Το τέρας του χρέους (α) – Σελίδα 2 – The Analyst
ΜΑΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Το τέρας του χρέους (α)

Συνεχίζοντας, η δυσμενής αυτή εξέλιξη οφειλόταν στο ότι, η Δύση πίστευε πως είχε βρει ένα θαυμαστό «ελιξίριο της ανάπτυξης» – το μυστικό της αέναης αύξησης της ευημερίας. Ειδικότερα, οι τράπεζες έβρισκαν συνεχώς νέους τρόπους για να δημιουργούν μεγαλύτερες πιστώσεις, ενώ τα δάνεια που παρείχαν αφειδώς, επέτρεπαν στα νοικοκυριά, καθώς επίσης στις επιχειρήσεις, να καταναλώνουν και να επενδύουν όλο και περισσότερο – φυσικά με δανεικά χρήματα, αδιαφορώντας για τον τρόπο, με τον οποίο θα τα επέστρεφαν.

Αυτή ακριβώς η δημιουργία πιστώσεων ώθησε την οικονομική ανάπτυξη, κατά τη διάρκεια της οποίας οι Η.Π.Α., καθώς επίσης πολλές άλλες δυτικές οικονομίες, παρουσίαζαν συνεχή αύξηση του ΑΕΠ τους – με ορισμένα διαλλείματα μικρής διάρκειας υφέσεων, τα οποία ήταν σχετικά ανώδυνα.

Στο θέμα της δημιουργίας χρημάτων από το πουθενά έχουμε αναφερθεί πολλές φορές (άρθρο), όπως επίσης στην «τραπεζική απάτη» που έλαβε τεράστια έκταση (άρθρο). Εδώ θα τονίσουμε μόνο πως όταν μία τράπεζα δίνει σε κάποιον οφειλέτη της δάνειο, το κάνει επειδή τον εμπιστεύεται – θεωρώντας πως θα της επιστρέψει εμπρόθεσμα τόσο τα χρήματα, όσο και τους τόκους.

Ως εγγύηση δε για την «πιστοληπτική ικανότητα» του πελάτη της, απαιτεί εμπράγματα περιουσιακά του στοιχεία – υποθήκη σε κάποιο ακίνητο του ή οτιδήποτε άλλο. Σε ορισμένες βέβαια περιπτώσεις, αρκείται με την διαπίστωση πως ο οφειλέτης έχει έναν μισθό επαρκή, για να εξοφλεί τα χρέη του (κέρδη η επιχείρηση) – αν και ο κίνδυνος εδώ είναι μεγαλύτερος.

Σε περιόδους ανάπτυξης, οι δυνατότητες των οφειλετών να τιμούν τις υποχρεώσεις τους δεν αποτελούν συνήθως πρόβλημα – μεταξύ άλλων, επειδή αυξάνεται συνεχώς η αξία των παγίων περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, μετοχές κλπ.), όπως επίσης τα κέρδη των επιχειρήσεων και οι αμοιβές των εργαζομένων. Είναι εύλογο λοιπόν το γεγονός ότι, οι τράπεζες εγκρίνουν όλο και περισσότερα δάνεια, χωρίς να είναι τόσο προσεκτικές, όσο οφείλουν.

.

Το τέλος της ουτοπίας

Η παραπάνω διαδικασία «πιστωτικής επέκτασης» συνεχίζεται, έως ότου κάποια στιγμή η δυνατότητα αποπληρωμής των οφειλετών φτάνει στα ανώτατα όρια της – πόσο μάλλον όταν οι μισθοί των εργαζομένων, στην κατανάλωση των οποίων στηρίζεται ουσιαστικά η ανάπτυξη, δεν συμβαδίζουν με την αύξηση της παραγωγικότητας τους, οπότε καλύπτονται τα κενά με συνεχώς αυξανόμενα καταναλωτικά και λοιπά δάνεια.

Η αισιοδοξία τότε καταρρέει ξαφνικά, για λόγους που δεν είναι πάντοτε πιστοποιήσιμοι, οπότε διαπιστώνεται μία έντονη αντιστροφή της τάσης: όπως συμπεραίνεται από την ανάγνωση του παραδόξου του Minsky, στο οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί (ανάλυση). Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, αρχίζει η πτώση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων, όπως των ακινήτων και των μετοχών, ενώ μειώνονται παράλληλα τα έσοδα των επιχειρήσεων ή των εργαζομένων.

Αμέσως μετά οι οφειλέτες αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους, με εύλογο  αποτέλεσμα το ξέσπασμα μίας οικονομικής κρίσης – όπως συνέβη στις Η.Π.Α. το 2007, καθώς επίσης στην Ευρώπη και στην Ελλάδα αργότερα. Ο πυρήνας της κρίσης είναι σχεδόν πάντοτε οι τράπεζες, οι οποίες έρχονται αντιμέτωπες με σωρεία επισφαλειών – με δάνεια δηλαδή, τα οποία αδυνατούν να εισπράξουν, οπότε κινδυνεύουν να χαρακτηρισθούν ως αφερέγγυες ή χρεοκοπημένες.

