Το χειρότερο σενάριο θα ήταν η μη κυβερνητική αυτοδυναμία, μετά η μη συνεργασία των κομμάτων και τέλος η διενέργεια επαναληπτικών εκλογών – κάτι που θα απαιτούσε μία παράταση από την Τρόικα και την ΕΚΤ, για να μη χρεοκοπήσει η Ελλάδα
(To άρθρο αποτελείται από 2 Σελίδες)
.
Αυτό που έχει προβληματίσει τους περισσότερους Έλληνες ήταν η επιμονή της αξιωματικής αντιπολίτευσης για τη διενέργεια πρόωρων εκλογών, καθώς επίσης η βιασύνη της να διεκδικήσει την εξουσία – ειδικά σε μία χρονική περίοδο που αναμένονταν οι αποφάσεις της Ευρώπης, όσον αφορά την ελάφρυνση του δημοσίου χρέους, ενώ δημιουργούνταν οι προοπτικές εκδίωξης του ΔΝΤ και εξόδου της χώρας στις αγορές.
Το πλέον φυσιολογικό θα ήταν να συμφωνήσει με την κυβέρνηση για την εκλογή του προέδρου, καθώς επίσης για τη διεξαγωγή εκλογών στα τέλη του 2015, όπως είχε αναγγείλει ο πρωθυπουργός – οπότε θα μεσολαβούσε το απαιτούμενο χρονικό διάστημα, εντός του οποίου θα φαινόταν εάν το κυβερνών κόμμα πετύχαινε ή όχι τους στόχους του.
Η αιτιολογία δε, σύμφωνα με την οποία η κυβέρνηση θα κατέστρεφε τη χώρα, εάν έμενε περισσότερο στην εξουσία, δεν γίνεται πιστευτή – με τους περισσότερους να θεωρούν πως η βιασύνη της αντιπολίτευσης οφειλόταν στο φόβο της, μήπως πετύχαινε η κυβέρνηση τους στόχους της.
Όλα αυτά όμως αποτελούν πλέον παρελθόν, ενώ ακούγονται παραδόξως οι πρώτες φωνές από την Ευρώπη, κυρίως από τη Γερμανία, οι οποίες τοποθετούνται υπέρ μίας επόμενης διαγραφής του ελληνικού χρέους – γεγονός που προξενεί φυσικά εντύπωση, κυρίως επειδή φαίνεται φυσιολογικό να ζητήσουν κάτι ανάλογο και άλλες χώρες, όπως η Ιταλία, εάν εγκριθεί για την Ελλάδα.
Με δεδομένο τώρα το ότι, το δημόσιο χρέος είναι πλέον κατά 81% απέναντι σε κράτη, θα έπρεπε να διαγραφεί από αυτά. Στο γράφημα που ακολουθεί, φαίνεται η δομή του ελληνικού χρέους – στην πρώτη στήλη το Μάρτιο του 2010 (100% απέναντι σε ιδιώτες), στη δεύτερη τον Αύγουστο του 2010, μετά την εισβολή του ΔΝΤ (75% σε ιδιώτες), στην τρίτη το Νοέμβριο του 2012 (35% σε ιδιώτες) και στην τετάρτη τον Αύγουστο το 2013 (19% σε ιδιώτες).
.
.
Η «κοινωνικοποίηση» λοιπόν του ελληνικού χρέους, η μεταφορά του δηλαδή από τους ιδιώτες (τράπεζες, ασφάλειες, επενδυτές,) στα κράτη και στους φορολογουμένους τους, φαίνεται πολύ καθαρά στο παραπάνω γράφημα – όπου στην τελευταία στήλη, οι οφειλές απέναντι στο δημόσιο τομέα (χώρες μαζί με το EFSF/ESM, ΔΝΤ, ΕΚΤ) αποτελούν το 81% των συνολικών, ενώ απέναντι στους ιδιώτες μόλις το 19%.
Φυσικά πρέπει να έχει κανείς στο μυαλό του πως η υπερχρέωση αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα για ολόκληρη τη Δύση – ενώ θα απαιτούταν ενδεχομένως ένα καινούργιο Bretton Woods, για να αποφευχθεί η καταστροφή που διαφαίνεται στον ορίζοντα.
.
