Milei, ο νεοφιλελεύθερος Μεσσίας της Αργεντινής

.

Επειδή γύρω από τον πρόεδρο Trump στις ΗΠΑ έχουν συγκεντρωθεί πολλοί «ελευθεριακοί» ιδεολόγοι, όπως ο Milei, θεωρούμε σίγουρο πως η προσπάθεια τους να αποκαταστήσουν την οικονομία με περιοριστικά μέτρα, θα αποτύχει μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα – γεγονός που θα έχει αρνητικές συνέπειες για τον πρόεδρο, αφού το αμερικανικό γονίδιο απαιτεί ανάπτυξη. Ο πρόεδρος Trump φυσικά, το γονίδιο του οποίου είναι επίσης προσανατολισμένο στην ανάπτυξη, θα το καταλάβει γρήγορα – οπότε δεν θα αφήσει τον E. Musk στην κυβέρνηση του, εάν ο τελευταίος, ως «ελευθεριακός», επιμείνει να αφήσει εκτός παιχνιδιού το κράτος που εγγυάται την επιτυχία. Βέβαια οι ΗΠΑ έχουν πολλά όπλα στη διάθεση τους, σε αντίθεση με την Αργεντινή – μεταξύ άλλων τους εκβιασμούς, όπως στην περίπτωση της ΕΕ που ο Trump θέλει να της επιβάλει την αγορά της πανάκριβης αμερικανικής ενέργειας, απειλώντας την με δασμούς εάν δεν το κάνει. Τέλος, εάν οι ΗΠΑ αποκλείσουν την Κίνα από τις εισαγωγές τους, θα «πνιγούν» από τον πληθωρισμό – καταστρέφοντας επί πλέον το δολάριο.

.

Ανάλυση

Ακούγονται και γράφονται πολλές θριαμβολογίες για τον ριζοσπαστικά νεοφιλελεύθερο ή «ελευθεριακό» πρόεδρο της Αργεντινής (ανάλυση) – για αυτόν που περιφερόταν προεκλογικά με ένα πριόνι στα χέρια του, έτσι ώστε να πείσει για την οικονομική συνταγή του της δραστικής περικοπής των δημοσίων δαπανών. Είναι αρκετοί δε αυτοί που θεωρούν πως έχει ήδη πετύχει το στόχο του – παρά το ότι είναι πολύ ενωρίς για να εξάγει κανείς ασφαλή συμπεράσματα. Τα επιχειρήματα τους πάντως είναι τα εξής:

(α) Ο Milei μείωσε τον πληθωρισμό

Πρόκειται για το βασικότερο επιχείρημα των «οπαδών» του – το οποίο όμως είναι μόνο εν μέρει σωστό. Ειδικότερα, όταν ανέλαβε πρόεδρος της Αργεντινής, το Δεκέμβριο του 2023, ο πληθωρισμός στη χώρα του εκτοξεύθηκε από το 160% στο 211% (γράφημα) – σε πλήρη αντίθεση με τον υπόλοιπο κόσμο.

Τον Ιανουάριο του 2024 έφτασε στο 254%, το Φεβρουάριο στο 277% και κορυφώθηκε τον Απρίλιο στο 292% – ενώ έκτοτε μειώνεται μεν, αλλά παραμένει υψηλότερος από το Νοέμβριο του 2023, στο 166% (πάντα σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους).

Αμέσως τώρα μόλις ανέλαβε την εξουσία, κατάργησε πολλές κρατικές επιδοτήσεις – οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την εύλογη μείωση των τιμών, αφού περιορίσθηκε αισθητά η ζήτηση. Εάν πάντως συγκρίνει κανείς τον εκάστοτε μήνα με τον αμέσως προηγούμενο (γράφημα), υπήρξε μία σταθερή πτώση – αν και δεν είναι σαφές εάν λαμβάνονται υπ’ όψιν στη χώρα οι καθαρές εποχιακές επιπτώσεις.

Από την άλλη πλευρά, μετά από ένα τόσο τεράστιο αρνητικό «σοκ παραγωγής», όπως αυτό που προκάλεσε ο Milei, είναι φυσιολογικό να διακόπτεται βραχυπρόθεσμα η δυναμική των τιμών – πόσο μάλλον όταν οι ρυθμοί του πληθωρισμού, έχουν επίσης μειωθεί σημαντικά στον υπόλοιπο πλανήτη. Εν τούτοις, το βασικό ερώτημα είναι το πώς σχεδιάζει η Αργεντινή να μειώσει τον πληθωρισμό στο 40 ή 50% που στοχεύει για το 2025 – κάτι που επίσης αναμένεται από τους διεθνείς οίκους.

