Τα διαγνωστικά κριτήρια μίας κοινωνικής φοβίας (σύμφωνα με το DSM-4)
Για να μπορέσει κανείς να διαγνώσει μία κοινωνική φοβία, θα πρέπει να ικανοποιούνται τα ακόλουθα κριτήρια:
(α) Επίμονος φόβος ενώπιον κοινωνικών καταστάσεων ή επιδόσεων, στις οποίες ο «ασθενής» έρχεται σε αντιπαράθεση με άλλους ανθρώπους και αξιολογείται ή κρίνεται από αυτούς. Η ανησυχία του έγκειται στο ότι ίσως δείξει ενοχλημένη ή ταπεινωτική συμπεριφορά.
(β) Η αντιπαράθεση οδηγεί σχεδόν πάντοτε σε φοβικές αντιδράσεις, οι οποίες μπορούν να εξελιχθούν σε κρίσεις πανικού.
(γ) Ο «ασθενής» αναγνωρίζει ότι, ο φόβος του είναι υπερβολικός ή ατεκμηρίωτος.
(δ) Οι επίφοβες καταστάσεις είτε αποφεύγονται, είτε αντιμετωπίζονται με ισχυρό φόβο, είτε άβολα – κατά κάποιον τρόπο με «αδιαθεσία».
(ε) Επιβαρύνεται σημαντικά ο τρόπος ζωής του ατόμου ή αντιμετωπίζει σημαντικές ταλαιπωρίες.
(στ) Η διάρκεια υπολογίζεται σε άτομα κάτω των 18 ετών τουλάχιστον σε έξι μήνες.
(ζ) Τα συμπτώματα δεν οφείλονται στις σωματικές επιδράσεις/επιπτώσεις μίας ουσίας ή μιας γενικής (παθολογικής) ιατρικής κατάστασης, ενώ δεν επεξηγούνται καλύτερα μέσω ενός άλλου ψυχικού σφάλματος.
(η) Εάν τυχόν υπάρχει μία γενική ιατρική κατάσταση (σωματική ασθένεια) ή ένα άλλο ψυχικό σφάλμα, τότε δεν τοποθετείται μαζί με το Κριτήριο Α.
.
Η ψυχολογική εξέταση
Για την ψυχολογική της εξέταση η Ευθυμία απευθύνθηκε στην σπουδάστρια ψυχολογίας από τη Χαιδελβέργη, ασκούμενη στο http://www.analyst.gr, Νίνα Βιλιάρδου. Με την προϋπόθεση της διατήρησης της ανωνυμίας της, καθώς επίσης της προστασίας των προσωπικών της δεδομένων, η Ευθυμία συμφώνησε με τη δημοσίευση της ιστορίας της, καθώς επίσης με τα αποτελέσματα του τεστ που διενεργήθηκε στο http://www.analyst.gr. Η ψυχολογική εξέταση διήρκεσε τρεις ημέρες.
.
(α) Την πρώτη ημέρα πραγματοποιήθηκε μία προκαταρκτική συνάντηση, κατά τη διάρκεια της οποίας η Ευθυμία περιέγραψε την κατάσταση και την ιστορία της ζωής της. Η σύντομη ματιά στη ζωή της Ευθυμίας, καθώς επίσης στον κόσμο των συναισθημάτων της, την οποία διαβάσατε στην αρχή αυτού του άρθρου, προέρχεται από τη συγκεκριμένη προκαταρκτική συνάντηση.
Την ίδια ημέρα «βγήκε» από τη συνομιλία το ότι, το κυριότερο πρόβλημα/παράπονο της, ήταν η κοινωνική απομόνωση, καθώς επίσης τα συμπτώματα φόβου που την καταλάμβαναν, κατά τη διάρκεια των κοινωνικών της αλληλεπιδράσεων. Συμφωνήθηκε λοιπόν πως η ψυχολογική εξέταση θα επικεντρωνόταν σε αυτά τα κοινωνικά «συστατικά στοιχεία».
.
(β) Τη δεύτερη ημέρα «βάθυνε» η ψυχολογική εξέταση. Πραγματοποιήθηκε μία ολοκληρωμένη κλινική συνέντευξη, το SCID-I. Η συνέντευξη αυτή είναι ένα διαγνωστικό εργαλείο που συμπεριλαμβάνει πολλές ερωτήσεις, η απάντηση των οποίων «προσφέρει λεπτομερείς κατευθύνσεις σε υφιστάμενες ή μη υφιστάμενες ψυχικές επιβαρύνσεις.
Αυτή η συνέντευξη αναζητάει (ερευνάει), μέσω των σύγχρονων διαγνωστικών κριτηρίων, τα εκάστοτε ψυχικά σφάλματα. Ένα δείγμα ερώτησης θα ήταν η εξής: “Έχετε την άποψη πως ο φόβος σας είναι ισχυρότερος, από ότι θα ήταν λογικό;“.
Ακόμη και αν εμφανίσθηκαν περισσότερες «δυσφορίες», το συγκεκριμένο άρθρο θα συνεχίσει να περιορίζεται και να επικεντρώνεται στις «κοινωνικές συνιστώσες».
.
