Έρευνα και Οικοσύστημα Startup στην Ελλάδα: Είναι η λεγόμενη «καινοτομία» ελπίδα για την ανάπτυξη; (Μέρος Α΄)

Μια από τις πολλές ιδέες για το πώς θα έρθει η περίφημη ανάπτυξη είναι και αυτή για την καινοτομία. Ως καινοτομία θεωρείται τόσο η έρευνα όσο και οι νεοφυείς επιχειρήσεις(startup). Το τελευταίο ίσως είναι αυτό στο οποίο επικεντρώνεται περισσότερο η συζήτηση και που είναι σε ένα βαθμό αποπροσανατολιστικό.  Εκτός από τα startup, χρειάζεται ανάπτυξη της κλασσικής μορφής Έρευνας & Ανάπτυξης (R&D) σε κρατικά ιδρύματα και ιδιωτικές επιχειρήσεις αλλά και του γενικότερου περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο η έρευνα να βρίσκει εφαρμογή και να παίρνει σημασία όπως θα αναλύσουμε.

.

Ανάλυση

-του Παναγιώτη Χατζηπλή*

Κατάταξη Ελλάδας στην Καινοτομία

Η Ελλάδα θεωρείται ότι υστερεί στην καινοτομία σύμφωνα με κατάταξη της ΕΕ. Αυτό βασίζεται στη δραστηριότητα σε κοινοτικά προγράμματα, πωλήσεις από καινοτομία, τις διεθνείς επιστημονικές συνεργασίες και δημοσιεύσεις. Ανάλογη άποψη διαμορφώνεται και με βάση την αξιολόγηση της Ανταγωνιστικότητας του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (The Global Competitiveness Report (GCR), World Economic Forum).

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Όχι λόγω προδιάθεσης ή ικανοτήτων, κάτι που εξάλλου καταγράφεται και στην κατάταξη του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ όπου το εργατικό δυναμικό αξιολογείται υψηλά ενώ η τάση σε επιχειρηματικότητα είναι παροιμιώδης. Ο δε επιφανής Έλληνας καθηγητής του Stamford, Γιάννης Ιωαννίδης έχει υπολογίσει ότι 3% των πιο προβεβλημένων ερευνητών διεθνώς είναι Έλληνες πολλοί περισσότεροι από τον πληθυσμό των Ελλήνων που είναι το 0.2% στο σύνολο της υφηλίου. Το 85% όμως αυτών των ερευνητών μένει στο εξωτερικό….

Πως θα προοδεύσει η καινοτομία στην Ελλάδα με την χαμηλή δαπάνη για έρευνα ακόμα και πριν την κρίση και έναν ισχνό τεχνολογικό τομέα χωρίς δηλαδή ερείσματα και διεξόδους όταν ο βιομηχανικός τομέας αναλογεί μόλις στο 8% του ΑΕΠ όταν στην ΕΕ ανέρχεται στο 15% και με δέσμευση να φτάσει στο 20% ως το 2020; Την ίδια στιγμή ο στόχος που τίθεται στην Ελλάδα είναι το 12% και αυτό χωρίς να υπάρχει κάποιο σχέδιο!!

