Minsky, η εγγενής αστάθεια του καπιταλισμού – Σελίδα 2 – The Analyst
ΜΑΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Minsky, η εγγενής αστάθεια του καπιταλισμού

.
Το παράδοξο του Minsky

Συνεχίζοντας, ο Minsky αποφάσισε να ασχοληθεί πλέον με το χρηματοπιστωτικό κλάδο – εκδίδοντας το 1986 το βιβλίο «Σταθεροποιώντας μία ασταθή οικονομία». Σύμφωνα με τον ίδιο, όπως άλλωστε είχε αναφέρει επίσης ο Schumpeter, το καπιταλιστικό σύστημα είναι εκ φύσεως ασταθές – αφού δεν βρίσκει κανένα σημείο ισορροπίας, όπως ισχυρίζονταν η οπαδοί της νεοκλασικής σύνθεσης.

Το σημείο ισορροπίας αποτελεί απλά έναν σταθμό, στο δρόμο από τη μία ανισότητα στην επόμενη – όπου η βασική αιτία είναι οι συμμετέχοντες στις αγορές, επειδή η σταθερότητα του παρόντος, τους οδηγεί στην ανάληψη μεγαλυτέρων ρίσκων. Η συμπεριφορά τους αυτή θέτει τα θεμέλια της επόμενης κρίσης – οπότε το αποκαλούμενο «παράδοξο του Minsky» είναι το γεγονός ότι, η σταθερότητα οδηγεί πάντοτε στην αστάθεια.

Με απλά λόγια, η χρονική περίοδος που μένει το σύστημα στο σημείο ισορροπίας του (κάπου στο ενδιάμεσο των επιχειρηματικών και οικονομικών κύκλων στο γράφημα που ακολουθεί – κάτι ανάλογο συμβαίνει με τις μετοχές) είναι ελάχιστη, σε σχέση με τις περιόδους που είναι ασταθές.

35

Επεξήγηση γραφήματος: Η κόκκινη καμπύλη περιγράφει τους κανονικούς, «συμβατικούς» επιχειρηματικούς κύκλους, με τις μέτριες ταλαντώσεις τους – σε χρονικά διαστήματα που κυμαίνονται από πέντε έως επτά έτη (απόσταση από τη μία κορύφωση έως την επόμενη). Οι γκρίζες στήλες απεικονίζουν τις υφέσεις, ενώ η μπλε καμπύλη τους χρηματοοικονομικούς, μεγαλύτερους κύκλους.

.

Περαιτέρω, τον κεντρικό ρόλο σε αυτήν την αστάθεια διαδραματίζει ο χρηματοπιστωτικός τομέας – σημειώνοντας πως τα χρήματα δεν δημιουργούνται εξωγενώς, αλλά εντός του οικονομικού συστήματος από το πουθενά, μέσω της παροχής δανείων από τις εμπορικές τράπεζες (ανάλυση).

Η διαδικασία αυτή πυροδοτεί την οικονομία και τροφοδοτεί την κερδοσκοπία – ενώ ο Minsky διακρίνει τρία είδη χρηματοδοτικής δομής των επιχειρήσεων και των ατόμων: την εγγυημένη, την κερδοσκοπική και την πυραμίδα (σχήμα Ponzi). Ειδικότερα συμβαίνει το εξής:

(α)  Στο πρώτο στάδιο (συντηρητικό, εγγυημένο), οι πάσης φύσεως οφειλέτες (κράτη, επιχειρήσεις, νοικοκυριά), αποκτούν αρκετά χρήματα από την εργασία τους, έτσι ώστε να μπορούν να πληρώνουν τόσο τους τόκους, όσο και τις δόσεις των δανείων τους.

(β)  Στο δεύτερο στάδιο (κερδοσκοπικό), τα εισοδήματα των οφειλετών φτάνουν μόνο για την εξυπηρέτηση των τόκων, αλλά όχι για την πληρωμή των χρεολυσίων. Ο δανειολήπτης τότε είναι υποχρεωμένος να αναζητάει διαρκώς έναν τρόπο, με τον οποίο να μπορεί να πληρώνει τις δόσεις των χρεών του – οπότε ουσιαστικά λαμβάνει νέα δάνεια, για την πληρωμή των παλαιοτέρων (ανακύκλωση χρέους). Τα περισσότερα κράτη σήμερα ευρίσκονται σε αυτό το στάδιο – ενώ ορισμένα έχουν περάσει ήδη στο επόμενο.

(γ)  Στο τρίτο και τελευταίο στάδιο του κύκλου, στο «πυραμιδοειδές» (ονομάζεται Ponzi από το όνομα ενός «αγύρτη», ο οποίος στη δεκαετία του 1920 μέσω ενός τέτοιου συστήματος είχε υπεξαιρέσει 15 εκ. $), τα εισοδήματα του οφειλέτη δεν φτάνουν ούτε για την πληρωμή των τόκων – οπότε, η μοναδική του δυνατότητα επιβίωσης (εάν), είναι η τεχνητή αύξηση της αξίας των περιουσιακών του στοιχείων, έτσι ώστε να δανείζεται ενυπόθηκα (όπως συνέβη στις Η.Π.Α. με τα ενυπόθηκα δάνεια χαμηλής εξασφάλισης).

Αυτό είναι ουσιαστικά το οικονομικό μοντέλο, με το οποίο ο Minsky επεξηγεί γιατί η σταθερότητα οδηγεί στην αστάθεια. Αναλυτικότερα, σε μία υγιή Οικονομία τα περισσότερα δάνεια προσφέρονται σε οφειλέτες, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να τα αποπληρώσουν έντοκα. Εν τούτοις οι οφειλέτες, νοιώθοντας ασφάλεια, γίνονται όλο και λιγότερο προσεκτικοί – αναλαμβάνοντας περισσότερα ρίσκα (δήθεν πολλά υποσχόμενες νέες επενδύσεις κλπ.), τα οποία χρηματοδοτούν με νέα δάνεια.

