Πόσο όμως μπορούν να αντέξουν μία τέτοια κατάσταση οι πολίτες μίας χώρας, προτού βγουν μαζικά στους δρόμους, επαναστατώντας και καταστρέφοντας τα πάντα στο πέρασμα τους; Ενδεχομένως ακόμη και με κίνδυνο να προκαλέσουν ραγδαία άνοδο των εξτρεμιστικών παρατάξεων, ακυβερνησία και χάος;
Η απάντηση ίσως μας δίνεται από τη «θεωρία των μεταβατικών φάσεων και της κρίσιμης κατάστασης περίπλοκων συστημάτων», όπως είναι κατεξοχήν οι ανθρώπινες κοινωνίες. Επιγραμματικά, για να μην κουράσουμε, τα εξής:
.
Οι μεταβατικές φάσεις και η κρίσιμη κατάσταση
Tα περίπλοκα συστήματα (χαρακτηρίζονται κυρίως από ανομοιομορφία των μελών τους, από επικοινωνία μεταξύ τους, από αλληλοεπηρεασμό, καθώς επίσης από προσαρμοστικότητα), υπόκεινται σε μεταβατικές φάσεις: σε ριζικές αλλαγές δηλαδή.
Εν τούτοις, δεν οδηγούνται όλα τα περίπλοκα συστήματα σε μεταβατικές φάσεις, παρά μόνο εάν βρεθούν σε μία κρίσιμη κατάσταση. Ένα παράδειγμα για μία μεταβατική φάση, μετά από μία κρίσιμη κατάσταση, είναι η χιονοστιβάδα.
Ειδικότερα, ένα φυσιολογικό στρώμα χιονιού, σε μία επίπεδη επιφάνεια, είναι απολύτως σταθερό. Είναι αδύνατον λοιπόν να οδηγηθεί σε μία μεταβατική φάση, μετά από μία κρίσιμη κατάσταση.
Εν τούτοις, το ίδιο ακριβώς στρώμα, με την ίδια ακριβώς ποσότητα χιονιού, σε μία επικλινή βουνοπλαγιά, μπορεί να οδηγηθεί σε μία μεταβατική φάση, μετά από μία κρίσιμη κατάσταση. Βέβαια, για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα μπορεί να μη συμβεί τίποτα, παρά το ότι συνεχίζει να χιονίζει, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ποσότητα του χιονιού.
Κάποια στιγμή όμως, μία και μόνο νιφάδα νέου χιονιού μπορεί να «ξεκολλήσει» το στρώμα, επειδή αυτό έχει φτάσει σε μία κρίσιμη κατάσταση. Το αποτέλεσμα είναι να οδηγηθεί σε μία μεταβατική φάση, μεταβαλλόμενο σε μία χιονοστιβάδα, η οποία αρχίζει να κυλάει στην πλαγιά, παρασέρνοντας μαζί της όλο και μεγαλύτερες ποσότητες χιονιού, με αποτέλεσμα να καταστρέφει τα πάντα στο πέρασμα της.
Σο παραπάνω παράδειγμα θα μπορούσε κανείς να «ενοχοποιήσει» τη νιφάδα, να ισχυρισθεί δηλαδή ότι, αυτή προκάλεσε τη χιονοστιβάδα. Θα ήταν όμως καλύτερα να αναζητήσει την αιτία στην ασταθή κατάσταση του συστήματος, το οποίο είχε φτάσει σε ένα κρίσιμο σημείο με αποτέλεσμα, εάν δεν προκαλούσε τη χιονοστιβάδα η συγκεκριμένη νιφάδα, να την προκαλούσε σίγουρα η επόμενη.
Για να μην περιοριζόμαστε μόνο στην Ελλάδα, η κοινωνική πόλωση, καθώς επίσης η πάλη των γενεών που παρατηρείται, αφορά και άλλες χώρες (διάγραμμα με διάφορες κατηγορίες).
.
Ευρώπη – η κοινωνική πόλωση που παρατηρείται σε χώρες της ένωσης (με κόκκινο οι περιοχές με την υψηλότερη πόλωση).
.
Αν και είναι έντονη δε κυρίως στην Ελλάδα και στην Ισπανία (στις χώρες με κόκκινο), δεν είναι καθόλου αμελητέα στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, με ελάχιστες εξαιρέσεις.
.
Επίλογος
Κατά την άποψη μας, η κοινωνία στη χώρα μας πλησιάζει επικίνδυνα σε μια κρίσιμη κατάσταση, η οποία θα «εκβάλλει» νομοτελειακά σε μια μεταβατική φάση. Κάποια στιγμή, αργά η γρήγορα, μία μικρή νιφάδα χιονιού θα προκαλέσει τη δημιουργία και τη γιγάντωση μίας χιονοστιβάδας, η οποία θα καταστρέψει τα πάντα στο πέρασμα της. Όσο πιο πολύ αργεί δε, τόσο πιο επικίνδυνη θα είναι.
Αν και πολλοί νομίζουν δε ότι θα πρόκειται για ένα σημαντικό συμβάν, η εμπειρία λέει πως η κοινωνική έκρηξη θα προέλθει πιθανότατα από το ακριβώς αντίθετο: από ένα ασήμαντο γεγονός και τότε που δεν θα το περιμένει κανείς. Είναι δε εξαιρετικά πιθανόν η χιονοστιβάδα να μην σταματήσει στην Ελλάδα, αλλά να συνεχίσει την πορεία της στην Ευρώπη, βυθίζοντας στο σκοτάδι ολόκληρο τον πλανήτη.
.
Βασίλης Βιλιάρδος, για το Analyst.gr
Επισκεφθείτε το Blog του συγγραφέα. Πατήστε εδώ.
Βρείτε μας στο Facebook & Twitter:
.