Οι περισσότερες μελέτες για ανάπτυξη που ανακυκλώνονται τα τελευταία χρόνια εστιάζουν σε trickle-down κίνητρα δηλαδή μείωση της φορολογίας, που αν και εκ πρώτης όψεως ακούγονται θετικά δεν έχουν αποδώσει ούτε σε άλλες χώρες. Αποσκοπούν στην αποθετική βελτίωση της υπάρχουσας εικόνας με βάση την υπάρχουσα ανεπαρκή βιομηχανική διάρθρωση και ελπίζοντας ότι οι υπάρχοντες επιχειρηματίες θα κάνουν την διαφορά. Έτσι οι κυριότερες κατευθύνσεις ανάπτυξης, όπου δίνονται, είναι στις εμπορευματικές μεταφορές τρίτων (logistics), ενέργεια (ειδικότερα αγωγοί τρίτων) και αγροτοδιατροφή και φυσικά υπηρεσίες τουρισμού και κατανάλωσης, τομείς με χαμηλή προστιθέμενη αξία. Στην Ελλάδα που ήδη υπερτερούν οι υπηρεσίες, εκτός από χαμηλότερη προστιθέμενη αξία, χαμηλότερες είναι και οι αποδοχές των εργαζομένων, συχνά με ελαστική απασχόληση, όπως χαμηλότερο είναι και το επίπεδο μόρφωσης και εξειδίκευσης. Ο μέσος μισθός στη βιομηχανία είναι €1.476 έναντι €1.184 στο σύνολο της οικονομίας, με στοιχεία ΣΕΒ.

Τα αποτελέσματα της έλλειψης θέσεων εργασίας σε υψηλή προστιθέμενη αξία, αλλά και η γενικότερη ανεργία είναι το braindrain. Σχεδόν 600.000 έχουν φύγει από την Ελλάδα ως τώρα στα χρόνια της κρίσης και «διάσωσης» της χώρας, το δεύτερο μεγαλύτερο μεταναστευτικό ρεύμα στην ιστορία, με το 70% αυτών να είναι πτυχιούχοι Πανεπιστημίου! Οι εξερχόμενοι με στοιχεία 2013 αντιστοιχούσαν στο 50% του εργατικού δυναμικού 25-39 ετών! Μια τραγωδία, μια απώλεια πλούτου, μια χαμένη γενιά κυριολεκτικά! Μια γενοκτονία λαμβάνοντας υπόψη την επιβάρυνση στην γήρανση του πληθυσμού αλλά και την μείωση του ΑΕΠ! Την δεκαετία του ’60 αντίθετα το 70% αυτών ήταν το πολύ μόνο απόφοιτοι γυμνασίου. Οι πτυχιούχοι σήμερα όμως έχουν δεξιότητες και απαιτήσεις που δεν μπορούν να καλυφθούν από τον τομέα υπηρεσιών ακόμα κι αν υπήρχαν δουλειές εκεί για όλους. Η ανεργία και ειδικά των νέων πτυχιούχων είναι στα ύψη και από αυτούς που εργάζονται 1 στους 3 με στοιχεία του ΣΕΒ, υποαπασχολείται.

Η Ελληνική μεταποίηση επίσης εμφανίζει μεγάλο αριθμό ΜΜΕ με μικρή προστιθέμενη αξία (99% του συνόλου των επιχειρήσεων αλλά 86% των εργαζομένων έναντι 67% στην ΕΕ). Δηλαδή υπάρχει έλλειψη μεγάλων επιχειρήσεων. Με στοιχεία ΙΟΒΕ το 69,5% των μεταποιητικών επιχειρήσεων έχει τζίρο κάτω από €150.000 ενώ το 87% του συνόλου απασχολούν έως 4 άτομα! Αυτό περιορίζει τις δυνατότητες επένδυσης σε έρευνα αλλά και την ανάπτυξη του προσωπικού. Η δαπάνη για Έρευνα των βιομηχανικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα, με στοιχεία ΣΕΒ ήταν €160 εκατ. το 2014 ενώ στην ευρωζώνη είναι αναλογικά πολύ υψηλότερη βέβαια. Η έλλειψη καινοτομίας και η δυσκαμψία και ανεπάρκεια των δομών που χαρακτηρίζει οικογενειακές και μεταπρατικές επιχειρήσεις εξάλλου ίσως είναι και μια από τις αιτίες στις οποίες αποδίδεται και η παρακμή της βιομηχανίας κατά την μεταπολίτευση.