Ανεξάρτητα τώρα από τα παραπάνω, το μέλλον της Ελλάδας, καθώς επίσης η παραμονή της στην Ευρωζώνη, αποτελεί ερώτημα για μία ακόμη φορά – με τις σημαντικότερες απορίες (πηγή: WW) να είναι οι εξής:
(1) Τι θα συμβεί μετά τις 25 Ιανουαρίου: Η Ελλάδα χρειάζεται το δυνατόν γρηγορότερα μία ισχυρή κυβέρνηση, η οποία να μπορεί να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με την Τρόικα. Με δεδομένο δε το ότι, δεν φαίνεται να σχηματίζει αυτοδύναμη κυβέρνηση κανένα από τα δύο μεγάλα κόμματα, θα απαιτηθούν συζητήσεις, με στόχο τη δημιουργία μίας κυβέρνησης συνεργασίας.
Το χειρότερο σενάριο εδώ θα ήταν η αδυναμία συνεννόησης, οπότε η διενέργεια νέων εκλογών – γεγονός που θα απαιτούσε μία νέα παράταση από την Τρόικα και ειδικά από την ΕΚΤ, έτσι ώστε να μην διακινδυνεύσει η χρηματοδότηση της χώρας. Εάν πράγματι ισχύουν οι δηλώσεις της κυβέρνησης, σύμφωνα με τις οποίες τα ταμειακά διαθέσιμα της Ελλάδας φθάνουν μόνο μέχρι τα μέσα Μαρτίου, δεν είναι απίθανο να οδηγηθεί η χώρα σε μεγάλες περιπέτειες – αν και η Ευρωζώνη δεν έχει την πολυτέλεια της χρεοκοπίας ενός μέλους της.
(2) Τι θα συμβεί εάν καταγγελθεί το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων: Η αξιωματική αντιπολίτευση έχει δηλώσει ότι θα καταργήσει τα υφιστάμενα μνημόνια, απαιτώντας την αντικατάσταση τους με το πρόγραμμα της – το οποίο συμπεριλαμβάνει μέτρα βοήθειας των Ελλήνων, ύψους περί τα 12,5 δις €. Τα δάνεια όμως της Τρόικας είναι συνδεδεμένα με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις – ενώ απαιτούν τις θετικές εκθέσεις των «ελεγκτών» που επισκέπτονται περιοδικά τη χώρα.
Την τελευταία φορά οι ελεγκτές αυτοί (Τρόικα) είχαν κατηγορήσει την Ελλάδα για μεγάλες καθυστερήσεις στην εφαρμογή των προγραμμάτων – με αποτέλεσμα να σταματήσει η καταβολή των οφειλομένων δόσεων.
Εάν τώρα η επόμενη κυβέρνηση της Ελλάδας καταγγείλει το πρόγραμμα, χωρίς να συμφωνήσει σε κάποιο άλλο με τους δανειστές, τότε θα σταματήσει η χρηματοδότηση της χώρας – γεγονός που σημαίνει ότι δεν θα ληφθούν τα 7,2 δις € από το ΔΝΤ, καθώς επίσης τα 11 δις € από την Ευρώπη, τα οποία οφείλονται ακόμη στην Ελλάδα. Εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο η χώρα μας θα χρεοκοπούσε – αφού αδυνατεί να προσφύγει στις αγορές, για να δανεισθεί, έτσι ώστε να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις της.
Συνεχίστε στη 2η σελίδα (…)
(3) Πότε κινδυνεύει η Ελλάδα με αδυναμία πληρωμών: Έχει δοθεί μία παράταση στη χώρα έως τα τέλη Φεβρουαρίου – ενώ η ΕΚΤ έχει ανακοινώσει πως δεν θα συνεχίσει να παρέχει ρευστότητα στις τράπεζες, εάν η Ελλάδα καταγγείλει το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, χωρίς να συμφωνήσει σε κάποιο άλλο. Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, πως οι τράπεζες δεν θα μπορούσαν να χρηματοδοτούν το κράτος βραχυπρόθεσμα με έντοκα γραμμάτια – οπότε θα δημιουργούνταν σημαντικά προβλήματα.
Ενδεχομένως το κράτος θα είχε τη δυνατότητα να εκδώσει βραχυπρόθεσμα γραμμάτια, έτσι ώστε να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τις ανάγκες του για μερικούς μήνες – γεγονός που σημαίνει πως δεν θα χρεοκοπούσε πριν από το καλοκαίρι. Εν τούτοις, πρόκειται για μία υπόθεση εργασίας, η οποία δεν είναι εύκολο να ευοδωθεί – ειδικά εάν αυξανόταν οι εκροές χρημάτων ή εάν μεσολαβούσαν κάποιες τραπεζικές επιθέσεις, από φοβισμένους καταθέτες, όπως θεωρείται πιθανόν εάν υπάρξουν επαναληπτικές εκλογές.
