.

Η στρατιωτική υπεροχή της Τουρκίας είναι σχετική, ενώ η οικονομική της εξάρτηση από την Ευρώπη ιδιαίτερα μεγάλη. Οι ελληνικές αμυντικές δυνατότητες, τα όρια των συμμαχιών και ο καθοριστικός ρόλος των ΗΠΑ, της Γαλλίας και του Ισραήλ διαμορφώνουν ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον. Την ίδια στιγμή, η εύθραυστη ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο και οι μεταβαλλόμενες σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας δημιουργούν τον κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς η Ελλάδα θα υπερασπιστεί αποτελεσματικά τα εθνικά της συμφέροντα, αξιοποιώντας τις συμμαχίες της, χωρίς να παρασυρθεί σε έναν πόλεμο που δεν την αφορά. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να προχωρήσει στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ν.μ. και στην οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο – αφού δεν μπορεί να αφήνει επ’ αόριστον ανενεργά τα κυριαρχικά της δικαιώματα υπό την απειλή της Τουρκίας.
.
Ανάλυση
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον. Από τη μία πλευρά έχει να αντιμετωπίσει την αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας – η οποία αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και επιδιώκει να επιβάλει τετελεσμένα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Από την άλλη, η ευρύτερη περιοχή εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας – με την αντιπαράθεση Ισραήλ και Τουρκίας να αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία.
Το βασικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πώς θα αποτρέψουμε μια ελληνοτουρκική σύγκρουση. Είναι επίσης πώς θα διασφαλίσουμε ότι η Ελλάδα δεν θα παρασυρθεί σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση – η οποία δεν αφορά άμεσα τα εθνικά της συμφέροντα.
Η στρατηγική μας πρέπει να στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές: ισχυρή αποτροπή, αξιοποίηση των συμμαχιών και διατήρηση της δυνατότητας αυτόνομης λήψης αποφάσεων.
Η Ελλάδα πρέπει να είναι αξιόπιστος σύμμαχος – όχι όμως χώρα που αναλαμβάνει κινδύνους χωρίς να έχει προηγουμένως αξιολογήσει το πραγματικό εθνικό της όφελος. Παράλληλα, πρέπει να έχει πλήρη εμπιστοσύνη στις δικές της αμυντικές δυνατότητες και στις Ένοπλες Δυνάμεις της – οι οποίες αποτελούν τον βασικό πυλώνα της εθνικής αποτροπής.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η αμφισβήτηση των ελληνικών δικαιωμάτων
Η Τουρκία ακολουθεί εδώ και χρόνια μια αναθεωρητική στρατηγική – η οποία αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Με τη συμφωνία αυτή, επιχειρεί να δημιουργήσει μια θαλάσσια οριοθέτηση που αγνοεί την ύπαρξη και τα δικαιώματα ελληνικών νησιών – μεταξύ των οποίων η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος.
Η πρόσφατη έγκριση της συμφωνίας από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026, αποτελεί μια εξέλιξη που δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Δεν συνιστά, βέβαια, επικύρωση από το σύνολο του λιβυκού κράτους – ούτε επιλύει το ζήτημα της διεθνούς νομιμότητας της συμφωνίας.
Το άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών ορίζει ότι, μια συνθήκη δεν δημιουργεί υποχρεώσεις ή δικαιώματα για τρίτο κράτος χωρίς τη συναίνεσή του. Συνεπώς, η συμφωνία Τουρκίας και Λιβύης δεν μπορεί να δεσμεύσει την Ελλάδα – ούτε να καταργήσει τα δικαιώματά της. Αυτό δεν σημαίνει ότι ακυρώνεται αυτομάτως η συμφωνία μεταξύ των δύο συμβαλλόμενων μερών – αλλά ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να επιβληθεί στην Ελλάδα.
Η ελληνική πλευρά οφείλει να αντιμετωπίσει το ζήτημα με συνέπεια, διπλωματική κινητοποίηση και ενεργή άσκηση των δικαιωμάτων της. Η απλή διατύπωση διαμαρτυριών δεν αρκεί όταν απέναντί μας υπάρχει μια χώρα που επιχειρεί συστηματικά να δημιουργήσει νέα δεδομένα.