Παράλληλα ακόμα και ο βιομηχανικός κλάδος της Ελλάδας παρουσιάζει χαμηλής προστιθέμενης αξίας προϊόντα με μεγάλη συγκέντρωση στην μεταποίηση τροφίμων και στα ορυκτά ενώ υστερεί στην παραγωγή τελικών προϊόντων τεχνολογίας όπως οχημάτων και μηχανημάτων ή ηλεκτρονικών. Τα αυτοκίνητα αποτελούν την ατμομηχανή της Ευρωπαϊκής βιομηχανίας (7% των εξαγωγών, 3 εκατ. θέσεις απευθείας και 4% του ΑΕΠ). Στην μεγαλύτερη εξαγωγική οικονομία της Ευρώπης, αυτή της Γερμανίας η αυτοκινητοβιομηχανία αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο ποσοστό εξαγωγών (12% των εξαγωγών της και 17% μαζί με τα ανταλλακτικά).

Και έτσι ενώ η Ελλάδα εκτός του ότι παρουσιάζει εμπορικό έλλειμμα λόγω χαμηλής παραγωγής, ακόμα και στον βασικό και αρκετά εκτεταμένο χώρο μεταποίησης τροφίμων, έχει χαμηλή προστιθέμενη αξία στην παραγωγή της και μικρό ποσοστό εξαγωγών υψηλής τεχνολογίας σε σχέση με την ΕΕ. Δηλαδή βρίσκεται σε μειονεκτική θέση να ανταγωνιστεί στην Ευρωπαϊκή αγορά ελλείψει προστατευτικών μέτρων και φυσικά δύσκολο να συναγωνισθεί και εκτός αν στραφεί σε χαμηλής προστιθέμενης αξίας και χαμηλής τιμής προϊόντων λόγω κόστους και σκληρής ισοτιμίας. Και ύστερα κάποιοι αναρωτιούνται πως θα αυξηθούν οι εξαγωγές! Δεν υπάρχει κάποιο σχέδιο πάλι.

Α. Η  Έρευνα στην Ελλάδα (R&D)

Το ποσό που δίνεται για έρευνα στην Ελλάδα ανέρχεται στο 0,8% του ΑΕΠ, το οποίο είναι πολύ χαμηλό, χαμηλότερο του μέσου όρου της ΕΕ (1,92%). Επίσης υπολείπεται του ποσού που δίνεται σε προοδευμένες τεχνολογικά χώρες όπως η Γερμανία (2,94%), Ιαπωνία (3,5%) ή το Ισραήλ 4,2%. Παρόλο που η δαπάνη έχει, σε κάποιο μικρό, βαθμό αυξηθεί ως ποσοστό του ΑΕΠ τα τελευταία χρόνια παραμένει πάλι πολύ κάτω από την ΕΕ. Ουσιαστικά λείπουν περίπου €2 δις για να φτάσουμε στα επίπεδα της ΕΕ, δηλαδή πρέπει να διπλασιαστεί η δαπάνη! Οπότε καταλαβαίνει κανείς σε πόσο μειονεκτική θέση είναι ο τομέας της έρευνας και οι προοπτικές της ανάπτυξης του στην Ελλάδα.

Όσο αφορά την χρηματοδότηση της έρευνας περίπου τα μισά παρέχονται από τις επιχειρήσεις (45%), το 35% από το κράτος και μόνο το 10% από την ΕΕ, παρ όλη τη σχετική προβολή και παραφιλολογία.

Αν και αναλογικά είναι σημαντική η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα θα χρειαστεί να συνεισφέρει περισσότερο δεδομένης της αδυναμίας του κράτους. Όμως αυτό ίσως είναι δύσκολο δεδομένων των χαρακτηριστικών του, της πολυδιάσπασής του και των συνεπειών της κρίσης. Παράλληλα θα έπρεπε να διεκδικηθούν περισσότερα κονδύλια από την ΕΕ ίσως και με ανακατανομή από άλλες χρήσεις όπου μπορεί να μην είναι και τόσο αποτελεσματικά (πχ με ανακατανομή από τα έργα υποδομών που έχουν επενδυθεί τα ΕΣΠΑ των τελευταίων δεκαετιών, με ωφέλεια κυρίως λίγων μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων, τα οποία όμως υπολειτουργούν).