(4) Γιατί δεν μας δανείζει πια το ΔΝΤ: Το ταμείο έχει δηλώσει πως δεν πρόκειται να παρέχει περαιτέρω χρήματα, εάν δεν υπάρξει εν πρώτοις μία κυβέρνηση – ενώ το καταστατικό του δεν επιτρέπει τη χρηματοδότηση χωρών που δεν εφαρμόζουν τα μνημόνια που επιβάλλει ή που οι προοπτικές της οικονομίας τους δεν είναι θετικές, όσον αφορά την εξυπηρέτηση των δανειακών τους υποχρεώσεων.
Ήδη έχουν υπάρξει κατηγορίες εναντίον του ΔΝΤ από τις χώρες μέλη του, όπως από το Μεξικό και τη Βραζιλία, σύμφωνα με τις οποίες έχει επικεντρωθεί στην Ευρώπη, εις βάρος των άλλων περιοχών του πλανήτη – ειδικά όσον αφορά την Ελλάδα. Για να αντιμετωπίσει αυτές τις κατηγορίες το ΔΝΤ, εάν, τότε θα πρέπει να επιμείνει στην εφαρμογή ενός αυστηρού προγράμματος αναδιάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας.
Τα γεγονότα του Παρισιού βέβαια, ειδικά οι χθεσινές τεράστιες διαδηλώσεις στη Γαλλία, με την παρουσία ξένων ηγετών, καθώς επίσης με την απουσία των Η.Π.Α. (οι οποίες κάλεσαν όλους τους Ευρωπαίους ηγέτες στην Ουάσιγκτον για το θέμα της τρομοκρατίας!), ενισχύουν ίσως τη διαπραγματευτική ικανότητα της Ελλάδας – αφού η ενδυνάμωση της «τρομοκρατίας», εάν δεν πρόκειται για «στημένο παιχνίδι», θεωρείται ότι προκλήθηκε από την αδυναμία της Δύσης να αντιμετωπίσει τα τεράστια οικονομικά της προβλήματα.
(5) Οι πιθανότητες εξόδου από την Ευρωζώνη: Είναι αρκετοί αυτοί που υποστηρίζουν πως η Ελλάδα θα έπρεπε να υιοθετήσει τη δραχμή, για να μπορέσει να γίνει ξανά ανταγωνίσιμη, αναβιώνοντας τον παραγωγικό της ιστό. Κάτι τέτοιο έχει όμως αποκλεισθεί τόσο από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, όσο και από την αξιωματική αντιπολίτευση, παρά τις αντίθετες απόψεις της αριστερής της πλατφόρμας (30%).
Από την πλευρά της Ευρωζώνης θεωρείται πως η έξοδος κάποιας χώρας θα μπορούσε να προκαλέσει την καταστροφή του ευρώ, μέσω των επιθέσεων των αγορών στις υπόλοιπες «υποψήφιες» (Ιταλία, Ισπανία κλπ.). Με βάση αυτό το κριτήριο, η Ελλάδα μπορεί να εκβιάσει την Ευρωζώνη, απαιτώντας τη διαγραφή μεγάλου μέρους του χρέους της – αν και υπάρχει κίνδυνος να αποβούν «μπούμερανγκ» τέτοιου είδους εκβιασμοί, επειδή η Ευρωζώνη μπορεί μεν να διασώσει χώρες του μεγέθους της Ελλάδας, αλλά όχι την Ισπανία ή την Ιταλία.
Κατά την άποψη μας, η παραμονή ή μη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη είναι απόφαση των Η.Π.Α. – καμίας άλλης χώρας, πόσο μάλλον δική μας. Η έξοδος μας δε από το ευρώ σήμερα, με την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί (ανεργία, χρεοκοπίες, προβληματικές τράπεζες κοκ.), θα ισοδυναμούσε μάλλον με αυτοκτονία.
(6) Το γερμανικό δίλημμα: Εάν η Γερμανία έχανε όλα όσα έχει δανείσει στην Ελλάδα, οι ζημίες της δεν θα ξεπερνούσαν τα 60 δις € (50 δις € απ’ ευθείας δάνεια και συμμετοχή στα 25 δις € της ΕΚΤ). Εάν κατέρρεε όμως το ευρώ, η Γερμανία θα ζημιωνόταν με 360 δις €, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ινστιτούτου του Μονάχου (Ifo).