Εν προκειμένω, η παρέμβαση του Κ. Μητσοτάκη στον ΟΗΕ κινείται μεν στη σωστή κατεύθυνση, αλλά υπάρχει μια σημαντική απόσταση ανάμεσα στη διπλωματική επιχειρηματολογία και στην πραγματική αντιμετώπιση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ειδικότερα τα εξής:
(α) Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν ακυρώνεται επειδή το χαρακτηρίζουμε παράνομο. Η Ελλάδα έχει σοβαρά νομικά επιχειρήματα. Η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης του 2019 παραβλέπει την ύπαρξη ελληνικών νησιών, ιδίως της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και του συμπλέγματος του Καστελόριζου.
Επιπλέον, βάσει του άρθρου 34 της Σύμβασης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, μια συμφωνία δεν δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτο κράτος χωρίς τη συναίνεσή του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η συμφωνία εξαφανίζεται αυτομάτως από τη διεθνή πραγματικότητα.
(β) Το επιχείρημα της γεωγραφίας είναι ισχυρό, αλλά δεν αρκεί. Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές και επομένως δεν μπορούν να δημιουργήσουν ένα τεχνητό θαλάσσιο σύνορο.
Η ελληνική θέση έχει βάση. Ωστόσο, το ουσιαστικότερο ζήτημα είναι η επήρεια των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Εδώ χρειάζεται προσοχή: η διεθνής νομολογία αναγνωρίζει ότι τα νησιά έχουν δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες – αλλά δεν τους αποδίδει υποχρεωτικά πλήρη επήρεια σε κάθε περίπτωση οριοθέτησης. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο στηρίζεται και η τουρκική επιχειρηματολογία.
(γ) Η Λιβύη είναι το κρίσιμο μέτωπο – ενώ εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη ελληνική αδυναμία. Η Ελλάδα έχει συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, αλλά δεν έχει καταφέρει να καταλήξει σε αντίστοιχη συμφωνία με τη Λιβύη. Η πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει πολύ περισσότερο στις σχέσεις της με τη Λιβύη – αντί να περιορίζεται σε ανακοινώσεις και διπλωματικές διαμαρτυρίες.
(δ) Το πραγματικό πρόβλημα είναι η απόσταση μεταξύ λόγων και πράξεων. Ο Κ. Μητσοτάκης μίλησε για ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα, συμμαχίες και τεκμηριωμένο λόγο κάτι απόλυτα σωστό. Όμως, η αποτρεπτική ισχύς δεν είναι μόνο οι εξοπλισμοί. Είναι και η οικονομική ισχύς, η παραγωγική βάση, η ενεργειακή αυτονομία, η διπλωματική επιρροή και η δυνατότητα μιας χώρας να υπερασπίζεται μακροπρόθεσμα τα συμφέροντά της. Μια χώρα με οικονομική εξάρτηση και αδύναμη παραγωγική βάση, έχει περιορισμένη στρατηγική αυτονομία.
(ε) Το ζήτημα του καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου. Υπάρχει και μία διάσταση που είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η Τουρκία έχει ήδη χρησιμοποιήσει τις διεκδικήσεις της στην περιοχή για να δημιουργήσει εμπόδια σε ενεργειακά και άλλα έργα διασύνδεσης. Επομένως, το θέμα δεν αφορά μόνο την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, αλλά και τη δυνατότητα της Ελλάδας να υλοποιεί στρατηγικά έργα – χωρίς να ζητά ουσιαστικά την ανοχή της Τουρκίας.
Συμπερασματικά, είναι θετική η παρέμβαση του πρωθυπουργού στον ΟΗΕ – αφού είναι σωστό να διεθνοποιείται το ζήτημα και να καταγράφεται επισήμως η ελληνική θέση. Δεν αξιολογείται όμως ως διπλωματική επιτυχία από μόνη της. Το ερώτημα δεν είναι πόσες φορές θα χαρακτηρίσουμε το τουρκολιβυκό μνημόνιο παράνομο – αλλά πώς θα καταστήσουμε πρακτικά ανεφάρμοστο τον σχεδιασμό που εξυπηρετεί.
Κάτι τέτοιο απαιτεί συνεκτική εθνική στρατηγική, με ορίζοντα δεκαετιών, όχι απλώς επικοινωνιακές παρεμβάσεις – ενώ αυτή είναι η ουσία που λείπει από την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Τα ελληνικά δικαιώματα δεν μπορούν να παραμένουν θεωρητικά
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει στα παράκτια κράτη το δικαίωμα χωρικών υδάτων έως 12 ναυτικά μίλια. Παράλληλα, τα νησιά, σύμφωνα με το άρθρο 121, διαθέτουν καταρχήν χωρικά ύδατα, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα – με την ειδική εξαίρεση των βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή.
