Το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης
Ενώ οι πολιτικοί, καθώς επίσης οι οικονομολόγοι όλου του κόσμου ανακοίνωναν τη νίκη του καπιταλισμού στη μάχη του με τον κομμουνισμό, με τίτλους όπως το «τέλος εποχής», το ΔΝΤ παράμενε παραδόξως σιωπηλό – παρά το ότι στο παρελθόν προσπαθούσε γρήγορα και με κάθε τρόπο να εκμεταλλευτεί ανάλογες ευκαιρίες στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Περίμενε λοιπόν υπομονετικά, αν και ο γνωστός ως δόκτορας του σοκ J. Sachs, ο οποίος σήμερα προτείνει την άμεση διαγραφή χρέους της Ελλάδας, ενώ κατηγορεί το ΔΝΤ για τις μεθόδους του, πίεσε την αμερικανική κυβέρνηση να επέμβει – διακρίνοντας τη μεγάλη ευκαιρία, με ελάχιστα χρήματα τότε, να κυριαρχηθεί η Ρωσία από τις Η.Π.Α. Φαίνεται όμως πως «ο Θεός έχει τα δικά του σχέδια», ενώ διατηρεί αυτόματα τις ισορροπίες στον πλανήτη – κρίνοντας από τη συμπεριφορά του ΔΝΤ, η οποία μόνο επιεικώς μπορεί να χαρακτηρισθεί ως απλά ανόητη, παρά το ότι ξεκίνησε σωστά.
Φυσικά υπήρχαν λόγοι, για τους οποίους καθυστερούσε το ΔΝΤ – μεταξύ των οποίων η μη ύπαρξη λειτουργικών κρατικών Θεσμών, οι οποίοι να μπορούσαν να εγγυηθούν την προστασία της ιδιοκτησίας (των ξένων κυρίως). Επίσης δεν ήταν εύκολο να προβλεφθεί η αντίσταση του εργαζόμενου πληθυσμού – εναντίον των «διαρθρωτικών αλλαγών και μεταρρυθμίσεων» (μειώσεις μισθών, συντάξεων κλπ.) που σκόπευε να επιβάλλει το Ταμείο.
Κάτι ανάλογο διαπιστώνεται και στην Ελλάδα σήμερα, ενώ αιτιολογεί την αποδοχή μίας «αριστερής κυβέρνησης» εκ μέρους του ΔΝΤ (εάν όχι τη σκόπιμη επιβολή της, άρθρο) – η οποία, θεωρητικά τουλάχιστον, μειώνει τις αντιδράσεις του πληθυσμού, απέναντι στα σχέδια υποδούλωσης και εξαθλίωσης του.
Με απλά λόγια, ακόμη και αν η κυβέρνηση μίας χώρας θέλει να εκποιήσει σε εξευτελιστικές τιμές τις δημόσιες επιχειρήσεις, οι επενδυτές δεν τολμούν να τις αγοράσουν – επειδή φοβούνται πως οι εργαζόμενοι, αντιδρώντας, δεν θα αποδώσουν ανάλογα, οπότε οι εταιρείες δεν θα μπορέσουν να λειτουργήσουν κερδοφόρα. Αυτό επεξηγεί την απροθυμία σήμερα των ξένων να επενδύσουν στην Ελλάδα, παρά την κατάρρευση των τιμών του συνόλου των παγίων της – ενώ δεν θα το κάνουν, όσο δεν έχει εξασφαλισθεί η υποταγή του πληθυσμού και η τυφλή αποδοχή της «νέας τάξης πραγμάτων».
Συνεχίζοντας, στις 19 Αυγούστου του 1991 ακολούθησε ένα πραξικόπημα των σκληρών συντηρητικών εναντίον του Γενικού Γραμματέα, το οποίο αντιμετωπίσθηκε επιτυχώς μέσα σε τρεις ημέρες εκ μέρους του. Εν τούτοις, τεκμηρίωσε τις αδυναμίες του, κυρίως δε την «ελλειμματική» στήριξη του από τους Ρώσους Πολίτες – χωρίς την οποία ήταν αδύνατον να διατηρηθεί στην εξουσία για πολύ χρόνο ακόμη.
Αυτός που ωφελήθηκε τελικά από το πραξικόπημα ήταν ο B. Jelzin, η επιρροή και η δύναμη του οποίου αυξήθηκε περισσότερο – ενώ υποβλήθηκε από το ΔΝΤ σε ένα ειδικού τύπου «τεστ καταλληλότητας».
