Το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον
Το τρίτο μνημόνιο οφείλει να εξετασθεί επίσης από την πλευρά του ευρύτερου οικονομικού περιβάλλοντος, συγκριτικά με τα δύο προηγούμενα – αφενός μεν της Ευρωζώνης, αφετέρου ολόκληρου του πλανήτη. Πρέπει να ληφθεί επί πλέον υπ’ όψιν το γεγονός ότι, το 2008 οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες είχαν στη διάθεση τους οικονομικά εργαλεία, τα οποία δεν υπάρχουν σήμερα – όπως τα υψηλότερα βασικά επιτόκια και την ποσοτική διευκόλυνση (QE).
Ειδικότερα, το πείραμα της Ευρωζώνης, μέσω του οποίου προσπάθησε να μειώσει με διάφορες συνταγές (πολιτική λιτότητας) τα ελλείμματα, κυρίως τα δημόσια χρέη, απέτυχε παταγωδώς – ενώ η Ελλάδα δεν είναι η μοναδική χώρα που υπέστη τις συνέπειες. Το 2007 υπήρχε μόνο ένα κράτος στην Ευρωζώνη με δημόσιο χρέος άνω του 100% του ΑΕΠ, η Ελλάδα – ενώ μόνο η Ιταλία είχε ένα χρέος της ίδιας περίπου τάξης μεγέθους (γράφημα).
.
.
Στα τέλη όμως του 2014, πέντε χώρες της Ευρωζώνης έχουν υψηλότερο δημόσιο χρέος, από αυτό που είχε η Ελλάδα το 2007 και η έκτη το πλησιάζει – ενώ από την πλευρά της απασχόλησης, η νομισματική ένωση έχει πλέον περίπου 3,5 εκ. ανέργους περισσότερους από το 2007.
Από την άλλη πλευρά, η ανάπτυξη είχε επιστρέψει στον πλανήτη το 2009, μετά τα πακέτα που διέθεσαν οι κεντρικές τράπεζες – ενώ η μεγαλύτερη παραγωγική χώρα παγκοσμίως, η Κίνα, δεν αντιμετώπιζε τα σημερινά προβλήματα (άρθρο), τα οποία ίσως οδηγήσουν ξανά τη διεθνή οικονομία σε ύφεση.
Στο γράφημα που ακολουθεί, φαίνεται ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ της Ευρωζώνης (σκούρα καμπύλη, αριστερή κάθετος), καθώς επίσης της Κίνας (ανοιχτή καμπύλη, δεξιά κάθετος) – όπου συμπεραίνεται ότι, η Ευρωζώνη σταθεροποιήθηκε σε χαμηλότερο ύψος μετά την κατάρρευση του 2008/09, ακολουθούμενη από την Κίνα, στην οποία όμως άρχισε να μειώνεται ξανά ο ρυθμός μετά το 2010.
.
.
Περαιτέρω, οι «πανηγυρισμοί» περί της ανάπτυξης στην Ευρωζώνη ύψους 1,2% στο δεύτερο τρίμηνο του 2015, ίσως σιγήσουν απότομα – λόγω της παγκόσμιας υφεσιακής καταιγίδας που προβλέπεται να προκαλέσει η Κίνα.
Με δεδομένο δε το ότι, η Ευρώπη στηρίχθηκε στις εξαγωγές τα τελευταία χρόνια, για να επιλύσει τα προβλήματα της, αντί να επικεντρωθεί παράλληλα στην αναθέρμανση της εσωτερικής ζήτησης που υποφέρει από την ύφεση ισολογισμών (ανάλυση), ο κίνδυνος να επικρατήσει το ιαπωνικό σενάριο (άρθρο) είναι πολύ μεγάλος.
Κάτω από τις παραπάνω προϋποθέσεις, το να περιμένει η Ευρώπη να δημιουργηθούν συνθήκες ανάπτυξης, μέσω της διενέργειας επενδύσεων εκ μέρους μόνο των ιδιωτών, όπως επίσης η Ελλάδα, θεωρείται εύλογα ως ουτοπία – πόσο μάλλον όταν δέχεται την εισβολή χιλιάδων μεταναστών από τη Β. Αφρική και την Ασία, ενδεχομένως στα πλαίσια της αποσταθεροποίησης της που επιδιώκουν οι Η.Π.Α. (άρθρο).