Η τελική οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών είναι διαφορετικό ζήτημα και μπορεί να απαιτεί συμφωνία ή δικαστική επίλυση. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα νησιά στερούνται δικαιωμάτων ή ότι η Τουρκία μπορεί να τα αγνοεί μονομερώς.
Η τουρκική Εθνοσυνέλευση, με την απόφασή της στις 8 Ιουνίου 1995, εξουσιοδότησε την τουρκική κυβέρνηση να λάβει ακόμη και στρατιωτικά μέτρα σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο. Πρόκειται για μια διαρκή απειλή χρήσης βίας απέναντι στην άσκηση ενός δικαιώματος που αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο.
Η Ελλάδα δεν πρέπει να εγκαταλείψει τα δικαιώματά της υπό την πίεση απειλών. Οφείλει, όμως, να αποφασίζει για τον χρόνο και τον τρόπο άσκησής τους – με βάση την εθνική στρατηγική, τις πραγματικές δυνατότητες αποτροπής και τις διεθνείς συνθήκες. Και εδώ πρέπει να τονιστεί ότι η χώρα μας δεν ξεκινά από θέση αδυναμίας: διαθέτει αξιόλογες Ένοπλες Δυνάμεις, οι οποίες μπορούν να υπερασπιστούν αποτελεσματικά την εθνική κυριαρχία και να αποτρέψουν επιθετικές ενέργειες.
Η στρατιωτική ισορροπία και η σημασία της αποτροπής
Δεν υπάρχει λόγος να υποτιμούμε τις στρατιωτικές δυνατότητες της Τουρκίας. Διαθέτει μεγαλύτερο πληθυσμό, ευρύτερη στρατιωτική βάση, σημαντική αμυντική βιομηχανία και σαφή αριθμητική υπεροχή σε αρκετές κατηγορίες οπλικών συστημάτων.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα είναι στρατιωτικά αδύναμη ή ότι η έκβαση μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης μπορεί να προεξοφληθεί από τις συνολικές δαπάνες και τους αριθμούς. Η στρατιωτική ισχύς δεν είναι απλή αριθμητική πράξη. Καθορίζεται από την ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού, την εκπαίδευση, την επιχειρησιακή ετοιμότητα, την τεχνολογία, τη διοίκηση, τη διαθεσιμότητα των οπλικών συστημάτων και τις ιδιαιτερότητες του πεδίου επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του SIPRI, οι στρατιωτικές δαπάνες του 2025 ανήλθαν σε περίπου 30 δις δολάρια για την Τουρκία, έναντι περίπου 8,4 δις δολαρίων για την Ελλάδα. Η αναλογία αυτή δεν σημαίνει ότι η πραγματική μαχητική ισχύς της Τουρκίας είναι 3,57 φορές μεγαλύτερη. Οι δαπάνες δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα – καθώς υπάρχουν διαφορές στο κόστος παραγωγής, στη σύνθεση των εξοπλισμών, στην τεχνολογία και στην ετοιμότητα.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει αποκτήσει σημαντικά ποιοτικά πλεονεκτήματα με τα Rafale, την αναβάθμιση των F-16 σε Viper, τις φρεγάτες Belharra και τα υποβρύχια Type 214. Η γεωγραφία του Αιγαίου, η επιχειρησιακή εμπειρία και η δυνατότητα συγκέντρωσης δυνάμεων σε συγκεκριμένα σημεία, αποτελούν επίσης κρίσιμους παράγοντες.
Πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη στις δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Η ποιότητα του προσωπικού, η εκπαίδευση, η ετοιμότητα και η γνώση του ιδιαίτερα απαιτητικού γεωγραφικού περιβάλλοντος του Αιγαίου, αποτελούν ουσιαστικά πλεονεκτήματα. Οι Έλληνες στρατιωτικοί έχουν αποδείξει διαχρονικά ότι διαθέτουν υψηλό επίπεδο επαγγελματισμού και επιχειρησιακής ικανότητας. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να αντιμετωπίζουμε τις ελληνικές αμυντικές δυνατότητες με ηττοπάθεια – ή να θεωρούμε εκ των προτέρων ότι η Τουρκία έχει τη δυνατότητα να επιβάλει τη θέλησή της.