H πολιτική για την Έρευνα και Καινοτομία (Εθνική Στρατηγική Έρευνας και Καινοτομίας, ΕΣΕΚ) είναι μέρος της πολιτική Έξυπνης Εξειδίκευσης (?!) της ΕΕ για την Έρευνα (RIS3). Σε αυτήν την πρωτοβουλία (Smart Specialization Platform) συμμετέχουν και χώρες εκτός ΕΕ όπως οι Αυστραλία, Ταϊλάνδη, Τουρκία! (αυτά για να αξιολογούμε κατά πόσο αποκλείει η μη συμμετοχή στον σκληρό πυρήνα της ΕΕ …). Σύμφωνα με την ΕΣΕΚ λοιπόν (Εθνική Στρατηγική Έρευνας και Καινοτομίας για την Έξυπνη Εξειδίκευση 2014-2020, ΓΓΕΤ, ΦΕΚ 1862Β 27.8.15). Οι κατευθύνσεις που δίνονται για Έρευνα στα πλαίσια της RIS3 είναι:

1. Αγροτοδιατροφή
2. Υγεία
3. Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών
4. Ενέργεια
5. Περιβάλλον και Βιώσιμη Ανάπτυξη
6. Μεταφορές και Εφοδιαστική Αλυσίδα
7. Υλικά Κατασκευές (νανοτεχνολογία)
8. Πολιτισμός Τουρισμός-Πολιτιστικές & Δημιουργικές Βιομηχανίες!!

Πάνω από το μισό μέρος της δαπάνης προορίζεται για τους τρεις πρώτους κλάδους δηλαδή της Αγροδιατροφής, Υγείας, Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών.  Είναι σαν να απουσιάζουν οι τομείς της βιομηχανίας και των μηχανημάτων και γιατί όχι άλλωστε αφού δεν έχουν σημαντική παρουσία στην Ελλάδα. Συνεπώς που θα έβρισκε πεδίο εφαρμογής αυτή η Έρευνα; Δεν υπάρχει δηλαδή προοπτική παραγωγής υψηλής τεχνολογίας και προστιθέμενης αξίας, κάτι που λείπει από το παραγωγικό μείγμα της Ελλάδας. Φαίνεται σαν να είναι η τεχνολογία απαγορευμένο πεδίο…  Αντίθετα στην Ιταλία, μια χώρα με μεγάλη παραγωγική βάση και βιομηχανία οι επενδύσεις στην Έρευνα κατευθύνονται στις νέες εξελίξεις της βιομηχανικής αυτοματοποίησης (πρόγραμμα Industria 4.0 δηλ. Industry 4.0) με σύμπραξη εταιριών και κρατικών ερευνητικών προγραμμάτων. Συνεπώς το πλαίσιο είναι ανεπαρκές και ίσως να μην είναι και τυχαία αυτή η παράλειψη μετά τόσα χρόνια της ίδιας πολιτικής. Καμιά σκέψη για το που θα δουλέψουν αυτοί οι επιστήμονες και μηχανικοί που σήμερα υποαπασχολούνται ή φεύγουν στο εξωτερικό.

Με στοιχεία 2001 του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) στον τον τομέα της Έρευνας & Ανάπτυξης της Ελλάδας απασχολούνται συνολικά 70.229 άτομα. Οι Έλληνες ερευνητές έχουν μεγάλο και αυξανόμενο αριθμό δημοσιεύσεων (11.138 το 2012) και σημαντική συμμετοχή στις δημοσιεύσεις με υψηλή απήχηση. Στο υψηλότερο 1%, των επιστημονικών δημοσιεύσεων ποσοστό 32,6% έχει ελληνική συμμετοχή (δηλ. ο πρώτος συγγραφέας είναι από Ελληνικό φορέα) στο υψηλότερο 5% το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 46,4% και στο υψηλότερο 10% σε 53,5%. Στις δημοσιεύσεις οι Έλληνες ερευνητές συνεργάζονται περισσότερο με ερευνητές από τις ΗΠΑ, Βρετανία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία (Πηγή: Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ), Ελληνικές Επιστημονικές Δημοσιεύσεις 1998-2012: Βιβλιομετρική ανάλυση ελληνικών δημοσιεύσεων σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά – Web of Science)

