Η νομισματική πολιτική
Η ΕΚΤ έχει μηδενίσει πλέον το βασικό της επιτόκιο (0,05%), ενώ απαιτεί ακόμη και αρνητικά επιτόκια για τις καταθέσεις των εμπορικών τραπεζών στην ίδια (-0,2%). Οι δυνατότητες της περιορίζονται λοιπόν στην αγορά ομολόγων – σε μη συμβατικά μέτρα.
Το πρόβλημα όμως στην προκειμένη περίπτωση είναι το ότι, ο όγκος των ομολόγων που είναι κατάλληλα για να αγοραστούν είναι πολύ μικρός, σχετικά με τα ποσά που ανακοίνωσε πως θα διαθέσει (υπολογίζεται πως δεν μπορεί να «αγοράσει» πάνω από 10 δις € μηνιαία, όταν χρειάζεται συνολικά 1 τρις €). Επίσης το γεγονός ότι, η Γερμανία είναι αντίθετη – πόσο μάλλον εάν η ΕΚΤ θελήσει να αγοράσει πιο «ριψοκίνδυνα» ομόλογα, για να αυξήσει τον όγκο στο ποσόν που χρειάζεται.
.
Η δημοσιονομική πολιτική
Όταν η νομισματική πολιτική αδυνατεί να ενισχύσει το ρυθμό ανάπτυξης, τότε απαιτείται μία δραστήρια δημοσιονομική πολιτική: όπως η αύξηση των δημοσίων επενδύσεων ή η μείωση των φόρων. Εν τούτοις λόγω των υψηλών δημοσίων και ιδιωτικών χρεών, ειδικά στα κράτη της περιφέρειας, λείπουν τα χρήματα – αν και φαίνεται κάποιο «φως στο τούνελ», εάν πραγματικά σταματήσει η πολιτική λιτότητας (άρθρο).
Μόνο η Γερμανία θα μπορούσε να συμβάλλει, είτε εντείνοντας τις επενδύσεις της στο εξωτερικό, είτε «επιδοτώντας» τη ζήτηση στο εσωτερικό της – αυξάνοντας τους μισθούς των εργαζομένων της, την κατανάλωση και τις εισαγωγές εκ μέρους των υπολοίπων χωρών της Ευρωζώνης. Δεν είναι όμως καθόλου πρόθυμη να το κάνει, οπότε παραμένει μία εντελώς θεωρητική δυνατότητα.
.
Ο αποπληθωρισμός
Η μείωση των τιμών αυξάνει την πραγματική (σε όρους αγοραστικής αξίας) επιβάρυνση των ήδη υψηλών δημοσίων και ιδιωτικών χρεών – γεγονός που μειώνει σημαντικά την ικανότητα εξυπηρέτησης τους.
Αυτό περιορίζει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη, επειδή μειώνεται η προθυμία για επενδύσεις και κατανάλωση, απειλώντας παράλληλα τα δάνεια στους τραπεζικούς ισολογισμούς – ενώ το σενάριο του αποπληθωρισμού δεν λήφθηκε καθόλου υπ’ όψιν στα τεστ αντοχής, παρά το ότι είναι ήδη πραγματικότητα στις χώρες του Νότου.
.
Οι καθαρές εξαγωγές
Επειδή οι δυνατότητες ανάπτυξης μέσω της κλιμάκωσης της ζήτησης στο εσωτερικό είναι μηδενικές, οι ελπίδες επικεντρώνονται στην αύξηση των καθαρών εξαγωγών (Εξαγωγές πλην τις Εισαγωγές) – εκτός Ευρωζώνης, αφού εντός όλες οι χώρες έχουν ανάλογα προβλήματα (με εξαίρεση την απρόθυμη να βοηθήσει Γερμανία).
Στα πλαίσια αυτά, η αδυναμία του ευρώ, σαν αποτέλεσμα του σταματήματος της ποσοτικής διευκόλυνσης εκ μέρους της Fed, καθώς επίσης των χαμηλών επιτοκίων, σε συνδυασμό με την αύξηση της ποσότητας χρήματος εκ μέρους της ΕΚΤ, θα μπορούσε να βοηθήσει βραχυπρόθεσμα σε μεγάλο βαθμό.