Το ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι να επιδιώξουμε μια αδύνατη αριθμητική εξίσωση με την Τουρκία. Είναι να αξιοποιήσουμε στο μέγιστο τις δικές μας δυνατότητες και να καταστήσουμε το κόστος μιας επιθετικής ενέργειας τόσο υψηλό, ώστε να μην αποτελεί συμφέρουσα επιλογή για την τουρκική ηγεσία. Αυτό είναι η ουσία της αποτροπής.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να έχει περισσότερα οπλικά συστήματα από την Τουρκία σε κάθε κατηγορία. Χρειάζεται να διαθέτει την επιχειρησιακή ικανότητα να υπερασπιστεί αποτελεσματικά κάθε κρίσιμο σημείο και να γνωρίζει ο αντίπαλος ότι οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια θα έχει εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες. Η αποτροπή στηρίζεται στην πραγματική ικανότητα και στην αποφασιστικότητα – όχι στην αριθμητική σύγκριση από μόνη της.
Το οικονομικό κόστος μιας σύγκρουσης για την Τουρκία
Η Τουρκία έχει σημαντική οικονομική αλληλεξάρτηση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εμπόριο αγαθών μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας ανήλθε το 2025 σε περίπου 217,6 δις €. Η Ευρωπαϊκή Ένωση απορροφά το 42,7% των τουρκικών εξαγωγών αγαθών και καλύπτει το 35,3% των εισαγωγών της.
Αυτή η σχέση δημιουργεί ένα σημαντικό οικονομικό αντικίνητρο για μια στρατιωτική σύγκρουση με την Ελλάδα. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες στις εμπορικές σχέσεις, στις επενδύσεις, στη χρηματοδότηση και στην τουρκική οικονομία συνολικά.
Δεν πρέπει, ωστόσο, να θεωρούμε ότι, η οικονομική αλληλεξάρτηση αποτελεί από μόνη της εγγύηση ειρήνης. Η ιστορία έχει δείξει ότι οι πολιτικές και γεωπολιτικές επιδιώξεις μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να υπερισχύσουν του οικονομικού κόστους.
Επιπλέον, δεν είναι δεδομένο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιδράσει με ενιαίο και αποφασιστικό τρόπο σε κάθε ενδεχόμενη κρίση. Η Ελλάδα οφείλει να επιδιώκει την ευρωπαϊκή στήριξη, χωρίς να θεωρεί ότι αυτή θα υποκαταστήσει τη δική της αμυντική ισχύ.
Η ελληνογαλλική συμφωνία: μια ουσιαστική αμυντική δέσμευση
Η αμυντική συμφωνία Ελλάδας–Γαλλίας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής. Το άρθρο 2 προβλέπει ότι, σε περίπτωση που τα δύο μέρη διαπιστώσουν από κοινού ότι ένοπλη επίθεση λαμβάνει χώρα κατά της επικράτειας ενός από αυτά, το άλλο μέρος οφείλει να παράσχει βοήθεια και συνδρομή με όλα τα κατάλληλα μέσα, ακόμη και με τη χρήση ένοπλης βίας.
Η συμφωνία ανανεώθηκε στις 25 Απριλίου 2026 για πέντε ακόμη χρόνια – με δυνατότητα περαιτέρω ανανέωσης. Πρόκειται για μια σημαντική διμερή δέσμευση, η οποία ενισχύει την αποτροπή έναντι μιας ενδεχόμενης τουρκικής επίθεσης. Δεν πρέπει, ωστόσο, να παρουσιάζεται ως αυτόματη εγγύηση στρατιωτικής επέμβασης σε κάθε ελληνοτουρκικό επεισόδιο ή σε κάθε διαφωνία για θαλάσσιες ζώνες. Το περιεχόμενό της αφορά την περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά της επικράτειας και προϋποθέτει κοινή διαπίστωση των δύο μερών.
Η Ελλάδα πρέπει να διατηρεί και να ενισχύει αυτή τη σχέση – έχοντας όμως επίγνωση ότι, καμία συμμαχία δεν υποκαθιστά την εθνική αμυντική ικανότητα. Αντίθετα, μια ισχυρή ελληνική αποτρεπτική δύναμη καθιστά και τις συμμαχίες μας ουσιαστικότερες – αφού η χώρα μας εμφανίζεται ως αξιόπιστος εταίρος που μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Η συνεργασία με το Ισραήλ και τα όριά της
Η συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία τα τελευταία χρόνια. Περιλαμβάνει στρατιωτικές ασκήσεις, εκπαίδευση, ανταλλαγή τεχνογνωσίας, αμυντικά συστήματα και συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία.
