- Ανάντη λύση
Η Πλατωνική διαλεκτική φωτίζει διαδοχικά τις προτεραιότητες. Από το άμεσο προχωρούμε σε όλο και ανώτερου επιπέδου ζητήματα και θεωρήσεις. «Μέχρι του ανυποθέτου» λέει ο Πλάτων. Στην πράξη, στην Εφαρμοσμένη Φιλοσοφία δηλαδή, χρειάζεται ανάλυση μέχρι να βρούμε απλώς την λύση στο πρόβλημά μας.
Εμείς οι μηχανικοί, δίνουμε συχνά τέτοιες λύσεις. Π.χ., όταν ένα ποτάμι πλημμυρίζει μέσα σε μία πόλη, μπορεί να δώσουμε λύση για τις πλημμύρες με ανάντη έργα. Είναι συνήθως, δηλαδή, σκόπιμο αντί να κάνουμε πολυδάπανα έργα εντός πόλεως, να κάνουμε είτε εκτροπή του ποταμιού εκτός πόλεως είτε έργα ορεινής υδρονομίας (φράγματα κ.λ.π.). Έτσι τιθασσεύουμε την πλημμύρα και δεν πλήττονται οι πόλεις. Δεν γίνεται πάντα, αλλά γίνεται.
Το ίδιο και ένας δικηγόρος μπορεί να «σώσει» τον πελάτη του αποδεικνύοντας π.χ. την αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου ή άλλο τυπικό πρόβλημα.
Προ ετών – τολμώ να πω – «βούϊξε» η τοπική κοινωνία της Κορινθίας από την υπόθεση πελάτη μου.: Του είχε επιβληθεί σημαντικού ύψους διοικητικό πρόστιμο και το θέμα είχε κριθεί τελεσιδίκως. Η «Υπηρεσία» βγήκε ματ με μία απλή αίτηση ανάκλησης, βάσει του Ν.2690/99. Ήταν οφθαλμοφανώς άκυρη η απόφαση: είχαν εφαρμόσει λάθος νόμο. Αλλά αυτό δεν είχε υποδειχθεί στο Δικαστήριο. Απεδείχθη ότι ήταν ακατανόητο ότι η δίκαια αντιμετώπιση του πολίτη είναι υψηλότερης προτεραιότητας από το στενό οικονομικό συμφέρον του Δημοσίου. Το οποίο δίκαιο υπεδείκνυε στην Υπηρεσία να ανακαλέσει μία απόφασή της, αν και είχε δικαιωθεί δικαστικώς.
- Το φαινόμενο της πεταλούδας
Το butterfly effect είναι γνωστό με την εξής παρομοίωση : το πέταγμα μίας πεταλούδας στη Μογγολία μπορεί να προκαλέσει πλημμύρα στην Κένυα.
Με απλά λόγια, αυτή η επιστημονική θεωρία μιλάει για τα αποτελέσματα μιάς μικρής αλλαγής σε ένα πολύπλοκο σύστημα. Αν η μικρή αλλαγή είναι σε καίριο σημείο του πολύπλοκου συστήματος, οι αλλαγές επεκτείνονται από μόνες τους και αλυσιδωτά σε μεγάλη έκταση.
Πολλοί δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν ότι η αιτία ενός προβλήματος μπορεί να είναι τόσο μακριά. Μπορεί – το τονίζω. Κάπως έτσι δεν καταλαβαίνουν και ότι και η λύση μπορεί να μην είναι εκεί όπου ιδροκοπούν. Τόσο απλό.
Από πλευράς μου, δηλώνω ότι – υπό προϋποθέσεις! – μπορώ να κάνω το αντίθετο. Να βάλω δηλαδή μία «πεταλούδα» να πετάξει σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ώστε να έχουμε το ποθητό αποτέλεσμα εκεί που θέλουμε. Όχι, όμως, και όποτε θέλουμε – μην τα θέλουμε και όλα δικά μας.
- Πλέγμα σχέσεων
Στην εποχή μας, πολύ περισσότερο από άλλες εποχές, η αλληλεπίδραση σε όλο τον πλανήτη δεν αφορά μόνο τα καιρικά και λοιπά φυσικά φαινόμενα. Αφορά και το ανθρωπογενές περιβάλλον. Τα εμπορεύματα φθάνουν σε ώρες, τα νέα ταξιδεύουν σε δευτερόλεπτα, τα κεφάλαια μεταφέρονται με ένα κλικ. Στην άλλη άκρη του κόσμου.
Πρόκειται για «πλέγμα σχέσεων που εκτείνεται στο άπειρο» – κατά την διατύπωση του Νίκου Καλογερόπουλου.
Εν ολίγοις, όσοι διατείνονται ότι η λέσχη τους π.χ. ελέγχει τον πλανήτη απλώς «πουλάνε φύκια για μεταξωτές κορδέλες» σε αφελείς. Σε αυτούς που βλέπουν ένα πρόσκαιρο αποτέλεσμα και πείθονται. Η συμπτωματική λογική που είδαμε. Ξενίζει σίγουρα αυτή η προσέγγιση όσους έχουν συνηθίσει στην συνομωσιολαγνεία. Ιδίως γιατί είναι μία πολύ καλή δικαιολογία απραξίας …
Συνομωσίες γίνονται, αλλά δεν είναι τόσο ισχυρές όσο νομίζεται. Σημαντική λεπτομέρεια η διαφορά.