Συμπερασματικά λοιπόν το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον, στο οποίο είναι νομοτελειακά εκτεθειμένη η Ελλάδα, είναι κατά πολύ χειρότερο, συγκριτικά με το παρελθόν – γεγονός που σημαίνει με τη σειρά του πως οι προϋποθέσεις επιτυχίας του τρίτου μνημονίου είναι ανύπαρκτες, κάτι που το καθιστά και από τη συγκεκριμένη οπτική γωνία αυτόματα χειρότερο, σε σχέση με τα δύο προηγούμενα.
.
Η ελπίδα της πολιτικής ένωσης της Ευρωζώνης
Ανεξάρτητα από τα παραπάνω, έχει τεκμηριωθεί πως η Ελλάδα είναι εγκλωβισμένη στο ευρώ, στο χρέος και στα μνημόνια (ανάλυση) – οπότε δεν είχε ουσιαστικά άλλη επιλογή, εκτός από εκείνες που αναφέρονται στο τέλος της συγκεκριμένης ανάλυσης (1. Πλήρης υποταγή στις εντολές των δανειστών με διαγραφή μέρους του χρέους, 2. Χρεοκοπία, 3. Ηπιότερο μνημόνιο με επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής, μαζί με αναπτυξιακά μέτρα).
Το ενδεχόμενο δε να υπαχθεί στο πακέτο ποσοτικής διευκόλυνσης της ΕΚΤ (QE), μέσω του οποίου εκθειάζουν ορισμένοι τα δήθεν προτερήματα του τρίτου μνημονίου, δεν πρόκειται να την ωφελήσει καθόλου. Αντίθετα, ίσως βοηθήσει τους δανειστές της, εάν η Ελλάδα καταφέρει στο μέλλον μέσω αυτού να ανακυκλώνει το χρέος της – αφού θα πιεστούν τα επιτόκια δανεισμού της, λόγω της αγοράς των ομολόγων της από την ΕΚΤ, όπως συμβαίνει στις άλλες χώρες, οπότε δεν θα χρειαστεί ένα δικό τους «τέταρτο πακέτο/μνημόνιο».
Στα πλαίσια αυτά, η μοναδική της ελπίδα είναι η δημοσιονομική και πολιτική ένωση της Ευρωζώνης, μέσω της οποίας θα δρομολογούταν η αμοιβαιοποίηση των χρεών όλων των κρατών-μελών της νομισματικής ένωσης. Επίσης, η χρηματοδότηση τους με Ευρωομόλογα, καθώς επίσης άλλου είδους διευκολύνσεις.
Ακόμη όμως και να συμβεί κάτι τέτοιο, χωρίς το οποίο η διάλυση της νομισματικής ένωσης είναι απλά θέμα χρόνου, απαιτείται η αύξηση των δημοσίων επενδύσεων στην Ευρωζώνη (μελέτη), καθώς επίσης το τέλος των νεοφιλελεύθερων πειραμάτων – διαφορετικά δεν πρόκειται να αντιμετωπισθεί η ανεργία, δεν θα σταθεροποιηθούν τα δημόσια χρέη, ενώ δεν θα ακολουθήσει μία βιώσιμη ανάπτυξη.
.
Επίλογος
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ελλάδας σήμερα είναι η «ποιότητα» των κομμάτων που διεκδικούν τη νίκη στις εκλογές – όπου, εάν τυχόν δημιουργηθεί πολιτική αστάθεια στη συνέχεια, ίσως να μην αποφευχθούν τα χειρότερα.
Όσον αφορά όλα τα μνημόνια, ποτέ δεν είναι κάτι καλό, όταν επιβάλλεται καταναγκαστικά από τρίτους σε μία χώρα – ενώ εάν δεν έχουν τόσο την αμέριστη, όσο και σύσσωμη τη στήριξη ολόκληρου του λαού, δεν έχουν καμία δυνατότητα επιτυχίας, ακόμη και αν θα ήταν τα καλύτερα δυνατά. Πόσο μάλλον όταν μία χώρα είναι βυθισμένη στην ύφεση, με αποτέλεσμα να μην είναι εφικτές ούτε καν οι ορθολογικές μεταρρυθμίσεις – κυρίως λόγω της καχυποψίας ή/και της κόπωσης των Πολιτών της.
Τέλος, υπενθυμίζουμε πως δυστυχώς, η λύση της δραχμής δεν υπάρχει – ενώ όλοι όσοι αναφέρονται στο εθνικό νόμισμα είτε έχουν πλήρη άγνοια αυτών που έχει υπογράψει η Ελλάδα, καθώς επίσης της οικονομικής της κατάστασης, είτε απλά δημαγωγούν, χωρίς αυτό να σημαίνει πως είναι κακοπροαίρετοι.