Η συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 3,035 δις €, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με το ελληνικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, προβλέπεται συμμετοχή 19 ελληνικών εταιρειών με ποσοστό άνω του 25% – δηλαδή περίπου 750 εκ. €. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η συνεργασία δεν περιορίζεται στην προμήθεια οπλικών συστημάτων – αλλά μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία εγχώριας παραγωγικής και τεχνολογικής βάσης.
Πρέπει, όμως, να ξεκαθαρίσουμε κάτι ουσιώδες: η στενή αμυντική συνεργασία με το Ισραήλ δεν ισοδυναμεί με αμοιβαία αμυντική εγγύηση αντίστοιχη της ελληνογαλλικής συμφωνίας. Από τις δημοσιοποιημένες συμφωνίες που έχουν επιβεβαιωθεί, δεν προκύπτει ελληνοϊσραηλινή ρήτρα αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής.
Επομένως, η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιεί τη συνεργασία με το Ισραήλ, ιδίως στον τομέα της τεχνολογίας και της αμυντικής βιομηχανίας – χωρίς να συγχέει τη στρατηγική συνεργασία με την υποχρέωση συμμετοχής σε οποιαδήποτε ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση.
Ο κίνδυνος να εμπλακεί η Ελλάδα στη σύγκρουση Ισραήλ–Τουρκίας
Η αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας είναι πλέον ένας από τους σοβαρότερους παράγοντες αστάθειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι δύο χώρες έχουν αντίθετες επιδιώξεις σε ζητήματα όπως η Συρία, η περιφερειακή επιρροή, η ασφάλεια και η μεταπολεμική αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής.
Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, των σχέσεων της με το Ισραήλ και της στρατηγικής της σχέσης με την Κύπρο, είναι πιθανό να βρεθεί στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης.
Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο να δεχθεί άμεση στρατιωτική πίεση από την Τουρκία. Είναι και να βρεθεί σταδιακά εμπλεκόμενη σε μια σύγκρουση μέσω της παροχής διευκολύνσεων, της χρήσης στρατιωτικών εγκαταστάσεων, της ανταλλαγής πληροφοριών ή της υποστήριξης επιχειρήσεων που δεν εξυπηρετούν άμεσα την ελληνική άμυνα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να διακόψουμε τη συνεργασία με το Ισραήλ ή να απομακρυνθούμε από τους συμμάχους μας. Σημαίνει ότι κάθε αίτημα για στρατιωτική διευκόλυνση πρέπει να αξιολογείται αυτοτελώς – με βάση το διεθνές δίκαιο, τις ελληνικές υποχρεώσεις και, κυρίως, τις συνέπειες για την εθνική ασφάλεια. Η Ελλάδα δεν έχει κανένα συμφέρον να μετατραπεί σε προκεχωρημένο επιχειρησιακό χώρο μιας σύγκρουσης Ισραήλ–Τουρκίας.
Οι εκλογές στο Ισραήλ και το ενδεχόμενο αλλαγής των σχέσεων με την Τουρκία
Η πρόσφατη πολιτική εξέλιξη στο Ισραήλ καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο επίκαιρο. Στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου 2026, το μπλοκ του Νετανιάχου συγκέντρωσε 53 έδρες και το μπλοκ της αντιπολίτευσης υπό τον Gadi Eisenkot συγκέντρωσε 48 έδρες – ενώ τα αραβικά κόμματα κατέλαβαν συνολικά 19 έδρες.
Κανένα από τα δύο βασικά μπλοκ δεν εξασφάλισε τις 61 έδρες που απαιτούνται για κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Επομένως, η παραμονή ή η αποχώρηση του Νετανιάχου από την πρωθυπουργία δεν έχει ακόμη κριθεί και οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης παραμένουν σε εξέλιξη.
Το αποτέλεσμα δείχνει, πάντως, ότι η σημερινή πολιτική ισορροπία στο Ισραήλ μπορεί να μεταβληθεί. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα.