Σε μεσοπρόθεσμο διάστημα όμως δεν πρόκειται να βοηθήσει, αφενός μεν επειδή το εμπορικό ισοζύγιο της ΕΕ είναι σχετικά ισορροπημένο (γράφημα), ενώ της Ευρωζώνης πλεονασματικό, αφετέρου επειδή οι βασικοί πελάτες της, οι Η.Π.Α., καθώς επίσης η Κίνα, παρουσιάζουν αδύναμους ρυθμούς ανάπτυξης. Εκτός αυτού, δεν είναι δυνατόν να επιτρέψει ο υπόλοιπος πλανήτης την εξυγίανση της Ευρώπης εις βάρος του – να αγοράζει δηλαδή περισσότερα προϊόντα, εξάγοντας λιγότερα.
.
.
Ολοκληρώνοντας, η μείωση που εμφανίζεται στο παραπάνω εμπορικό ισοζύγιο της ΕΕ, οφείλεται κυρίως στη Ρωσία (πηγή) – οι εξαγωγές προς την οποία, ειδικά οι γερμανικές, σχεδόν κατέρρευσαν.
.
Οι κίνδυνοι δημιουργίας υπερβολών (φούσκες)
Η χαλαρή νομισματική πολιτική, με στόχο την ενίσχυση της ανάπτυξης, την καταπολέμηση της ανεργίας, καθώς επίσης την πληθωριστική μείωση των χρεών (ανάλυση), μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολές, σε ορισμένες χώρες – ιδίως σε αυτές του ευρωπαϊκού πυρήνα.
Ο κίνδυνος εδώ αφορά τα ακίνητα (ήδη υπάρχουν μεγάλες φούσκες στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στη Φιλανδία, στη Δανία, στη Βρετανία κλπ.), τις μετοχές, καθώς επίσης τα ομόλογα υψηλού ρίσκου (Junk Bonds).
Εάν τώρα οι υψηλές τιμές των παγίων αυξηθούν σε μεγάλο βαθμό, λόγω της πλεονάζουσας ρευστότητας, οι ισολογισμοί των συγκεκριμένων τραπεζών (γερμανικές κοκ.) θα φαίνονται πολύ καλύτεροι, από όσο είναι στην πραγματικότητα – πολύ χειρότεροι δε στις υπόλοιπες χώρες. Ειδικά στην Ελλάδα, όπου η αξία των ομολόγων του δημοσίου που κατέχουν είναι εξαιρετικά χαμηλή, όπως επίσης τα υπόλοιπα περιουσιακά τους στοιχεία (μετοχές εισηγμένων εταιρειών κοκ.).
Εάν τώρα η φούσκα σπάσει, τότε οι τράπεζες επιβαρύνονται σε μεγάλο βαθμό – στην προκειμένη περίπτωση οι ολλανδικές, οι βρετανικές κλπ.
.
Η αναξιόπιστη στρατηγική εξυγίανσης των τραπεζών
Ακόμη και σήμερα, οι Πολίτες της Ευρωζώνης είναι υποχρεωμένοι να διασώζουν τις τράπεζες τους, όταν υπάρξει ανάγκη – αφού φυσικά προηγηθούν οι μέτοχοι, καθώς επίσης οι ομολογιούχοι τους.
Δεν έχει λοιπόν βρεθεί η λύση, η οποία θα εμπόδιζε τη δημιουργία του καταστροφικού φαύλου κύκλου που έχουμε βιώσει επανειλημμένα – όπου τα κράτη διασώζουν τις τράπεζες και στη συνέχεια διασώζονται τα ίδια από αυτές. Εκτός αυτού, οι αδύναμες τράπεζες των ήδη υπερχρεωμένων χωρών απειλούν τη σταθερότητα τους – με αποτέλεσμα τα κράτη αυτά να μην μπορούν μόνα τους να διασώσουν τις τράπεζες.
Το πρόβλημα αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για τις χώρες της Ευρωζώνης, επειδή δεν έχουν νομισματική αυτοτέλεια – οπότε δεν μπορούν να τυπώσουν χρήματα, για να εξασφαλίσουν τη ρευστότητα των τραπεζών, σε περιπτώσεις ανάγκης (τραπεζικές επιθέσεις – bank run).
Ο κίνδυνος λοιπόν να υπάρξουν ξανά αμφιβολίες εκ μέρους των επενδυτών, με αποτέλεσμα να αποδράσουν μαζικά από τις αγορές ομολόγων, οδηγώντας τα επιτόκια δανεισμού κρατών και τραπεζών στα ύψη, δεν έχει καθόλου αποφευχθεί.
Εάν δεν αποκατασταθεί δε η εμπιστοσύνη στην ευρωπαϊκή οικονομία, η κατάσταση των τραπεζών θα επιδεινωθεί ξανά – σε επίπεδα που δεν θα είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν ούτε από τα κράτη, ούτε από την ΕΚΤ.
.