.
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ
- Ελληναράδες ή Έλληνες;
Οποιαδήποτε απόπειρα αναφοράς σε ελληνικά ιστορικά παραδείγματα βαφτίζεται αυτομάτως εθνικισμός και προγονολατρεία. Είναι άλλο, όμως, να επικαλείται κανείς τα περασμένα μεγαλεία, για να απαιτεί αναιδώς δανεικά ή σεβασμό, και άλλο να παραδειγματίζεται για να βρει πώς θα δράσει σήμερα.
Πολύ περισσότερο, είναι άλλο να ψάχνει κανείς σε αρχαία κείμενα για οδηγίες και τυφλοσούρτες, και άλλο να τα μελετά για να επιλέξει τι είναι για αντιγραφή και αξιοποίηση, και τι για πλήρη ανασκευή.
Όχι ότι έτσι αποδεικνύεται σωστό κάτι τέτοιο, αλλά δ-ε-ν είναι ελληναραδισμός. Δεν είναι σωστό να «καίγονται τα χλωρά μαζί με τα ξερά». Έτσι δεν είναι;
- Η καύση του Αργολικού κάμπου
Δεν είναι καθόλου απλό στις μέρες μας να βάλει κανείς τον εαυτό του στη θέση του Κολοκοτρώνη. Είχε κάπου 1.000 ελαφρά οπλισμένους, και έβλεπε να έρχονται οι 30.000 οπλισμένοι του Δράμαλη. Και μόνο η σκέψη «τι κάνουμε τώρα ;» είναι ανοησία στην νεοελληνική πραγματικότητα.
Πολλοί, μάλιστα, σήμερα θα «έσπαγαν» τα τηλέφωνα της Πυροσβεστικής. Χώρια τα ξεφωνητά στα τηλεοπτικά παράθυρα και τα social media. Μήπως υπερβάλλω;
Κάπως έτσι θεωρείται από πολλούς ανοησία να «τα βάζουμε» σήμερα με την Γερμανία …
- Υποθέσεις και σενάρια
Στρατηγική σκέψη δεν υφίσταται χωρίς εξέταση σεναρίων, χωρίς υποθετική σκέψη. Κάτι σαν σκάκι. Μόνο που η ζωή δεν είναι ακριβώς σκάκι. Υπάρχει το ρίσκο στη μέση.
Αν δ-ε-ν διαθέτει κάποιος στρατηγικές δεξιότητες, απλώς παραδίδεται αμαχητί. «Πέφτει στα τέσσερα». Και, απέναντι στους ανδρείους που τολμούν, δικαιώνει τον Alber Camus : «Μία συχνή αιτία εχθρότητας είναι η λύσσα και η ποταπή επιθυμία να δεις να υποκύπτει αυτός που μπορεί και αντιστέκεται σε αυτό που σε συνθλίβει».
«Τα είδαμε όλα» ;
- Στρατηγικός αιφνιδιασμός
Πρόκειται για απρόσμενη επίθεση σε αδύνατο σημείο του αντιπάλου, τόσο καίριο, ώστε δυνητικά να απειλείται η ίδια η ύπαρξή του.
Προφανώς απαιτείται «αρετή και τόλμη». Πρώτον, να μπορεί κανείς να «κοιτάξει στα μάτια» τον ισχυρό αντίπαλο, να μην τον φοβηθεί. Δεύτερον, να μπορεί να διακρίνει το αδύνατο σημείο. Τρίτον, να μπορεί να καταστρώσει ένα δυνητικά νικηφόρο πλάνο. Και, τέταρτον, να έχει άριστη αίσθηση της καιρικότητας (timing).
Αν έχει να κάνει κανείς με βλάκα «Γολιάθ», μπορεί να του στείλει και προειδοποίηση για παραπλάνηση. «Ψιλά γράμματα».
- Grexit
Είναι στοιχειώδες ότι πρόκειται για θέμα στρατηγικής. Αυτό είναι το πρώτο που υπαγορεύει σαφέστατα ο ορθολογισμός. Δεν θα μείνουμε για πρόσκαιρους λόγους, ούτε θα φύγουμε έτσι για το γινάτι.
Από εκεί και πέρα αρχίζει η σοβαρή συζήτηση.
Και σε αυτή την συζήτηση χρειάζεται να αποφύγουμε την σύντηξη εννοιών και προτάσεων. Είναι άλλο να φεύγεις είτε με γερό χαρτζιλίκωμα είτε υπό προστασία και έλεγχο, και άλλο να φεύγεις «με ψηλά το κεφάλι».
Ένα πακέτο εκ βάθρων θεσμικών αλλαγών, παγκοσμίως πρωτοποριακών, περιμένει τους ενδιαφερόμενους. Αλλά εδώ απλώς ανοίγω τη συζήτηση.