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ανεργίας και μετανάστευσης των νέων επιστημόνων αλλά και γενικά των νέων έχει επιλεχθεί από το κράτος η λύση της επιδοματικής πολιτικής με την επιχορήγηση προγραμμάτων απασχόλησης.  Για παράδειγμα τα προγράμματα «Ενίσχυση της αυτοαπασχόλησης Πτυχιούχων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης» Α και Β Κύκλος 2016-2017 ύψους €155 εκατ με επιχορηγήσεις από €25.000 κατ’ άτομο ως €50.000 για ομάδες τριών, 11 προγράμματα ύψους €632 εκατ που ανακοινώθηκαν στα τέλη 2018 για περίπου 30.000 νέους με επιδότηση €800 για το 50% της αμοιβής τους και υποτροφίες συνολικού ποσού €30εκατ για διδάκτορες και υποψήφιους διδάκτορες.

Τα αναφέρουμε για να δείξουμε ότι τα προγράμματα αυτά αφορούν πολύ μικρό αριθμό πτυχιούχων και φυσικά με χαμηλές αποδοχές σε σχέση με τις προσφερόμενες στο εξωτερικό. Σύμφωνα δε με απαντήσεις των συμμετεχόντων μόνο ένα 40-50% έχει αποτραπεί από το να φύγει στο εξωτερικό με αυτά (όπου και οι απολαβές είναι και πολύ υψηλότερες). Το επίσημο κράτος δεν φαίνεται να ευαισθητοποιείται πάντως. Ο υπουργός Παιδείας Γαβρόγλου μάλιστα αδιαφορώντας είπε σχετικά «Αν οι καλοί είναι να φύγουν στο εξωτερικό, επειδή δεν πληρώνονται, εγώ τους προτρέπω να φύγουν» είχε πει σε συζήτηση στην Βουλής στις 23/7/17. Δηλαδή μόνο που δεν τους έβγαλε και εισιτήριο, επαφίοντας την παραμονή τους στον πατριωτισμό όταν άλλες κοινωνικές ομάδες ικανοποιούνται.

Συνεχίστε στη δεύτερη σελίδα…….

.

Β. Τα Startup

Ιστορίες Startup από την Αμερική

Οι νεοφυείς εταιρίες, οι λεγόμενες startup, είναι μια σχετικά νέα μόδα του επιχειρηματικού τομέα στην Αμερική. Αυτές αποτελούνται συχνά από μικρές ομάδες τεχνικών και επιστημόνων που δουλεύουν σε ένα συγκεκριμένο προϊόν ή υπηρεσία και αν πετύχουν τότε γίνονται κολοσσοί και οι ιδρυτές τους πάμπλουτοι και δημόσια είδωλα όπως πχ η Google (Sergey Brin, Larry Page), PayPal (Elon Musk), Facebook (Mark Zuckerberg) και παλιότερα η Microsoft (Bill Gates), Apple(Steve Jobs) αν και ο όρος δεν χρησιμοποιούνταν τότε.

