποθέματα αξίας άνω των 3 τρις $ – τα οποία περιλαμβάνουν αμερικανικά κρατικά ομόλογα αξίας περί τα 850 δις $, ένα μεγάλο μέρος των οποίων ευρίσκεται σε λογαριασμούς σε ευρώ που τηρούνται από την Euroclear στις Βρυξέλες. Επομένως, εάν η Κίνα αποφάσιζε ότι, αυτά τα χρήματα δεν είναι πλέον ασφαλή, αποσύροντας τα από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, οι επιπτώσεις τόσο στο δολάριο, όσο και στο ευρώ θα ήταν πολύ σημαντικές.
Έως τώρα, ο κίνδυνος ήταν μάλλον αφηρημένος για την Κίνα – επειδή οι ΗΠΑ και η ΕΕ είναι οι μεγαλύτερες αγορές της και δεν έχει κανένα συμφέρον να βλάψει τους σημαντικότερους πελάτες της. Εάν όμως η Δύση παραβεί με τέτοιον τρόπο τους κανόνες του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, τότε η κατάσταση θα αλλάξει – ενώ ότι ισχύει για την Κίνα, ισχύει εξίσου για πολλές άλλες χώρες.
Με απλά λόγια, η κατάσχεση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Ρωσίας θα μπορούσε να προκαλέσει μία χιονοστιβάδα – η οποία θα οδηγούσε σε μία μαζική φυγή σημαντικών κεφαλαίων από το δολάριο και τη ζώνη του ευρώ, με τεράστιες οικονομικές συνέπειες, εάν όχι μοιραίες.
Επίλογος
Ολοκληρώνοντας, απορεί κανείς σχετικά με το τι πιστεύει η Δύση, εάν δρομολογήσει τελικά τη δήμευση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Ρωσίας. Πώς θα αντιδράσει δηλαδή η Ρωσία σε αυτήν την κλοπή; Τι θα απαιτήσει στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις που κάποια στιγμή θα ακολουθήσουν νομοτελειακά; Πιστεύει η Δύση ότι, η Ρωσία θα παραιτηθεί από τα 265 δις $; Εάν ναι, τι θα ζητήσει ως αντάλλαγμα; Ποιος θα πληρώσει τότε, αφού είναι αδύνατον να πληρώσει η Ουκρανία, ενώ οι ΗΠΑ σίγουρα θα το αποφύγουν;
Ή μήπως πιστεύουν οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ότι, η Ρωσία θα χάσει τον πόλεμο, χωρίς να χρησιμοποιήσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο; Από την άλλη πλευρά, γιατί αλήθεια δεν θα δήμευε η Ρωσία ως αντίμετρο τα ευρωπαϊκά περιουσιακά στοιχεία που ευρίσκονται στο εσωτερικό της;
Το πιο πιθανόν είναι πάντως να πληρώσει το λογαριασμό, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο η ΕΕ – οπότε λογικά συμπεραίνει κανείς πως η Ευρωπαϊκή Πολιτική μάλλον πυροβολεί τα πόδια της ή/και σκάβει τον τάφο της, ευχόμενος φυσικά να κάνει λάθος.
Πληροφορίες: Spiegel, NDS.