Εάν η κρίση αυτή είναι «συστημική», με την έννοια πως εάν καταρρεύσουν οι τράπεζες, τότε δεν είναι δυνατή η επιβίωση του συνόλου της οικονομίας, υποχρεώνεται το κράτος να τις διασώσει – στην προσπάθεια του να εμποδίσει την «πυρηνική σύντηξη» του κυκλοφοριακού συστήματος της οικονομίας, οπότε τη χρεοκοπία του.

Οι Πολίτες φυσικά αδυνατούν να το κατανοήσουν, ενοχοποιώντας συνήθως τις κυβερνήσεις, οι οποίες χρησιμοποιούν τα δικά τους χρήματα «για να χρηματοδοτήσουν τους άθλιους, χρεοκοπημένους τραπεζίτες» – έχοντας σε μεγάλο βαθμό δίκιο, εάν οι τράπεζες έχουν χάσει τα κεφάλαια τους κερδοσκοπώντας ή παρέχοντας απρόσεκτα δάνεια, με τεράστια επιτόκια συγκριτικά με τις εγγυήσεις που διαθέτουν στις κεντρικές (συχνά πάνω από 500%).

Σε κάθε περίπτωση, με τον τρόπο αυτό μεταφέρονται οι υποχρεώσεις των τραπεζών στον ισολογισμό του κράτους – ή απ’ ευθείας στον προϋπολογισμό, εάν το κράτος αυξάνει τα κεφάλαια τους, όπως συνέβη στην Ελλάδα (το έλλειμμα της χώρας μας το 2013 αυξήθηκε ξανά, επειδή χρηματοδοτήθηκαν οι τράπεζες). Επομένως, τα δημόσια χρέη εκρήγνυνται, με την κλιμάκωση τους να εντείνεται ακόμη περισσότερο από τα αποτελέσματα της ύφεσης – λόγω της οποίας μειώνονται τα δημόσια έσοδα και αυξάνονται οι δαπάνες (επιδόματα ανεργίας κλπ.).

Τα υψηλά δημόσια χρέη λοιπόν δεν είναι συχνά η αιτία, αλλά το επακόλουθο της κρίσης – με εξαίρεση εδώ την Ελλάδα, το ιδιωτικό χρέος της οποίας ήταν σχετικά χαμηλό, ενώ οι τράπεζες της χρεοκόπησαν κυρίως από τη διαγραφή χρέους το 2011 (PSI).

Αντίθετα, σε χώρες όπως οι Η.Π.Α., η Ισπανία, η Μ. Βρετανία και η Ιρλανδία, τα ιδιωτικά χρέη ήταν αυτά που προκάλεσαν την κρίση – με το δημόσιο χρέος της Ιρλανδίας να εκτοξεύεται μέσα σε μία νύχτα στο 100% του ΑΕΠ, από 30% προηγουμένως, επειδή το κράτος (οι Πολίτες) ανέλαβε τα τεράστια χρέη των τραπεζών, εκβιαζόμενο από την Κομισιόν με έξοδο από την Ευρωζώνη.

.

Η επόμενη ημέρα

Υπάρχουν άφθονα ιστορικά παραδείγματα, τα οποία αφορούν την παραπάνω διαδικασία: η Μεγάλη Ύφεση στις Η.Π.Α., οι κρίσεις της Λατινικής Αμερικής μετά το 1982, το κραχ της Ιαπωνίας το 1990, η ασιατική κρίση το 1997/98 κοκ. Σχεδόν πάντοτε, η αιτία ήταν η συσσώρευση υπερβολικών χρεών στον ιδιωτικό τομέα – κάποιες λιγότερες φορές η υπερχρέωση του δημοσίου, λόγω της διαφθοράς των πολιτικών, της φοροδιαφυγής ή της αδυναμίας ελέγχου και είσπραξης φόρων.

Αφού όμως διαπιστωθεί η υπερχρέωση και ξεσπάσει η κρίση, θα πρέπει φυσικά να επιλυθούν τα προβλήματα. Το θέμα στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι άλλο, από τον τρόπο που θα επιλεχθεί, για να επιτευχθεί η μείωση των χρεών – τα οποία δεν είναι δυνατόν να συνεχίσουν να επιβαρύνουν την οικονομία.

Αυτό που φυσικά ενδιαφέρει είναι ο περιορισμός του χρέους ως προς το ΑΕΠ – όπου είτε πρέπει να μειωθεί ο αριθμητής του κλάσματος {Χρέος / ΑΕΠ}, είτε να αυξηθεί ο παρανομαστής. Εννοούμε πάντοτε το συνολικό χρέος μίας οικονομίας και όχι το δημόσιο – το οποίο, στην περίπτωση των Η.Π.Α., είναι 375%  (375 / 100), ενώ της Ελλάδας 267% (2011, γράφημα).

.

Κόσμος, χρέος – η «σύνθεση» του χρέους σε διάφορες χώρες.2

 .


Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν αποκλειστικά τους συγγραφείς τους. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της.
Don`t copy text!