Άμα το δεις όμως αλλιώς τα startup δεν είναι κάτι νέο. Τα παλιά τα χρόνια οι μεγάλες εταιρίες επένδυαν εσωτερικά σε έρευνα και έπρεπε να διαχειριστούν αυτές τις μεγάλες δαπάνες, το ρίσκο της αποτυχίας και το πλήθος των αντισυμβατικών κατά πλειοψηφία εφευρετών και τους πονοκέφαλους των προσλήψεων και απολύσεων. Σήμερα τα startup μπορείς να τα δεις και σαν Έρευνα που γίνεται υπεργολαβικά (outsourced R&D) όπου η στρατιά αυτή των αντισυμβατικών επιστημόνων και πιτσιρικάδων μπορούν να δράσουν με σχετική αυτονομία αλλά και χωρίς να δημιουργούν ευθύνη για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις που αλλιώς θα έπρεπε να τους απασχολούν. Συχνά δε οι υπάλληλοι πληρώνονται εν μέρει με μετοχές, οπότε μειώνεται και το κόστους τους αλλά αν δεν πετύχει το startup δεν εισπράττουν και αυτές τις επιδιώξεις.  Οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν επιλεκτικά να εξαγοράσουν τις επιτυχημένες εφαρμογές και να συνεργαστούν με τους εφευρέτες τους αφού αποδείξουν την αξία τους.

Τα startup κάτι που προβάλλεται ως πανάκεια και λύση τα τελευταία χρόνια για την οικονομία και στην Ελλάδα. Ο πνιγμένος απ’τα μαλλιά του πιάνεται εξάλλου… Κάθε ιδέα, ή σχεδόν κάθε αν εξαιρέσουμε την βιομηχανία για την οποία δεν γίνεται τίποτα όπως είδαμε, καλή είναι… Στην χώρα που δεν παράγεται όμως τίποτα τα startup είναι λιγότερα από 300 ενώ ο αριθμός των εργαζομένων τους ίσως δεν έχει ξεπεράσει τις 2.000 ενώ η Έρευνα υπολείπεται σε χρηματοδότηση της ΕΕ και αντιμετωπίζεται εν μέρει ως επιδοματική πολιτική. Ακόμα κι αν ανακαλύψεις κάτι θα σου πουν πήγαινε αλλού γιατί δεν γίνεται να παραχθεί στην Ελλάδα. Μπορεί να εισαχθεί φθηνότερα…!!

Στην χώρα που δεν παράγει οι πιο δημοφιλείς καινοτομίες περιορίζονται στο να κλείσεις ταξί με ένα άγγιγμα στο κινητό κι όχι να πάρεις τηλέφωνο όπως παλιά, και να κάνεις και το σχετικό like μετά όπως θα περηφανευτεί ο εμπνευστής του… ή dislike όπως θα αντικρούσει η άλλη πλευρά.

Η «καινοτομία» και η πρόοδος σου επιτρέπει να κλείσεις δωμάτιο πάλι με ένα άγγιγμα στο κινητό και όχι όπως τα παλιά χρόνια μέσα από τις πινακίδες “Rooms to Let” και τα ντοσιέ με φωτογραφίες δωματίων των τελάληδων στο λιμάνι, αν θυμάται κανείς αυτές τις εποχές….

Αυτή είναι η καινοτομία που μας γλύτωσε από την υπανάπτυξη θα πουν κάποιοι…. Και κάπου εκεί λύνονται τα προβλήματα της οικονομίας με κάτι απλουστευτικά ρεπορτάζ συστημικών μέσων, ανημέρωτων ή όχι πολιτικών, δημοσιογράφων, επιχειρηματιών, ξένων γκουρού, golden boys της υπάρχουσας κατάστασης και λοιπών παρατρεχάμενων….  Και δεν είμαστε απορριπτικοί για αυτές τις «καινοτομίες». Απλά δεν τις θεωρούμε ότι αποτελούν μια ριζοσπαστική αλλαγή για την ζωή των ανθρώπων, κάτι που ανοίγει στην ανθρωπότητα νέους ορίζοντες ενώ συχνά συμβάλλουν στην εξαφάνιση θέσεων εργασίας και μονοπώλια, όπως για παράδειγμα η google που της έχουν καταλογιστεί και πρόστιμα μάλιστα… Η Facebook που πραγματοποιεί πωλήσεις $56 δις με 30,000 υπαλλήλους όταν η Time Warner με $31 δις απασχολεί 26.000 (δηλ μισές πωλήσεις με τους ίδιους περίπου υπαλλήλους), η Ford με $160 δις, 200.000 (δηλ 3 φορές περισσότερες πωλήσεις αλλά με 7 φορές περισσότερους υπαλλήλους), η Chrysler $83 δις με 78.000 ενώ η Dow Chemical $60 δις με 56.000 κοκ.  Η αναφορά στις λιγότερες θέσεις εργασίας λοιπόν δεν γίνεται από Λουντιτική διάθεση. Είναι απλά μια διαπίστωση. Η εξέλιξη και η αυτοματοποίηση θα οδηγήσουν μοιραία σε αναδιατάξεις στην εργασία και την κοινωνία.

