Ελληνοκεντρική θεώρηση της κρίσης

Ελιτισμός

Ευλόγως, ο χυδαίος λαϊκισμός οδήγησε στην ανάγκη αντιπάλου δέους.

Ο Πλάτωνας, με την περίφημη «Πολιτεία» του, ανέλαβε την υψηλή προστασία του λαϊκού φρονήματος. Αδίστακτα «παράγγειλε» απαγόρευση των Ομηρικών Επών και του Ησιόδου, καθώς και των τραγικών και των κωμικών. Η ιδέα της λογοκρισίας έχει πατέρα, όπως και το σύστημα οργάνωσης της Παπικής Εκκλησίας, μαζί με τις αντιλήψεις που ενέπνευσαν τον Μεσαίωνα. Λέει κάτι;

Ακόμη, ο πλατωνικός ισχυρισμός «Η εμπειρία είναι ενδεέστερη και φαυλότερη των ιδεών», ενέπνευσε ιδεολογικά την μετέπειτα ελιτίστικη περιφρόνηση στους δημιουργικούς ανθρώπους. Κάθε κηφήνας αδυνατεί να συλλάβει την εμπειρία της ολοκληρωμένης εφαρμογής μίας ιδέας.

Ο ελιτισμός είχε αποτέλεσμα την περιθωριοποίηση του πνευματικού κόσμου από τα κύρια πολιτικά δρώμενα. Οι φωτεινές εξαιρέσεις, όπου πνευματικοί άνθρωποι μίλησαν πολιτικά, ανεδείκνυε το πρόβλημα παρά το αναιρούσε. Οι παρεμβάσεις ήταν μάλλον πινελιές. Ο δυτικός πνευματικός κόσμος δεν έδωσε ποτέ σύγχρονη πολιτική κοσμοθεωρία.

Η σκέψη, παρά τις προσπάθειες των «ρεαλιστών», παραμένει σε απόσταση από την πραγματικότητα και τους νόμους της. Οι φιλοσοφικές απόψεις αφορούν τους αναγνώστες, όχι την κοινωνία.

.

Αντι-Παιδεία

Ο Σωκράτης λανσάρησε την μαιευτική μέθοδο. Η θεωρητική θεμελίωση της μεθόδου βασιζόταν στο ότι απλώς έτσι ξεγεννούσε η μαία μητέρα του.

Η ουσία της είναι ότι ο δάσκαλος οδηγεί επιδέξια τον μαθητή σε προκαθορισμένο συμπέρασμα. Αυτή η διεστραμμένη καθοδήγηση έρχεται σε απόλυτη αντίφαση τόσο με τις ελληνικές παραδόσεις όσο και με την διδακτική μέθοδο του Ευαγγελίου.

Η διήγηση συμβολικών μύθων δίνει στον μαθητή την ευκαιρία να εξάγει τα δικά του συμπεράσματα και να τα βελτιώνει με την πάροδο του χρόνου, καθώς κατανοεί προοδευτικά τον μύθο. Έτσι μπορεί όλο και καλύτερα να αποφασίζει μετά λόγου γνώσεως επί του εκάστοτε πρακτέου.

Ιδιαίτερα τα Ομηρικά Έπη, είναι ο άμεσος τρόπος σκέψης, η ευφυής παράθεση της αλήθειας των παραστάσεων, ο ευθύς διάλογος, η ανδρεία. Ασύλληπτα νοήματα για εγκεφάλους – με την κυριολεξία του όρου – στους οποίους ο Πλατωνισμός, στα βήματα του Σωκράτη, έχει στερήσει την δεξιότητα της ενόρασης, την διαισθητική σύλληψη του όλου νοήματος, την δυνατότητα εξαγωγής ιδίων συμπερασμάτων, τον αυτοέλεγχο.

