Με βάση το συναίσθημα επομένως «ζει» και μεταβάλλεται σε ανθρώπινο οργανισμό η επιχείρηση, οπότε αυτό «καθορίζει» κυρίως το χαρακτήρα και την ατομικότητα (μοναδικότητα) της. Γνωρίζοντας την πολυπλοκότητα της ανάλυσης των συναισθημάτων του κάθε ανθρώπου, καταλαβαίνουμε την τεράστια αντίστοιχη πολυπλοκότητα των επιχειρήσεων, των οποίων ο χαρακτήρας οριοθετείται όχι μόνο από τη σύνθεση όλων των απασχολουμένων τους, αλλά και από τη «βαρύτητα» εκάστου επί μέρους (για παράδειγμα, διαφορετική «βαρύτητα» έχει ο ιδιοκτήτης ή ο manager από τους υπολοίπους και αυτό ανάλογα με τη θέση του στη λήψη και «διαχείριση» των αποφάσεων, ή στη λειτουργία του συνολικού συστήματος).
Λόγω αυτής της πολυπλοκότητας, η απαραίτητη για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας διαδικασία (αυτοανάλυση) είναι εξαιρετικά δύσκολη στις μεγάλες εταιρείες, οι οποίες ακριβώς για αυτό είναι καλύτερα να «επικεντρώνουν» τις προσπάθειες τους στην «καινοτομία», όπως υποστηρίζει σωστά η σύγχρονη θεωρεία. Αποτελεί ως εκ τούτου μία μάλλον «εγγενή» αδυναμία των πολυεθνικών ομίλων, η οποία οφείλει να σημειωθεί ιδιαίτερα.
Η σύνθεση όλων των παραπάνω (σώμα, πνεύμα, συναίσθημα), η οποία συντελείται μέσα σε ένα συγκεκριμένο και διαφορετικό κάθε φορά πλαίσιο (οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον), «δημιουργεί», σε αντιστοιχία με τον άνθρωπο, το χαρακτήρα (την προσωπικότητα) της εκάστοτε επιχείρησης. Περαιτέρω, η «εκτίμηση» της με στόχο την εξαγορά, την επένδυση μέσω του χρηματιστηρίου, την ανάληψη της διοίκησης της ή οτιδήποτε άλλο, οφείλει να συμπεριλαμβάνει όλα τα στοιχεία του χαρακτήρα της, όχι μόνο δηλαδή το πρώτο και εμφανέστερο, όπως συνήθως συμβαίνει.
.
Το «σώμα» της επιχείρησης
Είναι αναμφίβολο ότι, το σώμα του ανθρώπου (η εξωτερική εμφάνιση) διαδραματίζει έναν σημαντικότατο ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει πώς προηγείται ή «ηγείται» των υπολοίπων. Το ίδιο συμβαίνει και στην επιχείρηση με την έννοια που έχουμε ήδη αναλύσει (Ισολογισμός, λογιστικές καταστάσεις).
Το σώμα της επιχείρησης μπορεί να είναι όμορφο ή άσχημο (κάτω από κληρονομικά ή επίκτητα αίτια), γυμνασμένο ή αγύμναστο (ανάλογα με την κίνηση ή την αδράνεια των μελών του), υγιές ή ασθενές (φυσική διατροφή – κερδοφορία ή φάρμακα – δανεισμός), νέο ή γερασμένο (σε άμεση σχέση με τη συχνότητα ανανέωσης ή μη των παγίων κ.α. στοιχείων του), παχύ ή αδύνατο (υπερβολικό προσωπικό ή ακριβώς το αναγκαίο) και πολλά άλλα, προς την ίδια «μεταφορική» κατεύθυνση.
Η συνεχής και προσεκτική ενασχόληση μαζί του, η οποία όμως μπορεί να προέλθει μόνο από τη συντονισμένη λειτουργία όλων των στοιχείων του χαρακτήρα, είναι μία από τις βασικότερες ασχολίες της επιχείρησης σε καθημερινή βάση. Η ενασχόληση αυτή οφείλει να γίνεται προγραμματισμένα, γεγονός που προϋποθέτει μία συγκεκριμένη στρατηγική.
Με αυτόν τον τρόπο (την διαρκή κίνηση με στρατηγική) το σώμα ομορφαίνει, γυμνάζεται, παραμένει υγιές και νέο, οπότε μπορεί να αντιμετωπίζει με πολύ μεγαλύτερη ευκολία τη δεδομένη αβεβαιότητα του εξωτερικού κόσμου, «διαισθανόμενο» κάθε φορά την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσει στη ζωή.
.
Το πνεύμα (η λογική) της επιχείρησης
Οι βασικότερες δύο «κατηγορίες» χαρακτήρων κατά τη σύγχρονη ψυχολογία, είναι ο εσωστρεφής και ο εξωστρεφής. Σύμφωνα με αυτήν, «Η εσωστρεφής σκοπιά είναι εκείνη που, σε όλες τις περιστάσεις, τοποθετεί τον εαυτό και τις υποκειμενικές διεργασίες επάνω από το αντικείμενο ενώ αντίθετα, η εξωστρεφής σκοπιά τοποθετεί το υποκείμενο σε υποδεέστερη μοίρα από το αντικείμενο με αποτέλεσμα το αντικείμενο να αποκτά πρωταρχική αξία».
