Ποιοι είναι οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την «ανάκληση» των ονείρων;
(1) Οι νυχτερινές αφυπνίσεις, οι οποίες συνδέονται με μια χαμηλή ποιότητα ύπνου.
(2) Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως το εάν είναι κανείς αυθόρμητος, ενθουσιώδης, δημιουργικός, ευαίσθητος, ευάλωτος ή επιρρεπής σε συγκρούσεις.
(3) Η οπτική μνήμη (όταν η μνήμη αποθηκεύει πληροφορίες που προέρχονται από την όραση)
(4) Το στρες
(5) Η στάση προς τα όνειρα
(6) Η εμπειρία φαντασίας
(7) Η δημιουργικότητα
Στη συνέχεια, θα ασχοληθούμε με εκείνα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, τα οποία συνδέονται με την «τάση» να βλέπει κανείς εφιάλτες.
.
Η προσωπικότητα και οι εφιάλτες
Ας κάνουμε ένα πείραμα σκέψης. Όσο διαβάζετε, προσπαθήστε να διαπιστώσετε εάν μπορείτε να «ανακαλύψετε» τον εαυτό σας, στα παρακάτω χαρακτηριστικά προσωπικότητας…
Πολλοί ερευνητές εξέτασαν την προσωπικότητα, όσον αφορά τα ειδικά χαρακτηριστικά της, ως πιθανούς παράγοντες μία τάσης να βλέπει κανείς εφιάλτες. Αυτά τα χαρακτηριστικά συμπεριλαμβάνουν, για παράδειγμα, το «νευρωτισμό», το άγχος, τη δημιουργικότητα, καθώς επίσης την έννοια του να έχει κανείς «λεπτά σύνορα».
Εν τούτοις, αυτά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, δεν φαίνεται να οδηγούν άμεσα στη δημιουργία των εφιαλτών. Λειτουργούν όμως έμμεσα, όσον αφορά τη δημιουργία των εφιαλτών, ως «αγγελιοφόροι» της ανεπαρκούς επεξεργασίας του έντονου στρες, το οποίο εκδηλώνεται με τη μορφή των «κακών ονείρων». Αναλυτικότερα τα εξής:
.
(α) Ο «νευρωτισμός» αναφέρεται σε ένα σταθερό και διαρκές χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Τα νευρωτικά άτομα είναι πολύ αγχώδεις, κυκλοθυμικοί, ευαίσθητοι, καταθλιπτικοί, ευερέθιστοι και ασταθείς χαρακτήρες [6]. Το αν είναι κάποιος νευρωτικός, ερμηνεύεται από την ψυχολογία της προσωπικότητας.
Ειδικότερα, ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας «αντικατοπτρίζουν» το νευρωτικό άνθρωπο – είναι δε τα εξής: συχνές αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις, πολλές ανησυχίες, άγχος, αίσθηση φόβου, αίσθηση μη σιγουριάς, αίσθηση περιορισμένης δράσης, καθώς επίσης «κακή ανοχή» στο στρες.
Αυτά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας οδηγούν επίσης στην κατάθλιψη και στην αγχώδη διαταραχή. Οι άνθρωποι με υψηλότερα επίπεδα «νευρωτισμού», αναφέρονται πιο συχνά σε εφιάλτες. Εάν λοιπόν ένας άνθρωπος είναι πολύ ευαίσθητος, αρκετά ανασφαλής, καταθλιπτικός ή ασταθής, είναι πολύ πιο επιρρεπής στο να βλέπει και να θυμάται περισσότερους εφιάλτες.
(β) Το ίδιο ισχύει και για το αυξημένο άγχος, εάν αποτελεί ένα διαρκές μέρος της προσωπικότητας. Εάν κανείς είναι εκ φύσεως αγχώδης, έχει μια τάση να βλέπει εφιάλτες, καθώς επίσης μεγαλύτερη ικανότητα ανάκλησης των περιεχομένων τους. Οι άνθρωποι που υποφέρουν από εφιάλτες ασχολούνται συχνά με δύσκολα θέματα, όπως με την ενοχή, με την ασθένεια ή με το θάνατο.