Αναλυτικότερα, μέχρι στιγμής η νομισματική πολιτική του Milei, δεν κάνει απολύτως τίποτα για να θέσει υπό έλεγχο τον πληθωρισμό – αφού δεν έχει διαπιστωθεί καμία ανάλογη ενέργεια της κεντρικής τράπεζας. Η βασική μεταβλητή εδώ, τα επιτόκια της κεντρικής τράπεζας, μειώθηκαν κατά τη φάση της πτώσης των ποσοστών του πληθωρισμού – οπότε δεν χρησιμοποιήθηκαν για την ανάσχεση του.

Επομένως συμπεραίνεται πως αφενός μεν η Αργεντινή ωφελήθηκε από την υποχώρηση των ρυθμών του πληθωρισμού παγκοσμίως, αφετέρου από την απότομη άνοδο των τιμών μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Milei και της επιβράδυνσης τους αργότερα, λόγω της κατάρρευσης της οικονομίας της χώρας – η οποία βυθίστηκε στην ύφεση (-5,1% το πρώτο τρίμηνο του 2024, γράφημα).

Το τίμημα λοιπόν της πτώσης του ρυθμού ανόδου των τιμών, ήταν πανάκριβο – με την έννοια πως η ύφεση επιδεινώνει πολλούς δείκτες, όπως το δημόσιο χρέος ως προς το ΑΕΠ που ήταν ήδη στα ύψη το 2023, στο 155,4% (πηγή).

(β) Ο Milei μετέτρεψε το έλλειμμα του κράτους σε πλεόνασμα

Το δεύτερο επιχείρημα που συχνά αναφέρεται ως επιτυχία του Milei, είναι ο ισοσκελισμός του προϋπολογισμού για μερικούς μήνες – ο οποίος ήταν ελλειμματικός το 2023. Ειδικότερα, αναμένεται για το 2024 πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 1,8% του ΑΕΠ – από πρωτογενές έλλειμμα 2,8% το 2023.

Εν τούτοις, το βασικότερο ερώτημα είναι από πού προέρχεται το πλεόνασμα – καθώς επίσης τι προκαλεί στους Πολίτες της χώρας. Εν προκειμένω, η αιτία του είναι η ριζική περικοπή των κρατικών δαπανών – η οποία όμως, αφού αφορούσε κυρίως επιδόματα, είχε ως αποτέλεσμα την απότομη αύξηση της ανεργίας και της φτώχειας.

Η ανεργία αυξήθηκε από το 5,7% στο 7,6% από το μήνα που ανέλαβε ο Milei – ενώ σήμερα περισσότερο από το 50% του πληθυσμού έχει βυθιστεί στη φτώχεια. Εύλογα, αφού όταν περικόπτονται δραστικά οι κρατικές δαπάνες, χωρίς να λαμβάνονται υπ’ όψιν οι απώλειες, προκαλείται ανεργία και φτώχεια – κάτι που έχει συνέπειες στο ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ, αφού με ανέργους και με φτωχούς δεν μπορεί κανείς να περιμένει κάτι άλλο.

(γ) Η ανάπτυξη επιστρέφει στην Αργεντινή

Το τρίτο αυτό επιχείρημα είναι απολύτως έωλο – αφού οι πολιτικές που εφάρμοσε ο Milei, έχουν αφήσει καταστροφικά αποτυπώματα στα πραγματικά εισοδήματα των Πολιτών και στην αγορά εργασίας. Εν πρώτοις, ακολούθησε μία σημαντική ύφεση της βιομηχανικής παραγωγής (πηγή), ιδίως στους κλάδους έντασης κεφαλαίου – όπου τα μεταλλικά προϊόντα, τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός κατέγραψαν πτώση 20% έως το τέλος Οκτωβρίου, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγουμένου έτους, τα μη μεταλλικά ορυκτά και τα βασικά μέταλλα 22%, τα μηχανοκίνητα οχήματα και άλλα μέσα μεταφοράς 13% κοκ.

Το νεοφιλελεύθερο επιχείρημα βέβαια είναι ότι, θα ακολουθήσει η ανάπτυξη το 2025 – κάτι που όμως, ακόμη και αν συμβεί, μετά από την προβλεπόμενη πτώση του ΑΕΠ κατά 3,5% το 2024 σύμφωνα με το ΔΝΤ (3,8% κατά τον ΟΟΣΑ), θα οδηγούσε σε μία ελαφριά ανάπτυξη το 2025 που δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχία.

Το σημαντικότερο όμως είναι το ότι, ακόμη πρόκειται για προβλέψεις και όχι για γεγονότα – οπότε θα πρέπει να περιμένει κανείς τι πραγματικά θα συμβεί το 2025.