Αλλά και στην Αμερική απ’όπου προήλθε αυτή η μόδα των startup η ιδέα είναι συχνά υπερεκτιμημένη. Η ειδησεογραφία και παραφιλολογία αναφέρονται σε αντισυμβατικούς δήθεν τύπους των startup που έχουν παρατήσει το πανεπιστήμιο, ξεκινάνε τις επιχειρήσεις στους από γκαράζ, φοράνε τσαλακωμένα μπλουζάκια, βερμούδες και σαγιονάρες αντί για κουστούμια (κάτι δηλαδή με την επανάσταση της μη-γραβάτας στην Ελλάδα… ), κάθονται σταυροπόδι στο πάτωμα με το σκυλάκι τους αντί για το γραφείο παίζουν πινκγκ-πονγκ στα διαλλείματα πίνοντας μπύρες, τσουλάνε με πατίνι απ’το ένα γραφείο στο άλλο και άλλα χαριτωμένα. Λες και ο πολύς κόσμος, ειδικά μετά από κάποιο καιρό ή όταν έχει υποχρεώσεις εκτός, πάει στη δουλειά για να παίξει..

Συχνά είναι τα σκαμπανεβάσματα και οι φούσκες στον χώρο. Εταιρίες που εξαφανίζονται όσο γρήγορα εμφανίστηκαν.  Σε μερικές περιπτώσεις ίσως και να κάποιες να εκτοξεύονται. Πολύ λίγες. Πιο πολλές είναι οι αποτυχίες. Πολύ πιο πολλές. Μερικές φορές με θόρυβο.

Μια ιδρύτρια, με πολύ φωτογένεια, η Ελίζαμπεθ Χολμς του startup Theranos προωθούσε μια συσκευή που δεν είχε ελεγχθεί σαν την επόμενη μεγάλη εφεύρεση που θα γλύτωνε τους διαβητικούς από επώδυνα τεστ αίματος ενώ φορούσε συχνά μαύρα ζιβάγκο που παρέπεμπαν στο θρυλικό ιδρυτή της Apple, Steve Jobs. Στο ΔΣ της είχε συμπεριλάβει μεγάλα ονόματα της Αμερικανικής πολιτικής και των επιχειρήσεων (όπως ο Χένρυ Κίσινγκερ) ενώ απολάμβανε τη δημοσιότητα ενός ροκ σταρ και τις συναναστροφές με ισχυρούς. Τώρα αντιμετωπίζει ποινικές διώξεις, ενώ η εταιρία της που έφτασε να θεωρείται ότι αξίζει $9 δις τώρα δεν αξίζει σχεδόν τίποτα. Και στην πορεία δυστυχώς ένα στέλεχος που δεν άντεξε την πίεση, αυτοκτόνησε..