(γ) Ακόμη και ένα θετικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, όπως η δημιουργικότητα, φαίνεται να συνδέεται με τους εφιάλτες. Οι δημιουργικοί άνθρωποι ανακαλούν συχνά τα όνειρα τους, τα οποία είναι ιδιαίτερα ευφάνταστα. Επίσης, βιώνουν πολύ πιο περίεργους εφιάλτες. Επομένως, η δημιουργικότητα, ως μέρος του εαυτού, η οποία επιτρέπει την απόκτηση μιας υπερμεγέθους φαντασίας, είναι επίσης η αιτία της δημιουργίας εφιαλτών. Υπάρχει όμως και ένα πλεονέκτημα στους δημιουργικούς ανθρώπους: ανταμείβονται με πιο ευχάριστα και πιο «ζωντανά» όνειρα.
(δ) Συνεχίζοντας, το «πρότυπο» της προσωπικότητας που ονομάζεται «λεπτά σύνορα», φαίνεται επίσης να σχετίζεται πιο συχνά με τους εφιάλτες. Αυτό το χαρακτηριστικό αναφέρεται σε μια προσωπικότητα με υψηλή «διαπερατότητα»: για παράδειγμα, με λεπτά σύνορα, εύκολα να διαπεραστούν, ανάμεσα στην πραγματικότητα, στη φαντασία, στην ονειροπόληση και στο όνειρο. Τα σύνορα μεταξύ ενός πραγματικού προσώπου και των ονείρων του είναι πολύ λεπτά, οπότε τα όνειρα έχουν τη δυνατότητα να τα διαπεράσουν.
.
Οι άνθρωποι με «λεπτά σύνορα» είναι ευαίσθητοι, ασυνήθιστα φιλελεύθεροι στο μυαλό, ενώ έχουν έντονες, αλλά ταυτόχρονα αρκετά συχνές συγκρουσιακές σχέσεις με άλλους ανθρώπους. Μερικές φορές αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην διάκριση μεταξύ του ονείρου και της εγρήγορσης, ειδικά στα πρώτα λεπτά μετά το ξύπνημα.
Από τη μία πλευρά είναι συχνά «ευλογημένοι», με μεγαλύτερες δημιουργικές και καλλιτεχνικές δεξιότητες. Από την άλλη πλευρά όμως, είναι πολύ πιο επιρρεπείς στην εμφάνιση εφιαλτών. Επίσης, επιτρέπουν την δημιουργία περισσότερων τρομακτικών «πτυχών» στα όνειρα ή στις φαντασιώσεις τους. Όσο πιο λεπτά τα σύνορα, τόσο καλύτερη είναι η ανάκληση των ονείρων. Το όνειρο αποκτά επίσης μια αυξημένη σημασία. [2].
.
- Διαβάστε το πρώτο μέρος της ανάλυσης: «Εφιάλτες (α)«
Βιβλιογραφία
[1] S3-Leitlinie Nicht erholsamer Schlaf/Schlafstörungen der Deutschen Gesellschaft für Schlafforschung und Schlafmedizin (DGSM). In: AWMF online (Stand 2009).
[2] Faust, V. ALPTRÄUME. PSYCHIATRIE HEUTE:Seelische Störungen erkennen, verstehen, verhindern, behandeln. Arbeitsgemeinschaft Psychosoziale Gesundheit.
[3] Oswald, Andrea (2010). Schlaf- und Schlafstörungen bei Patienten auf der Intensivstation. Weiterbildungsstätte für Intensivpflege und Anästhesie und Pflege in der Onkologie. Universitätsklinikum Münster.
[4] Pietrowsky, R. (2011). ALPTRÄUME. Fortschritte der Psychotherapie. Hogrefe-Verlag, Manuale für die Praxis. 85 S.
[5] Pietrowsky, R., Thünker, J. (2011) ALPTRÄUME. Ein Therapiemanual. Hogrefe-Verlag, 106 S.
[6] Psychomeda-Redaktion (2014). Neurotizismus: Überblick. http://www.psychomeda.de/lexikon/neurotizismus.html
[7] Faust, V. (2010). TRÄUME AUS PSYCHOLOGISCHER SICHT. Ein wissenschafts-historischer Rückblick der psychologischen Traum-Forschung. PSYCHIATRIE HEUTE: Seelische Störungen erkennen, verstehen, verhindern, behandeln. Arbeitsgemeinschaft Psychosoziale Gesundheit.
[8] Schredl, M. (2013). Träume: Unser nächtliches Kopfkino. 2. Auflage. Verlag: Springer, Berlin.
.