- Ευρώ
Δεν είναι και πολύ απλό να μπει στην σκέψη των περισσότερων ότι το κοινό νόμισμα «πνέει τα λοίσθια». Η διάχυτη εντύπωση είναι ότι φθάνει για την επιβίωσή του η συμφωνία όσων το έχουν σαν νόμισμά τους. Η Ευρώπη είναι βαθειά πεπεισμένη ότι αρκεί μία απόφαση του Eurogroup για να βγει αύριο ο ήλιος από την Δύση, Ή ότι φθάνει που τα έχει βρει το συμπεθεριό, για να ευτυχήσει το ζευγάρι.
Πάντως οι bookmakers στο Λονδίνο δέχονται πελάτες για στοιχήματα επί του θέματος του απομένοντος χρόνου ζωής του περί ου ο λόγος απίστευτου κατασκευάσματος της σύγχρονης Ευρώπης.
.
ΡΗΞΙΚΕΛΕΥΘΕΣ ΙΔΕΕΣ
- Ανωριμότητα
Παρά την εθνική μας παράδοση σε πρωτοποριακές ιδέες και δράσεις, η κρατούσα νοοτροπία είναι σαφώς στην αντίθετη πλευρά. «Πού το είδες αυτό γραμμένο ;» είναι μία έκφραση που δεν απαντάται σε καμία άλλη γλώσσα του κόσμου. Αυτό διαβεβαιώνει ο κοσμογυρισμένος 91χρονος Νίκος Καλογερόπουλος.
Δεν επιτρέπει πρωτοπορία η «ακρίδα» του σύγχρονου λαϊκισμού. Κάθε πρωτοπόρος βρίσκει το τέρας της μετριοκρατίας απέναντί του.
Ανώριμος είναι αυτός που δεν είναι σε θέση να σχηματίσει δική του άποψη. Και όσο κι αν βαφτίζει άποψη αυτά που λέει, κάπου τα έχει ακούσει και παπαγαλίζει. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να απαντήσει σε σχετικές ερωτήσεις κρίσεως.
Με αντίστοιχο σκεπτικό, ο ανώριμος έχει προσωποποιημένες καλλιτεχνικές προτιμήσεις. Του αρέσει ο τραγουδιστής ή ο συνθέτης – όχι το τραγούδι. Και του ξε-αρέσει κάποια στιγμή ένα τραγούδι, γιατί απλώς ο τραγουδιστής έκανε μία ανόητη πολιτική δήλωση ή λανσάρησε μία νέα εκτέλεση που όντως κατακρεουργεί το παλιό αγαπημένο.
Ευρύτερα το πρόβλημα οδηγεί σε λάθος βασική ερώτηση : αντί να συζητάμε για το «Τι;», αναλισκόμαστε στο «Ποιος ;». Καλός δικτυακός φίλος σχολίασε ορθότατη πολιτική δήλωση λαϊκής αοιδού καψουροτράγουδων ούτω πως : «Ακόμη και ένα χαλασμένο ρολόι, δείχνει δύο φορές την μέρα την σωστή ώρα».
- Ξενομανία
Κάθε τι που έρχεται από το εξωτερικό είναι σωστό, προς μίμηση. Και για να αναγνωρισθεί ως αυθεντία ένας Έλληνας, ικανή και αναγκαία συνθήκη είναι να αναγνωρισθεί στο εξωτερικό.
Ο δάσκαλός μου σημειώνει : «Η πνευματική απήχησις είναι αδύνατη στην Ελλάδα διότι δεν υπάρχει «ατμόσφαιρα», η οποία να μπορεί να προωθήσει τα ηχητικά κύματα. (…) Συνήθως, όταν κανείς προωθεί μία νέα ιδέα δεν προωθεί την επιστήμη. Θίγει τους επιστήμονες.»
Κάπως έτσι, μου έχει προτείνει, «μεταξύ σοβαρού και αστείου», να προωθώ τις ιδέες μου ως ιδέες του … Knuchten Hafften. Και, ως κάτοικος Ελβετίας για κάπου 65 χρόνια, διαβεβαιώνει ότι τα δημοψηφίσματα Ελβετίας έχουν ρητώς πρότυπο την Αρχαία Σπάρτη. Αλλά πολλοί μιλάνε για Ελβετία, αλλά κανείς για Σπάρτη. Ή όχι ;
- Ανατροπή
Έχω την αίσθηση ότι η άνοιξη που διανύουμε φέρνει την μεγάλη ανατροπή σε αυτή την ατμόσφαιρα. Το τρελό χιούμορ που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, και ιδίως στο facebook, είναι πολύ πιο σοβαρό θέμα από όσο νομίζεται. Το ίδιο και ο ερωτισμός ποιότητας.
Είναι γνωστό το Ρωμαϊκό “Sapere aude”- τόλμα να σκέπτεσαι. Δεν υπήρξε αντίστοιχο ρητό στην Αρχαία Ελλάδα γιατί ήταν απλώς άχρηστο. Όλοι τολμούσαν να σκέπτονται.
Κάτι τέτοιο συμβαίνει και σήμερα. Ή έστω αρχίζει να συμβαίνει – η ταπεινή μου άποψη.
