Η Ιαπωνία
Σε κάθε περίπτωση, το πρόβλημα του πλανήτη δεν είναι η Ελλάδα, στην οποία έγινε πρόταση να συμμετέχει στην τράπεζα των BRICS ως έκτο ιδρυτικό μέλος (πηγή), αλλά η Ιαπωνία – όπου η πρόσφατη έκδοση ομολόγων της είχε τη μικρότερη κάλυψη, μετά τη χρεοκοπία της Lehman Brothers (2,24).
Το γεγονός αυτό αύξησε απότομα τις αποδόσεις των ομολόγων, απειλώντας την κεντρική τράπεζα με την απώλεια του ελέγχου μίας από τις μεγαλύτερες αγορές κρατικού χρέους του πλανήτη – ένα ενδεχόμενο που εάν τυχόν συνέβαινε, δεν θα μπορούσε νε αποκλεισθεί ένα παγκόσμιο κραχ τεραστίων διαστάσεων.
.
Ο ρυθμός ανάπτυξης και οι Η.Π.Α.
Συνεχίζοντας, το επόμενο μεγάλο πρόβλημα είναι η μείωση του ρυθμού ανάπτυξης διεθνώς – παρά τις επεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών, καθώς επίσης τα μηδενικά βασικά επιτόκια, τα οποία είναι εξαιρετικά επικίνδυνα όσον αφορά την επιστροφή του πληθωρισμού (ανάλυση). Ειδικότερα, η ανάπτυξη έχει επιβραδυνθεί στις Η.Π.Α., στην Κίνα, στη Μ. Βρετανία, στη Γαλλία (η οποία κινδυνεύει να βυθιστεί στην ύφεση), στην Ιταλία κοκ.
Η βασική αιτία είναι η υπερχρέωση κρατών, τραπεζών, επιχειρήσεων και νοικοκυριών (γράφημα), με αποτέλεσμα τα χρήματα να μην οδηγούνται στις επενδύσεις ή στην κατανάλωση, αλλά στην εξόφληση παλαιών χρεών. Σύμφωνα με την McKinsey (ανάλυση), το παγκόσμιο χρέος ανέρχεται στα 200 τρις $ περίπου ή στο 286% του ΑΕΠ του πλανήτη – έχοντας αυξηθεί κατά 57 τρις $ μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
.
.
Περαιτέρω, στη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη, στις Η.Π.Α., οι τράπεζες, οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά μείωσαν τα χρέη τους μετά το 2007. Εν τούτοις, το δημόσιο χρέος της χώρας αυξήθηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό – με αποτέλεσμα το συνολικό χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό, να φτάσει στο 269% του ΑΕΠ (όσο περίπου της Ελλάδας).
Σήμερα όμως αρχίζουν να αυξάνονται ξανά τα ιδιωτικά χρέη – ενώ οι τράπεζες, για να διατηρήσουν τα κέρδη τους παρά τα χαμηλά επιτόκια, υποχρεώνονται να αναλαμβάνουν μεγάλα ρίσκα. Έτσι λοιπόν διαπιστώνεται ένας νέος κύκλος δανείων χαμηλής εξασφάλισης (sub primes), αφού το 2014 το 41% όλων των καταναλωτικών δανείων δόθηκαν σε πελάτες με πολύ χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα – αυτή τη φορά για την αγορά αυτοκινήτων (ο όγκος των δανείων διπλασιάστηκε μετά το 2010), για φοιτητικά δάνεια (εκτοξεύθηκαν στα ύψη, μαζί με τις αντίστοιχες επισφάλειες) κοκ.
Τα καταναλωτικά αυτά δάνεια αύξησαν το ρυθμό ανάπτυξης των Η.Π.Α. ξανά με δανεικά χρήματα – κάτι που φυσικά είναι παροδικό, δεν μπορεί να συνεχισθεί δηλαδή, ενώ θα δημιουργήσει καινούργια μεγάλα προβλήματα στον τραπεζικό κλάδο. Από την άλλη πλευρά η παραγωγικότητα, το βασικό μέγεθος μίας οικονομίας, αυξήθηκε τα τελευταία τρία χρόνια λιγότερο από 1% – γεγονός που, μεταξύ άλλων, οφείλεται στα πεπαλαιωμένα μηχανήματα της αμερικανικής βιομηχανίας.
Οι μεγαλύτερες ελπίδες των Η.Π.Α., όσον αφορά την ανάπτυξη, επικεντρώνονταν στη νέα βιομηχανία σχιστολιθικού αερίου – η οποία όμως, έχοντας χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό με δάνεια, σε συνδυασμό με την πτώση των τιμών του πετρελαίου κινδυνεύει να καταρρεύσει, συμπαρασύροντας μαζί της πολλές τράπεζες.