Σήμερα, αντίθετα σε βασικά πορίσματα της επιστήμης της Παιδαγωγικής Ψυχολογίας, έχει επικρατήσει η «μηχανιστική μάθηση». Παραλλαγή της είναι η μαιευτική μέθοδος. Θεωρητικά, μία μέθοδος διδασκαλίας κρίνεται από τα αποτελέσματα στην αλλαγή συμπεριφοράς του μαθητή. Υπάρχει αντίστοιχος έλεγχος της διαχρονικής συμπεριφοράς των μαθητών της μαιευτικής μεθόδου ;

Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα είναι εμφανώς Προκρούστειας λογικής. Παραμένει, όμως, στο απυρόβλητο. Μαζί με τον Σωκράτη. Στην εποχή που οι πάντες κρίνονται από ψεγάδια και πταίσματα, ουδείς έχει αξιολογήσει τον απολογισμό του δάσκαλου Σωκράτη. Πατέρας τριών γιών που δεν τους ξέρει «ούτε ο θυρωρός της πολυκατοικίας τους».

Ο νόμος του αποτελέσματος, η «συντελεστική μάθηση», είναι βασική έκφραση του ελληνικού δόγματος. Και στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα της Δύσης παραβιάζεται με τον πιο ωμό και αδίστακτο τρόπο.

.

Αντι-Φιλοσοφία

Η καλώς εννοούμενη φιλοσοφία είναι υπεροικοδόμημα επιστημών και αισθήσεων. Ο φιλοσοφών συνοψίζει τα δεδομένα τους, ώστε να διαμορφώνει ολοκληρωμένη εικόνα και άποψη της ζωής.

Ο Πλατωνισμός, αντίθετα, αναλαμβάνει να «κάνει τα εύκολα δύσκολα». Καθιερώνει την πολυλογία, αντί του Λακωνίζειν. Καθιστά πρακτικά αδύνατη την συνοπτική σκέψη. Δεν διατυπώνει επιγράμματα, συνοπτικές θέσεις. Αρέσκεται σε ουτοπικές σκέψεις και άπιαστα ιδανικά. Φυγή από την πραγματικότητα.

Στο παρόν κείμενο, κατ’ ουσίαν εφαρμόζω την «ανιούσα και κατιούσα διαλεκτική» του Πλάτωνα. Μόνο που είναι προσαρμοσμένη ώστε να οδηγεί σε πρακτικά αξιοποιήσιμα συμπεράσματα. Ο Πλάτωνας υποδεικνύει να αναζητούμε όλο και βαθύτερα αίτια, μέχρι του «ανυποθέτου». Έτσι, όμως, φθάνει να ασχολείται με άλυτα μεταφυσικά προβλήματα, καθιστώντας την Φιλοσοφία συνώνυμο της αμπελοφιλοσοφίας και της στειρότητας. Δεν «επιτρέπει» την εξαγωγή χρήσιμων τελικών συμπερασμάτων.

Ο Πλατωνικός ελιτισμός δεν ασχολείται με «ενδεή» θέματα όπως η ομαδικότητα, η ενσυναίσθηση και η συγκαταβατικότητα. Ο πλατωνικός στοχασμός οφείλει να είναι μοναχικός, αποφεύγοντας επιμελώς οποιαδήποτε σύνθεση απόψεων και αντιλήψεων.

Ταυτόχρονα, το Σωκρατικό «Εν οίδα, ότι ουδέν οίδα» υποβάλλει πρώτα το δέος. Ποιος να τολμήσει να πει ότι κάτι γνωρίζει, όταν ένας Σωκράτης δεν ξέρει τίποτα; Μοιραία, ο πνευματικός κόσμος υφίσταται ένα δυσβάστακτο σύμπλεγμα κατωτερότητας.

Η όποια δυτική φιλοσοφία περιορίσθηκε σε σχόλια στον Πλάτωνα, καθώς και μικροαμφισβητήσεις. Ουδέποτε η δυτική φιλοσοφική σκέψη απετόλμησε ουσιαστικά να ξεφύγει από την συστηματική πλατωνική στειρότητα. Ουδέποτε διαπίστωσε ότι έχει να ασχοληθεί με νέα ερωτήματα, με μία νέα πραγματικότητα.