Στη μία περίπτωση δηλαδή (εξωστρέφεια) το ενδιαφέρον στρέφεται προς τα έξω (προς το αντικείμενο) και στην άλλη (εσωστρέφεια) προς τα έσω (προς το υποκείμενο). Η φυσιολογική ζωή αντιστοιχεί σε μία ρυθμική εναλλαγή και των δύο αυτών μορφών (εσωστρεφής διανοητικός τύπος, εξωστρεφής κοινωνικός τύπος), όπου το πολυτιμότερο όργανο του εσωστρεφή είναι η διανόηση (η λογική), με τη σαφή γνώση που προσφέρει, ενώ του εξωστρεφή η φύση.
Η εξωστρεφής (κοινωνική) επιχείρηση δημιουργεί με βάση τα ερεθίσματα από το περιβάλλον της, δηλαδή από το «αντικείμενο» (πελάτες, προμηθευτές, προσωπικό κ.α.). Επομένως, στηρίζεται κυρίως στην έρευνα αγοράς και στις προτάσεις τρίτων για τη δημιουργία νέων προϊόντων, καθώς επίσης στα υπόλοιπα στοιχεία του marketing.
Η εσωστρεφής (διανοητική) επιχείρηση αντίθετα στηρίζεται περισσότερο στη δική της λογική σχετικά με τις ανάγκες των πελατών της, δημιουργώντας προϊόντα ή υπηρεσίες με βάση τη δική της (υποκειμενική) «λογική επεξεργασία».
Ανεξάρτητα από το εάν η επιχείρηση είναι εσωστρεφής ή εξωστρεφής, μπορεί να είναι λογική ή παράλογη, ανάλογα με τη συνισταμένη των σκέψεων (γνώσεων, μνήμης) του συνόλου των απασχολουμένων σε αυτήν και της «βαρύτητας» στην τελική απόφαση ενός εκάστου. Όσο μειώνεται φυσικά το μέγεθος μίας εταιρείας, τόσο αυξάνεται η «βαρύτητα» της λογικής της γενικής διεύθυνσης, αλλά και οι πιθανότητες λάθους.
Εξετάζοντας μία επιχείρηση και προσπαθώντας να «ανακαλύψουμε» τη λογική της (η οποία φυσικά, αν και υλικής μορφής, δεν είναι τόσο εμφανής όσο το «σώμα» της), με ελάχιστη «απαίτηση» της αναζήτησης μας την βασική κατάταξη της σε εσωστρεφή ή εξωστρεφή, έτσι ώστε να δημιουργήσουμε τις απαραίτητες «συνδέσεις» (για παράδειγμα εσωστρεφής-παράλογη κοκ.), αναλύουμε εν πρώτοις τα παραγόμενα προϊόντα ή υπηρεσίες της και τη διαδικασία παραγωγής τους. Με βάση αυτήν την ανάλυση, η οποία στις περισσότερες των περιπτώσεων έχει σαν αποτέλεσμα της δημιουργία μίας σχετικά ολοκληρωμένης εικόνας, η «εξερεύνηση» μας είναι σχετικά ασφαλής.
Αν και η λογική εναλλάσσεται ρυθμικά κατά τη διάρκεια της ζωής μίας επιχείρησης (αντίστοιχα με την εναλλαγή της εξωστρέφειας με την εσωστρέφεια), αποτελεί έναν μάλλον σταθερό παράγοντα, ο οποίος ελάχιστα διαφέρει από το «σώμα» της επιχείρησης. Επίσης, χαρακτηρίζει κυρίως τις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις, στις οποίες σπάνια αναπτύσσεται το συναίσθημα.
.
Το συναίσθημα (η ψυχή) της επιχείρησης
Το συναίσθημα είναι κυρίως χαρακτηριστικό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, των οποίων η «μάζα» (το «κρίσιμο» μέγεθος) επιτρέπει τη δημιουργία και την εξέλιξη του. Με δεδομένη τη σημασία που έχει δοθεί σήμερα στη «συναισθηματική νοημοσύνη», η ύπαρξη και λειτουργία του για τις εταιρείες (όπως και για τον άνθρωπο) είναι αποφασιστικής σημασίας τόσο για την αξιολόγηση, όσο και για την ανάπτυξη τους.
Η επιτυχία της «διαχείρισης» του εστιάζεται κυρίως στη δράση και όχι στην αντίδραση, όπου οι επιχειρήσεις που «δρουν» αντί να «αντιδρούν» (και που κατ’ επέκταση παρατηρούν προσεκτικά και χωρίς κανενός είδους προκαταλήψεις, αντί να κρίνουν) είναι κατά την άποψη μας οι πλέον δημιουργικές.
Όπως ακριβώς οι άνθρωποι, έτσι και οι επιχειρήσεις κατευθύνονται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τον εαυτό τους και την ικανοποίηση των ατομικών αναγκών τους. Είναι αναμφισβήτητο γεγονός δηλαδή ότι ενδιαφέρονται βασικά και αδιάκοπα για το «εγώ» τους, μεταφορικά δηλαδή για την εξέλιξη τους, τη δουλειά τους, την κοινωνική τους θέση, το κύρος τους, τη δύναμη τους κοκ.
Ο φόβος και σε αυτές είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα τους, αφού προκαλεί σύγχυση της λογικής τους και πολλαπλές συγκρούσεις. Ο φόβος, όταν υφίσταται, τις παραμορφώνει στην καθημερινή ζωή, ενώ δεν υπάρχει ποτέ σαν αφηρημένη έννοια (όπως θα όφειλε), αλλά πάντοτε σε σχέση με κάτι.