Η σημερινή αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις πολιτικές των συγκεκριμένων ηγεσιών – χωρίς βέβαια να περιορίζεται αποκλειστικά σε αυτές. Μια διαφορετική ισραηλινή κυβέρνηση θα μπορούσε να επιδιώξει διαφορετική σχέση με την Τουρκία. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στην τουρκική ηγεσία θα μπορούσε να μεταβάλει τις περιφερειακές ισορροπίες.
Δεν πρέπει, λοιπόν, να στηρίζουμε την ελληνική στρατηγική στην υπόθεση ότι η σύγκρουση Νετανιάχου–Ερντογάν θα είναι μόνιμη. Ούτε να θεωρούμε δεδομένο ότι τα συμφέροντα του Ισραήλ και της Ελλάδας θα ταυτίζονται πάντοτε.
Η Ελλάδα πρέπει να είναι προετοιμασμένη τόσο για το ενδεχόμενο κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης Ισραήλ–Τουρκίας, όσο και για το ενδεχόμενο μελλοντικής εξομάλυνσης των σχέσεων τους.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καθοριστικό ρόλο στις περιφερειακές εξελίξεις. Η Τουρκία παραμένει σημαντικός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ και η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να τη θεωρεί χρήσιμη για ζητήματα όπως το Ιράν, η Συρία, η Ουκρανία και η ευρύτερη ασφάλεια της Μέσης Ανατολής.
Η αμερικανική πολιτική επιδιώκει να διατηρήσει τη συνεργασία με την Τουρκία – χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις της με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Αυτό δημιουργεί μια σύνθετη ισορροπία, στην οποία η Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη την αμερικανική υποστήριξη σε κάθε περίπτωση.
Σε μια ενδεχόμενη ελληνοτουρκική κρίση, οι ΗΠΑ πιθανότατα θα επιδιώξουν πρωτίστως να αποτρέψουν μια σύγκρουση μεταξύ δύο μελών του ΝΑΤΟ και να διατηρήσουν τη συνοχή της Συμμαχίας. Αυτό μπορεί να είναι θετικό ως προς την αποφυγή πολέμου – αλλά δεν σημαίνει ότι η αμερικανική παρέμβαση θα ταυτίζεται πάντοτε με τις ελληνικές θέσεις.
Η Ελλάδα δεν διαθέτει διμερή συνθήκη αμοιβαίας άμυνας με τις ΗΠΑ που να προβλέπει αυτόματη στρατιωτική επέμβαση υπέρ της. Η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και η στρατηγική συνεργασία με την Ουάσιγκτον είναι σημαντικές, αλλά δεν πρέπει να δημιουργούν ψευδαισθήσεις.
Η εξωτερική πολιτική μιας χώρας πρέπει να βασίζεται στην αξιολόγηση των συμφερόντων της και όχι στην προσδοκία ότι οι σύμμαχοι θα αναλάβουν πάντοτε το κόστος για λογαριασμό της.
Τι προβλέπουν το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση
Το άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ωστόσο, κάθε κράτος αναλαμβάνει τη δράση που θεωρεί αναγκαία, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ένοπλης βίας. Δεν υπάρχει, επομένως, αυτόματη υποχρέωση κάθε μέλους να αποστείλει στρατεύματα.
Αντίστοιχα, το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, προβλέπει υποχρέωση βοήθειας και συνδρομής από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά κράτους-μέλους στην επικράτειά του.
Η ευρωπαϊκή ρήτρα είναι σημαντική και δημιουργεί υποχρέωση συνδρομής. Η μορφή της, όμως, μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τις δυνατότητες και τις συνταγματικές δεσμεύσεις κάθε χώρας. Δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι όλα τα κράτη θα συμμετάσχουν με στρατιωτικές δυνάμεις.
Επιπλέον, η Ελλάδα πρέπει να έχει επίγνωση ότι μια σύγκρουση με την Τουρκία θα δημιουργούσε εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση για το ΝΑΤΟ, καθώς και οι δύο χώρες είναι μέλη του. Οι διεθνείς δεσμεύσεις αποτελούν σημαντικό εργαλείο αποτροπής, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως υποκατάστατο της εθνικής στρατηγικής και της αμυντικής ετοιμότητας.
Η οικονομική ισχύς είναι προϋπόθεση της εθνικής ασφάλειας
Η άμυνα δεν εξαρτάται μόνο από τα οπλικά συστήματα. Εξαρτάται από την οικονομική δυνατότητα μιας χώρας να τα χρηματοδοτεί, να τα συντηρεί, να τα ανανεώνει και να υποστηρίζει την παραγωγική της βάση σε βάθος χρόνου.