Ειδικότερα, επειδή ορισμένοι υψηλού βαθμού κομματικοί γραφειοκράτες της Σοβιετικής Ένωσης είχαν τοποθετηθεί εναντίον του «προγράμματος σοκ» που είχε προταθεί, το Ταμείο απείλησε πως θα επιμείνει στην εξόφληση όλων των χρεών της – απαιτώντας από τις χώρες της Σοβιετικής Ένωσης να καταργήσουν αμέσως τις επιδοτήσεις που έδιναν στις βιομηχανικές και αγροτικές επιχειρήσεις, περιορίζοντας παράλληλα, σε μεγάλο βαθμό, τις δαπάνες για στρατιωτικό εξοπλισμό.
Ο B. Jelzin κατάλαβε αμέσως το μήνυμα και ενέργησε άμεσα – αντικαθιστώντας τον επικριτικό προς το ΔΝΤ πρωθυπουργό με έναν οπαδό της Σχολής του Σικάγο (του M. Friedman) και πρώην οικονομικό συντάκτη της εφημερίδας Prawda (J. Gaidar). O νέος πρωθυπουργός δεν καθυστέρησε καθόλου, εφαρμόζοντας τις εντολές του ΔΝΤ – με αποτέλεσμα την επιτάχυνση της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης, όπως συνέβη και με την Ελλάδα, όταν ακολούθησε το (δήθεν) λανθασμένο πρόγραμμα του ΔΝΤ (άρθρο).
Στα πλαίσια αυτά, η βιομηχανική παραγωγή της Ρωσίας μειώθηκε κατά -8% έως τα τέλη του έτους, ενώ το ΑΕΠ κατέρρευσε στο -17% σε ελάχιστο χρόνο. Οι δημόσιες επενδύσεις περιορίσθηκαν δραστικά, με αποτέλεσμα μόλις τρία από τα 237 κρατικά χρηματοδοτούμενα κατασκευαστικά έργα να μπορέσουν να ολοκληρωθούν – οι εισαγωγές από τις «χώρες δορυφόρους» μειώθηκαν κατά 63% (από τις καπιταλιστικές κατά 32%), όπως επίσης οι εξαγωγές κατά 57%.
Στο γράφημα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του ΑΕΠ της Ρωσίας έως τη χρεοκοπία της – όπου ήταν μικρότερο από αυτό της Ελλάδας του 2012 (289,89 δις $).
.
.
Ολοκληρώνοντας, σαν να μην έφταναν τα παραπάνω, ακολούθησε μία καταστροφική αγροτική σοδειά, η οποία υποχρέωσε τη χώρα να μοιράζει με κουπόνια τα τρόφιμα – γεγονός που σφράγισε το τέλος του M. Gorbatschow.
Ο τελευταίος Γενικός Γραμματέας παραιτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου του 1991 από τη θέση του, στις 31 Δεκεμβρίου έπαψε να υπάρχει και τυπικά η Σοβιετική Ένωση, ενώ στις 2 Ιανουαρίου του 1992 το ΔΝΤ είχε πετύχει το στόχο του: η Ρωσία, υπό την ηγεσία του B. Jelzin και του πρωθυπουργού του, υιοθέτησε επίσημα την οικονομική «θεραπεία του σοκ» της Σχολής του Σικάγο.
.
Επίλογος
Στο δεύτερο μέρος του άρθρου θα περιγράψουμε τη δραστηριοποίηση του ΔΝΤ στη Ρωσία, η οποία είχε τα γνωστά αποτελέσματα: τη συσσώρευση μυθικού πλούτου σε μία μικρή μειονότητα, η οποία αποτελείτο από τους ελάχιστους ωφελημένους της διαδικασίας «σοκ και δέος», καθώς επίσης την εξαθλίωση της συντριπτικής πλειοψηφίας του πληθυσμού.
Ανθρώπων που καταδικάζονται σε ένα μικρότερο προσδόκιμο ζωής, σε μία «θανατηφόρα ελλειμματική» ιατρική περίθαλψη, σε αυτοκτονίες, σε περιορισμένες ευκαιρίες μόρφωσης, καθώς επίσης σε μία διαβίωση κάτω από τα όρια της φτώχειας – κυρίως όμως στη στυγνή δολοφονία των ελπίδων τους για ένα καλύτερο μέλλον.
Ελπίζουμε και ευχόμαστε να μην υποστούμε μία ανάλογη μεταχείριση στην Ελλάδα, επειδή θα φοβηθούμε να αντιδράσουμε, έχοντας την αυταπάτη πως θα μας βοηθήσει η Ευρώπη – ο σκοπός της οποίας είναι μάλλον η επιτάχυνση της κατάρρευσης και η άνευ όρων αποδοχή της αέναης σκλαβιάς χρέους.