(γ) Την τελευταία ημέρα της εξέτασης ζητήθηκε από την Ευθυμία να συμπληρώσει ένα έντυπο (εργαλείο) αυτοαξιολόγησης, με την ονομασία SIAS (Social Interaction Anxiety Scale – κλίμακα άγχους κοινωνικής αλληλεπίδρασης). Πρόκειται για ένα ερωτηματολόγιο, για την ανίχνευση του άγχους σε καταστάσεις κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
.
Τα αποτελέσματα του τεστ και η ερμηνεία τους
Η κλινική συνέντευξη έδειξε, στον τομέα της κοινωνικής φοβίας, μία ολοκληρωμένη συμφωνία των διαγνωστικών κριτηρίων της αγχώδους αυτής διαταραχής (φόβου). Μία ερώτηση από αυτήν τη συνέντευξη θα ήταν η εξής: “Πόσο πολύ νοιώθετε επιβαρυμένη από αυτόν το φόβο;“.
Η Ευθυμία απάντησε πως αισθανόταν πολύ επιβαρυμένη. Ο φόβος καθόριζε την επαγγελματική της ζωή, σε σχέση με την επιλογή του επαγγέλματος της – καθώς επίσης την ιδιωτική της ζωή, με την έννοια πως αντιμετώπιζε μεγάλους περιορισμούς, όσον αφορά τη γνωριμία άλλων ανθρώπων. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης διαπιστώθηκε επίσης ότι, αυτός ο Προβληματισμός εμφανίστηκε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εφηβικής της ηλικίας.
Το ερωτηματολόγιο SIAS (Social Interaction Anxiety Scale) είχε μία συνολική αξιολόγηση 62 βαθμών. Πρόκειται για μία πολύ υψηλή αξιολόγηση, η οποία επισημαίνει σαφώς την ύπαρξη κοινωνικής φοβίας. Ένα δείγμα ερώτησης είναι το εάν αντιμετώπιζε δυσκολίες, όταν την κοίταζαν απ’ ευθείας στα μάτια. Η απάντηση της σε αυτήν την ερώτηση συγκέντρωσε το μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Οι βαθμοί στις εκάστοτε απαντήσεις που έδινε στις ερωτήσεις, αθροίστηκαν στη συνολική της βαθμολογία.
.
Θεραπεία
Είναι διαθέσιμες πολλές θεραπευτικές διαδικασίες, για την καταπολέμηση της κοινωνικής φοβίας. Η αποτελεσματικότητα της «γνωστικής συμπεριφοριστικής θεραπείας» (CBT – cognitive behavioral therapy) έχει τεκμηριωθεί σε πολυάριθμες κλινικές μελέτες. Αυτός ο «τύπος» της θεραπείας απασχολείται, για παράδειγμα, με το μαθησιακό κοινωνικό τρόπο συμπεριφοράς, με τη μορφή των ασκήσεων, καθώς επίσης των παιχνιδιών ανάληψης ρόλων.
Ένα άλλο παράδειγμα της θεραπείας της συμπεριφοράς είναι η αντιπαράθεση. Απαιτείται, για παράδειγμα, από τον ασθενή, να εκτεθεί συνειδητά και δημόσια, σε μία για τον ίδιο εξαιρετικά ενοχλητική κατάσταση, καθώς επίσης να παρατηρήσει την αντίδραση του περιβάλλοντος.
Με τον τρόπο αυτό οφείλει να επιτευχθεί η εξοικείωση του με καταστάσεις που του προκαλούν φόβο ή να καλλιεργήσει την αυτό-αποτελεσματικότητα του (Bandelow & Wedekind, 2014).
Η «ίαση» μπορεί επίσης να επιδιωχθεί μέσω της ομαδικής θεραπείας. Σε αυτήν την περίπτωση, η αντιπαράθεση που προαναφέραμε λαμβάνει χώρα μέσα στην ομάδα, όπου κανείς, για παράδειγμα, παρουσιάζεται, συμμετέχει σε συζητήσεις και μιλάει δημόσια (Hiller, 2011). Η θεραπεία χωρίς φάρμακα, ανάλογα με το μέγεθος των «πιέσεων του ασθενούς, είναι εφικτή.
Τα τελευταία χρόνια διεξάγονται επίσης μελέτες, σχετικά με την «συμπεριφοριστική θεραπεία» που βασίζεται στο διαδίκτυο και στους υπολογιστές. Οι διαθέσιμες μέθοδοι θεραπείας είναι επομένως πολυάριθμες. Η αποτελεσματικότητα τους όμως εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη «βιώσιμη» σχέση θεραπευτή-ασθενή
.
Νίνα Βιλιάρδου, για το Analyst.gr
.
Βιβλιογραφία:
American Psychiatric Association (2000). Diagnostic and Statistical manual of mental disorders (4th ed., text rev.). Washington, DC. doi: 10.1176 / appi.books.9780890423349.7060.
Bandelow & Wedekind (2014). [GER] Social Phobia. CME Zertifizierte Fortbildung. E-Akademie, Springer.
Hiller, W. (2011). Lecture on clinical psychology: Social Phobia.
Mattick R.P. & Clark J.C. (1989). Social Interaction Anxiety Schale.
Michael B. First, M.D., Robert L. Spitzer, M.D., Miriam Gibbom, M.S.W., Janet B.W. Williams,D.S.W. (1997). Structured Clinical Interview for DSM-IV Axis I Disorders (SCID-I), Clinician Version.