Μια χώρα με υψηλό δημόσιο και εξωτερικό χρέος, αρνητική αποταμίευση, περιορισμένη παραγωγική βάση και μεγάλη εξάρτηση από εισαγωγές έχει μικρότερα περιθώρια αντίδρασης σε μια παρατεταμένη κρίση.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίξει την εθνική της ασφάλεια αποκλειστικά σε αγορές οπλικών συστημάτων από το εξωτερικό. Χρειάζεται εγχώρια αμυντική βιομηχανία, τεχνολογική ανάπτυξη, παραγωγή κρίσιμων εξαρτημάτων, δυνατότητα συντήρησης και επισκευής, καθώς και ουσιαστική συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων στα εξοπλιστικά προγράμματα.
Η συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε προγράμματα όπως η «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι θετική, αλλά πρέπει να αποτελεί την αρχή και όχι την εξαίρεση.
Εξίσου σημαντική είναι η συνολική οικονομική πολιτική. Η υπερφορολόγηση, η αποδυνάμωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η χαμηλή αποταμίευση και η υποχώρηση της παραγωγικής βάσης, δεν είναι απλώς οικονομικά προβλήματα. Περιορίζουν και την εθνική μας ισχύ. Η ισχυρή οικονομία δεν αποτελεί πολυτέλεια σε καιρό ειρήνης. Είναι βασική προϋπόθεση για να μπορεί μια χώρα να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της σε περίοδο κρίσης.
Η ελληνική στρατηγική: αποτροπή χωρίς περιττή εμπλοκή
Η Ελλάδα χρειάζεται μια συνεκτική στρατηγική, η οποία θα στηρίζεται σε πέντε άξονες:
(α) Σταθερή υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της – χωρίς αποδοχή τετελεσμένων και χωρίς υποχώρηση υπό την απειλή χρήσης βίας.
(β) Ισχυρή και αξιόπιστη αποτροπή – με έμφαση στην επιχειρησιακή ετοιμότητα, στην τεχνολογική υπεροχή σε κρίσιμους τομείς, στην εγχώρια αμυντική παραγωγή και στη δυνατότητα διατήρησης της αμυντικής προσπάθειας σε βάθος χρόνου. Με πλήρη εμπιστοσύνη στο ανθρώπινο δυναμικό, στην εκπαίδευση και στις πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
(γ) Αξιοποίηση των συμμαχιών με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τις ευρωπαϊκές χώρες – χωρίς να θεωρούμε ότι τα συμφέροντά τους ταυτίζονται πάντοτε με τα ελληνικά.
(δ) Οικονομική και παραγωγική ανασυγκρότηση – έτσι ώστε η χώρα να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία, ανθεκτικότητα και δυνατότητα χρηματοδότησης της άμυνας της.
(ε) Αποφυγή αυτόματης εμπλοκής σε συγκρούσεις τρίτων χωρών. Η Ελλάδα πρέπει να αξιολογεί κάθε αίτημα στρατιωτικής συνδρομής ή διευκόλυνσης με βάση το διεθνές δίκαιο και το εθνικό συμφέρον, χωρίς να αναλαμβάνει κινδύνους που δεν της αναλογούν.
Επίλογος
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια ούτε να υποτιμά την τουρκική απειλή ούτε να παρασύρεται από τις περιφερειακές αντιπαραθέσεις. Η συνεργασία με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι μεν σημαντική, αλλά δεν πρέπει να μετατραπεί σε εξάρτηση από τις επιλογές των συμμάχων μας – ή σε συμμετοχή σε πολέμους που δεν εξυπηρετούν άμεσα τα ελληνικά συμφέροντα.
Ιδιαίτερα στην περίπτωση του Ισραήλ, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι οι σημερινές πολιτικές αντιπαραθέσεις δεν είναι απαραίτητα μόνιμες. Οι ηγεσίες αλλάζουν, οι συμμαχίες αναπροσαρμόζονται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται. Αυτό που σήμερα φαίνεται αυτονόητο μπορεί αύριο να μην ισχύει.
Η Ελλάδα πρέπει να επιδιώκει την ειρήνη, αλλά όχι με τίμημα την αποδοχή τουρκικών τετελεσμένων. Να αξιοποιεί τις συμμαχίες της, αλλά να μην εξαρτάται από αυτές. Να ενισχύει την άμυνά της, αλλά να μην αναλαμβάνει χωρίς λόγο τους κινδύνους ξένων συγκρούσεων.