Στο στάδιο αυτό οι τράπεζες δεν επεμβαίνουν διορθωτικά, συμβουλεύοντας τους δανειολήπτες να μην αναλαμβάνουν παράλογα ρίσκα – αλλά, αντίθετα, τους δανείζουν όλο και περισσότερα χρήματα, χωρίς να απαιτούν ανάλογες εγγυήσεις. Η διαδικασία συνεχίζεται, φτάνοντας στο σημείο όπου, η οικονομία αποτελείται από πολυάριθμους  κερδοσκοπικούς και πυραμιδοειδείς οφειλέτες, έχοντας γίνει εξαιρετικά ασταθής.

Κάποια στιγμή λοιπόν (αποπληθωριστικό στάδιο) η κατάσταση κορυφώνεται, με αποτέλεσμα οι οφειλέτες να μην μπορούν πλέον να αναχρηματοδοτήσουν τα δάνεια τους – οπότε ξαφνικά οι τράπεζες παγώνουν την παροχή νέων πιστώσεων  προκαλώντας, μεταξύ άλλων, την κατάρρευση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων.

Οι αναγκαστικές πωλήσεις (κατασχέσεις κλπ.) επιδεινώνουν τη διαδικασία, με αποτέλεσμα να ξεκινάει ο καθοδικός σπειροειδής κύκλος της μείωσης της ρευστότητας – της ύφεσης, του αποπληθωρισμού, του περιορισμού των χρεών κοκ.

Η διόρθωση των ανισορροπιών

Περαιτέρω, για το ξέσπασμα της κρίσης δεν απαιτείται κάποιο εξωγενές σοκ – αφού η αστάθεια δημιουργείται εντός του συστήματος, μέσω των μηχανισμών του. Δηλαδή, η οικονομία δεν είναι ασταθής επειδή προκαλούνται σοκ από εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι μία πετρελαϊκή κρίση ή ένας πόλεμος. Είναι ασταθής επειδή αυτή είναι η φύση της – ενώ τα εξωτερικά γεγονότα δεν είναι ποτέ η αιτία ενός κραχ, αλλά απλά η αφορμή του.

37

Σε κάθε περίπτωση και στις δύο ακραίες ανισορροπίες, στο ζενίθ της κερδοσκοπίας δηλαδή, καθώς επίσης στο αποπληθωριστικό ναδίρ της εκκαθάρισης του χρέους, δεν δημιουργούνται νομοτελειακά διορθωτικές κινήσεις από το αόρατο χέρι της ελεύθερης αγοράς του A. Smith: αντίθετα, η κερδοσκοπική άνοδος τρέφεται μόνη της, αυτοτροφοδοτείται καλύτερα, ακριβώς όπως εκείνη η οικονομία, η οποία ευρίσκεται σε ύφεση, βυθίζεται όλο και περισσότερο σε αυτήν.

Η μοναδική λοιπόν δυνατότητα διόρθωσης των ανισορροπιών, όταν έχουν φτάσει σε ακραία σημεία, είναι η επέμβαση του κράτους – όπου στη περίπτωση της ύφεσης απαιτείται η λήψη δημοσιονομικών (μείωση των φόρων, άνοδος των δαπανών) και νομισματικών μέτρων (αύξηση της ποσότητας χρήματος, μείωση των επιτοκίων), για να σταματήσει η αυτοκαταστροφική αποπληθωριστική εκκαθάριση των χρεών, ο καθοδικός σπειροειδής κύκλος του θανάτου.

Εν προκειμένω κατανοεί εύκολα κανείς ότι, εάν στην Ελλάδα δεν ληφθούν αυτά τα μέτρα, εάν δηλαδή δεν στηριχθεί η οικονομία από το κράτος, το σπιράλ του θανάτου δεν πρόκειται ποτέ να σταματήσει – έως ότου καταστρέψει τα πάντα.

Όσον αφορά την ακραία κερδοσκοπική άνοδο, όπως αυτή που βίωσε η Ελλάδα το 1999 με τη φούσκα του χρηματιστηρίου, ο Minsky συνιστά κυρίως τα θεσμικά εμπόδια στον τραπεζικό κλάδο – την υποχρεωτική αύξηση των ιδίων κεφαλαίων τους, τον αυστηρό έλεγχο τους από το κράτος, καθώς επίσης τον περιορισμό των μερισμάτων.

Επίλογος

Σύμφωνα με τον Minsky, το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν μπορεί να αφήνεται στο αόρατο χέρι της ελεύθερης αγοράς – ενώ ο καπιταλισμός προκαλεί νομοτελειακά κρίσεις, οι οποίες είναι αδύνατον να διορθωθούν χωρίς την επέμβαση των κρατών.

Στα πλαίσια αυτά η αντίληψη που συχνά ακούγεται στην Ελλάδα, σύμφωνα με την οποία η οικονομία μας θα ξεφύγει από την ακραία ύφεση μέσω της υιοθέτησης των διαρθρωτικών αλλαγών, είναι εκτός τόπου και χρόνου – χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι δεν τις χρειάζεται η χώρα, αλλά πως δεν πρόκειται να τη βοηθήσουν στις σημερινές συνθήκες, έτσι όπως αυτές έχουν πλέον διαμορφωθεί.


Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν αποκλειστικά τους συγγραφείς τους. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της.

Συντάξτε την άποψή σας

Σχόλια

Don`t copy text!