Αντίθετα, υιοθέτησε με ιδιαίτερη επιμέλεια την σύσταση του Πλάτωνα για «ψεύδη εν δέοντι λεγόμενα». Η δυτική υποκρισία διέπρεψε. Μάλιστα, δεν ασχολήθηκαν και πολύ με το θέμα της ιστορικής επιβεβαίωσης της δίκης του Σωκράτη. Η ηρωική αυτοχειρία του ήταν ένα βολικό λήμμα.

Με τον Πλάτωνα, η διάσταση νόμων σκέψης και πραγματικότητας ήταν ξεκάθαρη. Στην πράξη – άλλο τι ισχυρίζεται.

.

Αποσάθρωση

Ο Πλάτωνας ασχολήθηκε ειδικά με τις «κατηγορίες της νοήσεως», ενώ «κατεδίκασε» και την πολυπραγμοσύνη. Ο ίδιος, αντίθετα με τα ελληνικά πρότυπα, υπήρξε «επαγγελματίας» φιλόσοφος. Δεν είχε πολύπλευρη δραστηριότητα και εμπειρία, ούτε αναφέρονται απόγονοί του.

Θα πρέπει να θεωρήσουμε τον Πλάτωνα πατέρα του καταμερισμού της σκέψης. Μαζί με την διάχυτη ηττοπάθεια και στειρότητα, μετά τον Πλάτωνα διαμορφώνεται ένα τοπίο απώλειας του πλήρους ελέγχου. Ουσιαστικά, από τότε ο άνθρωπος αποδέχεται ότι είναι αδύνατη, όχι μόνο «η ενόραση του παντός ταυτοχρόνως», αλλά και η αποτελεσματική ενόραση οποιουδήποτε εγκόσμιου «όλου».

Σύντομα παρέλαβε την σκυτάλη ο ρωμαϊκός γραφειοκρατικός καταμερισμός, Στα παντοειδή ρωμαϊκά συστήματα, όλο και περισσότεροι ασχολούνταν πιά καθημερινά με κάτι πολύ-πολύ συγκεκριμένο. Η σταθερή απασχόληση, με κάτι όλο και πιο ειδικό, περιόριζε τις δεξιότητες. Άλλωστε, το ίδιο επέβαλε και ο καταμερισμός εργασίας στην επαγγελματική ζωή – όλο και περισσότερο.

Οι ειδικότητες σήμερα έχουν φθάσει σε αποθέωση. Αναμφισβήτητα κάποιες εργασίες απαιτούν εξαιρετική εξειδίκευση. Ταυτόχρονα, όμως, ο σημερινός άνθρωπος – ιδιαίτερα ο υψηλής μορφώσεως – αδυνατεί να δώσει συνοχή στην αντίληψή του για τον κόσμο. Θεωρεί ότι μπορεί να ασχολείται με την ειδικότητά του και, από εκεί και πέρα, είτε να αδιαφορεί είτε να προχειρολογεί.

Υπάρχει διάχυτη άρνηση διεπιστημονικής θέασης θεμάτων. Δεν είναι εύκολο π.χ. να συζητήσει κανείς το φλέγον ασφαλιστικό ζήτημα υπό περισσότερες της μίας διαστάσεις. Κάποιος που δεν είναι γιατρός, δεν συζητά την ιατρική διάσταση του θέματος – αν και το ζητούμενο είναι η Υγεία. Επίσης, οι μη κοινωνιολόγοι θεωρούν ότι η συζήτηση «τι είναι σύνταξη;» δεν αφορά τον πολιτικό διάλογο.

Ανεξάρτητα από το αν αυτό το φαινόμενο μπορεί να καταλογισθεί στον Πλάτωνα, το πρόβλημα στην σκέψη είναι εμφανέστατο. Βασικές εγκεφαλικές δεξιότητες, όπως η συνοπτική σκέψη, η αναγνώριση και διαχείριση προτεραιοτήτων, η αντίληψη λογικών αντιφάσεων και η διατύπωση σειράς συλλογισμών, έχουν ατροφήσει. Η τυποποίηση της ζωής, οι ευκολίες κ.α. οδηγούν σε πνευματική οκνηρία. Ο σύγχρονος άνθρωπος αντιπαθεί την ίδια την σκέψη.