(7) Τα ευρωπαϊκά κοινοβούλια: Απαιτείται η συμφωνία τους είτε για διαγραφή χρεών της Ελλάδας, είτε για τον περαιτέρω δανεισμό της – όχι όμως για την επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής των χρεών ή για τη διεξαγωγή ευρωπαϊκών επενδύσεων στη χώρα μας. Θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη η συμφωνία των Κοινοβουλίων, καθώς επίσης υπερβολικά χρονοβόρα – οπότε είναι μάλλον ουτοπικές τέτοιου είδους απαιτήσεις.
(8) Τα δάνεια του ESM: Ο μηχανισμός ευρωπαϊκής σταθερότητας δημιουργήθηκε μετά το ξέσπασμα της κρίσης, με στόχο τη χρηματοδότηση προβληματικών κρατών. Διαθέτει 500 δις €, με το μερίδιο της Γερμανίας να ανέρχεται στα 190 δις €, ενώ έχει ήδη δανείσει την Ελλάδα και την Κύπρο.
Προϋπόθεση της παροχής δανείων είναι η συμφωνία ενός προγράμματος μεταρρυθμίσεων με τη χώρα οφειλέτη, το οποίο πρέπει να εγκριθεί από το συμβούλιο του ESM – το οποία αποτελείται από τους υπουργούς οικονομικών της Ευρώπης. Χωρίς μία τέτοια συμφωνία, δεν παρέχονται δάνεια. Προφανώς τα κεφάλαια του ESM δεν επιτρέπουν τη διάσωση χωρών όπως η Ισπανία και η Ιταλία – πόσο μάλλον τη διάσωση της Γαλλίας.
(9) Η βοήθεια της ΕΚΤ: Η βασική υπευθυνότητα της ΕΚΤ είναι η διατήρηση της σταθερότητας του ευρώ – γεγονός που προϋποθέτει ένα λειτουργικό χρηματοπιστωτικό σύστημα σε όλες τις χώρες μέλη του νομίσματος. Στα πλαίσια αυτά, είναι σημαντική η διατήρηση της σταθερότητας του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος – ενώ για εκείνες τις τράπεζες που έχουν παροδικά προβλήματα ρευστότητας, υπάρχει ένα ειδικό πρόγραμμα αξιόγραφων (ELA).
Μέσω αυτού του προγράμματος η Τράπεζα της Ελλάδας επιτρέπεται να αγοράζει αξιόγραφα χαμηλής ποιότητας από τις ελληνικές εμπορικές τράπεζες, παρέχοντας τους ρευστότητα (χρήματα). Η ΕΚΤ μπορεί να αγοράζει επίσης ομόλογα του ελληνικού δημοσίου από τη δευτερογενή αγορά, για να μειώνει τα επιτόκια τους – κάτι που κάνει πολύ συχνά, με ομόλογα άλλων κρατών (Ιταλία, Πορτογαλία κλπ.).
(10) Η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας: Η χώρα είχε για πρώτη φορά θετικό ρυθμό ανάπτυξης 0,2% (αν και ο αποπληθωρισμός τον εξουδετερώνει), με τις προβλέψεις για το επόμενο έτος (2015) να τοποθετούνται στο 1,9%. Επίσης πρωτογενές (προ τόκων) πλεόνασμα, ενώ εάν τηρηθεί ο προϋπολογισμός του 2015 θα ισοσκελίσει τα έσοδα με τα έξοδα της (περί τα 56 δις €).
.
Περαιτέρω, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της είναι για πρώτη φορά πλεονασματικό, παρά τις αδύναμες εξαγωγές λόγω της χαμηλής ρευστότητας της χώρας (γράφημα). Εν τούτοις, το ύψος της ανεργίας, καθώς επίσης η αποψίλωση του παραγωγικού ιστού αποτελούν τεράστια προβλήματα – αδύνατον να επιλυθούν χωρίς μεγάλες επενδύσεις.
.
.
Με δεδομένο δε το ότι, οι ιδιωτικοποιήσεις είναι εντελώς ασύμφορες σε μία εποχή κατάρρευσης των τιμών των παγίων περιουσιακών στοιχείων μίας χώρας, ο ιδιωτικός τομέας δεν επενδύει σε περιόδους μειωμένης ζήτησης, ενώ το δημόσιο δεν διαθέτει κεφάλαια αφού είναι υπερχρεωμένο, η μοναδική δυνατότητα ανάπτυξης της χώρας είναι οι επενδύσεις εκ μέρους της Ευρώπης.
.