Η GoPro, μια startup που παράγει κάμερες για λάτρεις σπορ δράσης, από αξία $10 δις έφτασε σήμερα σε κάτω από $1 δις περίπου όταν όλοι οι λάτρεις φαίνεται αγοράσαν από μια… Η Blue Apron, μια υπηρεσία διανομής φαγητού που ουσιαστικά με κάποιες παραλλαγές υπάρχουν πολλές όμοιες ή μπορεί να αντιγραφεί σχετικά εύκολα έφτασε να αποτιμάται σε πάνω από $1δις πριν μπει στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης αλλά τώρα κοστίζει γύρω στα $160 εκατ… Είναι αυτό που λέγεται Μe Too (και εγώ μπορώ να κάνω το ίδιο) όταν δηλαδή μια επιχειρηματική ιδέα αντιγράφεται.

Σε άλλη περίπτωση μια ιδέα που έχει επιτύχει σε έναν τομέα μεταφέρεται σε άλλον πχ πλατφόρμες διαμοιρασμένης οικονομίας στυλ Uber τάση που καλείται πια και uberization πχ Uber για υδραυλικούς… (δηλ. αντί να καλέσεις ταξί, καλείς έναν υδραυλικό που βρίσκεται στην περιοχή…κ.α. )

Η εταιρία ηλεκτρικών πατινιών Bird, ξέρετε η τελευταία μόδα για τα άλλοτε καταφρονεμένα δίτροχα που τώρα κατασκευάζονται στην Κίνα και στις μέρες μας, ξεφορτώνονται σωρηδόν σε πόλεις ανά τον κόσμο χωρίς άδεια ίσως και χωρίς πρόγραμμα και κίνδυνο για τους πεζούς και τους αναβάτες, έφτασε να εκτιμάται στο $1 δις, πιο γρήγορα από όλες στο παρελθόν, σε κάτω από ένα χρόνο… Θα αναρωτηθεί κανείς: δεν φοβούνται αυτοί οι επιχειρηματίες ή οι επενδυτές τους μην χάσουν λεφτά; Με ποια λογική παρατάν τα πατίνια στο δρόμο;

Δεν φοβούνται γιατί ο σκοπός δεν είναι άμεσα το κέρδος. Το σχέδιο είναι να προλάβουν τους ανταγωνιστές τους στο ποιος θα φτάσει να χρησιμοποιεί όλος ο κόσμος το προϊόν τους. Σε αυτή την περίπτωση να κυκλοφορούν σ’όλο τον κόσμο με ένα πατίνι τους. Κάτι σαν τον θρύλο απ’την ταινία Highlander “In the end, there can be only one”. Αυτό είναι το στοίχημα και είναι δυαδικό. Σε περίπτωση αποτυχίας η εκτίμηση των $1 δις θα αξίζει όσο και ένα πατίνι στα σκουπίδια ή στο πάτο της θάλασσας, εκεί που πολλοί από ενόχληση ή αστείο τα ξεφορτώνουν χωρίς να ιδρώνει το αυτί των επιχειρηματιών απ’την χασούρα ….. Αλλιώς θα φτάσει να αξίζει πολλά και τα startups να γιγαντωθούν σε κραταιές επιχειρήσεις (πχ Facebook, google)..

Κάτι ανάλογο είχε γίνει πιο πριν με τα ενοικιαζόμενα ηλεκτρικά ποδήλατα.. Σε αυτή την περίπτωση πολλές εταιρίες, κυρίως Κινεζικές που ξαφνικά εμφανίστηκαν και γέμισαν τις πόλεις με ποδήλατα, χρεωκόπησαν ή αναδιπλώθηκαν παρατώντας χιλιάδες ποδήλατα στους δρόμους τα οποία κατέληξαν σε σωρούς σκουπιδιών…

 

*Ο Παναγιώτης Χατζηπλής είναι σύμβουλος επιχειρήσεων σε εξαγορές, συγχωνεύσεις, επιχειρηματικό σχεδιασμό και άντληση κεφαλαίων. Έχει εργαστεί στο συμβουλευτικό τμήμα των Deloitte και PriceWaterhouseCoopers στην Ελλάδα και στην Νέα Υόρκη και στην Τράπεζα της Ελλάδος.