Χωρίς φιλοσοφική πυξίδα ζωής, είναι διάχυτο «Το σύνδρομο της εργασιακής εξάντλησης» που καταγράφει και αναλύει η κ. Νίνα Βιλιάρδου. Πρόκειται εμφανώς για πλήρη ακύρωση των νόμων της σκέψης, που «νικάει» πολύ περισσότερους από όσους φανταζόμαστε …

.

Αναπλαισίωση

Κάποιος που πείθεται από την προηγηθείσα ανάλυση, έστω και με κάποιες επί μέρους διαφωνίες, δεν έχει καμία αμφιβολία ότι το ελληνικό δόγμα έχει επιβλητική διαχρονική ισχύ. Επιβεβαιώνεται πλήρως,  τόσο από τις εφαρμογές του, όσο και από τις παραβιάσεις του.

Σε αυτά τα πλαίσια, διαμορφώνεται άλλη εικόνα για την Αρχαία Ελλάδα, και ιδιαίτερα την Αθήνα. Αναδεικνύεται το βάθος της κρίσης, η φύση της, τα απώτερα αίτιά της. Ο σχεδιασμός των σύγχρονων θεσμών, όπως προέκυψε ιστορικά, δεν εμπεριέχει φυσικές σκέψεις. Δεν υπακούει σε νόμους της σκέψης που ταιτίζονται με τους νόμους της πραγματικότητας.

Ο αναγνώστης που ενδιαφέρεται για περισσότερα, ως προς τις κατά τη γνώμη μου λανθασμένες θεμελιώδεις αντιλήψεις, μπορεί να ανατρέξει στα άρθρα μου στο φιλόξενο www.analyst.gr

.

• Τι θα γινόταν αν αλλάζαμε εκ βάθρων αντίληψη για το κράτος ;
• Τί θα γινόταν αν αλλάζαμε εκ βάθρων αντίληψη για την άμεση φορολογία ;
• Καπιταλισμός ή βαρβαρότητα ;
• Γερμανία : ορθολογισμός ή μεσότητα ;
• Ο κανόνας της περιουσίας και η Έξοδος

Και θα ήταν ευχής έργο, αυτές οι προτάσεις, να συζητούνταν με διαδικασία σαν αυτήν που προτείνω στο άρθρο :

• Τί θα γινόταν αν αλλάζαμε αντίληψη για τον πολιτικό διάλογο ;

.

Συνολικά, προτείνω εμφανώς μία νέα θέαση του κόσμου. Πρόκειται για νέα κοσμοθεωρία, αν και πρόκειται για στοχευμένες επεμβάσεις στο σημερινό πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό σύστημα.

Αισθάνομαι ότι αποδεικνύω ότι «Ο επανακαθορισμός του φυσιολογικού», κατά την εύστοχη έκφραση ενός μάλλον άγνωστου σύγχρονου Έλληνα στοχαστή, του Ξενοφώντα Ίσαρη, είναι απόλυτη ανάγκη. Η πολύπλευρη κρίση στη χώρα μας – οικονομική, δημοσιονομική, πολιτική, κοινωνική, ηθική, προσωπική – δεν αστειεύεται.

Κάποιος που πείθεται από την προηγηθείσα ανάλυση, έστω και με κάποιες επί μέρους διαφωνίες, δεν έχει καμία αμφιβολία ότι ο δρόμος είναι ένας : η επικράτηση ξανά του ελληνικού δόγματος. Να ξαναρχίσουμε να σκεπτόμαστε «πάνω» στην πραγματικότητα. «Το πιρούνι πάει στο μεζέ» – όχι το αντίθετο.

Υπό αυτό το πρίσμα, ας δούμε συνοπτικά τι έγινε από τότε που η Ελλάδα παρέδωσε τα φώτα του πολιτισμού, μαζί με τα σφάλματα που είδαμε αναλυτικά.