.
Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες
Ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας της Κίνας περιορίσθηκε στο 7% – ένα μέγεθος πολύ μεγάλο για μία βιομηχανική χώρα, αλλά όχι για μία αναπτυσσόμενη, η οποία υποφέρει επί πλέον από δύο μεγάλες φούσκες: μία τραπεζική, καθώς επίσης μία δεύτερη στην αγορά ακινήτων, με τα ιδιωτικά χρέη να έχουν φτάσει σε δυσθεώρητα επίπεδα. Το συνολικό χρέος της χώρας είναι της τάξης του 282% του ΑΕΠ της, υψηλότερο δηλαδή από τις Η.Π.Α. – ενώ στην προσπάθεια της να το συμπιέσει, αυξάνοντας παράλληλα το ρυθμό ανάπτυξης, μείωσε ξανά τα βασικά της επιτόκια.
Οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων της έφτασαν στο 125% του ΑΕΠ με αποτέλεσμα, για να αποφύγουν τη χρεοκοπία, να διαθέτουν ένα συνεχώς μεγαλύτερο μέρος των εσόδων τους στην εξυπηρέτηση των χρεών τους – εις βάρος των επενδύσεων, όπως συμβαίνει επίσης με τις κοινότητες της, οι οποίες έχουν σταματήσει τα έργα υποδομής.
Περαιτέρω, οι επιχειρήσεις στις υπόλοιπες αναπτυσσόμενες οικονομίες, έχοντας διπλασιάσει τα χρέη τους σε δολάρια (στο 25% του ΑΕΠ τους), απορροφώντας τα επί πλέον φθηνά χρήματα που τύπωσε η Fed (QE), ευρίσκονται ήδη σε δύσκολη θέση – ενώ, εάν τυχόν αυξήσει η Fed το βασικό επιτόκιο, ενδεχομένως το 2016, θα σημειωθούν αθετήσεις πληρωμών και χρεοκοπίες σε μεγάλη έκταση.
Αυτό δεν αποτελεί φυσικά καλή είδηση για τη Γερμανία, αφού το 40% των εξαγωγών της κατευθύνεται στις αναπτυσσόμενες οικονομίες – ενώ οι εισηγμένες εταιρείες του DAX οφείλουν το 20% των κερδών τους στις ασιατικές αναδυόμενες αγορές.
Οι δυνατότητες δε της χώρας να εξισορροπήσει τις απώλειες της από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες, εξάγοντας στην Ευρώπη, είναι μηδενικές – επειδή αφενός μεν στον ιδιωτικό τομέα της Ευρωζώνης τα χρέη έχουν φτάσει στο 162% του ΑΕΠ (αφού προηγουμένως είχαν αυξηθεί από το 130% στο 170% του ΑΕΠ), αφετέρου πολλά κράτη μειώνουν συνεχώς τις δαπάνες τους, λόγω της υπερχρέωσης τους.
.
Επίλογος
Εάν δεν αναπτυχθεί με σοβαρούς ρυθμούς η παγκόσμια οικονομία, είναι αδύνατη η εξυπηρέτηση των χρεών που έχουν συσσωρευτεί σε όλες τις χώρες και σε όλους τους τομείς τους – όπως ουσιαστικά είχε συμβεί μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
Επομένως, για να μειωθούν τα χρέη, τα οποία εμποδίζουν την ανάπτυξη, θα πρέπει να δρομολογηθούν διαγραφές, προγράμματα λιτότητας, υψηλότερος πληθωρισμός, καθώς επίσης να παραμείνουν χαμηλά τα επιτόκια.
Επειδή τώρα οι διαγραφές χρεών θεωρούνται ταμπού, τα προγράμματα λιτότητας δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα, ενώ δεν γίνονται αποδεκτά από τους Πολίτες, αυτό που απομένει είναι ο υψηλός πληθωρισμός, σε συνδυασμό με τα μηδενικά επιτόκια (χρηματοπιστωτική καταστολή, financial repression).
Η «συνταγή» αυτή δεν είναι βέβαια σίγουρο πως θα έχει επιτυχία – ενώ υπάρχει κίνδυνος να χαθεί η εμπιστοσύνη στα χρήματα, με αποτέλεσμα η κρίση χρέους να εξελιχθεί σε μία κρίση χρήματος (ανάλυση), η οποία θα είναι ίσως καταστροφική για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