Το αδιέξοδο της Αργεντινής

Συνεχίζοντας, το κρίσιμο ερώτημα είναι το από πού θα προέλθει η ανάπτυξη στην Αργεντινή – ξεκινώντας από τη νομισματική πολιτική που αναγκαστικά θα παραμείνει περιοριστική, επειδή δεν μπορούν να μειωθούν τα βασικά επιτόκια, με δεδομένο το συνεχιζόμενο πληθωρισμό και τις νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις, καταπνίγοντας έτσι τις επενδυτικές δραστηριότητες.

Όσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, θα παραμείνει ακόμη πιο πολύ περιοριστική – οπότε ανίκανη να παράσχει κίνητρα. Ανάπτυξη δε από τα νοικοκυριά και την κατανάλωση, δεν πρόκειται να υπάρξει – λόγω της αυξανόμενης ανεργίας και των υψηλών απωλειών των πραγματικών μισθών.

Επομένως, αυτό που απομένει για να αναπτυχθεί η Αργεντινή είναι οι εξαγωγές – η κατανάλωση δηλαδή των ξένων αγορών. Ενδεχομένως λοιπόν με αυτό το στόχο ο Milei, στην αρχή της θητείας του, προέβη σε μία ενέργεια που δεν είναι καθόλου «ελευθεριακή» – στην υποτίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του πέσο, του νομίσματος της χώρας. Γιατί δεν είναι «ελευθεριακή»; Προφανώς επειδή πρόκειται για μία άμεση παρέμβαση του κράτους στην τιμολόγηση των αγορών – η οποία είναι στην ουσία ταμπού για τους «ελευθεριακούς».

Το γεγονός αυτό θα μπορούσε πράγματι να βοηθήσει την ανάπτυξη της οικονομίας μέσω των εξαγωγών – αφού καθιστά τις εξαγωγές φθηνότερες και τις εισαγωγές ακριβότερες, στηρίζοντας το εμπορικό ισοζύγιο και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών που όμως παραμένει ελλειμματικό (αν και όχι στα τρομακτικά επίπεδα της Ελλάδας).

Εν τούτοις, η υποτίμηση ήταν πολύ ασθενής – ενώ έχει ήδη αντισταθμισθεί το φθινόπωρο, λόγω του υψηλού πληθωρισμού που λειτουργεί αρνητικά στην ανταγωνιστικότητα της χώρας (όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα, όπου η υποτίμηση του νομίσματος έχει γίνει μέσω της πτώσης των ονομαστικών μισθών, δηλαδή του κόστους εργασίας ανά μονάδα παραγομένου προϊόντος).

Εν προκειμένω, σύμφωνα με υπολογισμούς της BIS (ανάλυση), η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία που μετράει τη βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας, έχει επανέλθει στα επίπεδα προ της υποτίμησης του Milei – γεγονός που αποκλείει μία έκρηξη των εξαγωγών, όπως τη δεκαετία του 2000, μετά τη χρεοκοπία της Αργεντινής (ανάλυση), η οποία θα επέτρεπε στην οικονομία της χώρας να αναπτυχθεί βιώσιμα.

Με κριτήριο λοιπόν όλα τα παραπάνω, οι προβλέψεις ανάπτυξης της Αργεντινής δεν στηρίζονται σε σοβαρούς οικονομικούς λόγους – ενώ δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα έξω από την ύφεση και την κρίση.

Επίλογος

Ολοκληρώνοντας, επειδή γύρω από τον πρόεδρο Trump στις ΗΠΑ έχουν συγκεντρωθεί πολλοί «ελευθεριακοί» ιδεολόγοι, όπως ο Milei, θεωρούμε σίγουρο πως η προσπάθεια τους να αποκαταστήσουν την οικονομία με περιοριστικά μέτρα, θα αποτύχει μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα – γεγονός που θα έχει αρνητικές συνέπειες για τον πρόεδρο, αφού το αμερικανικό γονίδιο απαιτεί ανάπτυξη.

Ο πρόεδρος Trump φυσικά, το γονίδιο του οποίου είναι επίσης προσανατολισμένο στην ανάπτυξη, θα το καταλάβει γρήγορα – οπότε δεν θα αφήσει τον E. Musk στην κυβέρνηση του, εάν ο τελευταίος, ως «ελευθεριακός», επιμείνει να αφήσει εκτός παιχνιδιού το κράτος που εγγυάται την επιτυχία.

Βέβαια οι ΗΠΑ έχουν πολλά όπλα στη διάθεση τους, σε αντίθεση με την Αργεντινή – μεταξύ άλλων τους εκβιασμούς, όπως στην περίπτωση της ΕΕ που ο Trump θέλει να της επιβάλει την αγορά της πανάκριβης αμερικανικής ενέργειας, απειλώντας την με δασμούς εάν δεν το κάνει. Τέλος, εάν οι ΗΠΑ αποκλείσουν την Κίνα από τις εισαγωγές τους, θα «πνιγούν» από τον πληθωρισμό – καταστρέφοντας επί πλέον το δολάριο.