Δεν πρέπει, όμως, να αντιμετωπίζουμε την ελληνική αποτροπή ως μια αβέβαιη υπόθεση που εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις τρίτων. Η χώρα διαθέτει αξιόλογες Ένοπλες Δυνάμεις, υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό και σημαντικές επιχειρησιακές δυνατότητες. Με τη συνεχή ενίσχυση της ετοιμότητας, της τεχνολογίας και της εγχώριας αμυντικής παραγωγής, μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά την κυριαρχία και τα συμφέροντά της.
Δεν χρειάζεται να εξισώσει αριθμητικά την Τουρκία για να είναι σε θέση να την αποτρέψει. Χρειάζεται να διαθέτει την ισχύ και την αποφασιστικότητα που θα καθιστούν κάθε επιθετική ενέργεια εξαιρετικά υψηλού κόστους.
Η πραγματική αποτροπή δεν στηρίζεται μόνο στα όπλα και στις συμμαχίες. Στηρίζεται στην οικονομική ισχύ, στην παραγωγική αυτάρκεια, στη διπλωματική αξιοπιστία και, πάνω απ’ όλα, στην ικανότητα μιας χώρας να αποφασίζει αυτόνομα πότε, πώς και για ποιον λόγο θα υπερασπιστεί τα συμφέροντά της.
Η Ελλάδα δεν επιδιώκει τον πόλεμο, αλλά δεν φοβάται να υπερασπιστεί την κυριαρχία της. Η ειρήνη απαιτεί ισχύ, η αποτροπή απαιτεί αποφασιστικότητα και η εθνική ανεξαρτησία απαιτεί εμπιστοσύνη στις δικές μας δυνάμεις.
Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσει στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 νμ. (με πρόβλεψη ειδικών διαδρόμων διεθνούς ναυσιπλοΐας) και στην οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο – αφού δεν μπορεί να αφήνει επ’ αόριστον ανενεργά τα κυριαρχικά της δικαιώματα υπό την απειλή της Τουρκίας.
Οι δύο κινήσεις, όμως, χρειάζονται διαφορετικό σχεδιασμό – σημειώνοντας πως στις 23 Οκτωβρίου 2026 ο Κύπριος υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι η Λευκωσία είναι έτοιμη για την οριοθέτηση, αλλά ότι πρέπει να επιλεγεί ο κατάλληλος χρόνος
Η οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο πρέπει να αποτελέσει άμεση προτεραιότητα, με βάση το διεθνές δίκαιο – ενώ η επέκταση στα 12 νμ. πρέπει να ενταχθεί σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διπλωματικής και αμυντικής προετοιμασίας. Η επέκταση πάντως στα 12 νμ. νότια της Κρήτης θεωρείται γεωπολιτικά πιο εφικτή και νομικά θωρακισμένη – επειδή εκεί δεν ισχύει γεωγραφικά το τουρκικό casus belli και ακυρώνει στην πράξη τις διεκδικήσεις του ανυπόστατου Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Η τουρκική απειλή του casus belli βέβαια δεν μπορεί να λειτουργεί ως μόνιμο βέτο στην άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων. Η αποτροπή δεν σημαίνει ότι αποφεύγουμε να ασκήσουμε τα δικαιώματά μας για να μη δυσαρεστήσουμε την Τουρκία – σημαίνει ότι διαθέτουμε την ισχύ και τη στρατηγική ετοιμότητα ώστε να μπορούμε να τα ασκήσουμε, χωρίς να οδηγηθούμε σε πόλεμο.
Βασικές πηγές τεκμηρίωσης
Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, άρθρο 34· Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, άρθρα 3 και 121 (πηγή).
Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών – τουρκικό casus belli· ελληνογαλλική συμφωνία και ανανέωσή της το 2026 (πηγή).
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – εμπορικές σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας, στοιχεία 2025 (πηγή).
SIPRI – στρατιωτικές δαπάνες 2025 (πηγή).
Ελληνικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας – πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα» (πηγή).
Congressional Research Service και Associated Press – εκλογές στο Ισραήλ και περιφερειακές σχέσεις (πηγή).
Congressional Research Service – Τουρκία, ΗΠΑ και περιφερειακές εξελίξεις (πηγή).
ΝΑΤΟ, άρθρο 5· Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 42(7) (πηγή).



