Η Ελλάδα, με αποκλειστική ευθύνη της Τρόικας, κυρίως λόγω των μειώσεων των μισθών, οδηγείται είτε σε συνεχείς νέες ανάγκες διαγραφής χρεών, είτε στη χρεοκοπία – ενώ η G. Sachs προειδοποιεί για κλείσιμο των τραπεζών, όπως στην Κύπρο
(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)
.
“Γίνατε ο πληρεξούσιος όλων όσοι σε κάθε χώρα επιδιώκουν να θεραπεύουν τα κακώς κείμενα, μέσω του ορθολογικού πειραματισμού, στο πλαίσιο του υφιστάμενου κοινωνικού συστήματος. Αν αποτύχετε, η δυνατότητα ορθολογικής αλλαγής θα αντιμετωπισθεί με καχυποψία σε ολόκληρο τον πλανήτη – αφήνοντας την ορθοδοξία και την επανάσταση να αντιπαλεύουν” (επιστολή του Keynes στον αμερικανό πρόεδρο Ρούσβελτ, το 1933).
.
Ανάλυση
Θεωρείται γενικά πως κάποιος πρέπει να είναι σταθερός και αμετακίνητος στις θέσεις του, επειδή διαφορετικά είναι αναξιόπιστος – χωρίς να δίνεται σημασία στην αναγκαιότητα, σύμφωνα με την οποία όταν οι συνθήκες αλλάζουν, πρέπει να αλλάζουμε ανάλογα, εάν δεν θέλουμε να οδηγηθούμε σε τεράστια λάθη.
Η σταθερότητα απαιτείται επίσης από τα πολιτικά κόμματα, ειδικά όσον αφορά τις προεκλογικές τους δεσμεύσεις – γεγονός που τεκμηριώνεται, μεταξύ άλλων, από την αξιωματική αντιπολίτευση στην Ελλάδα, η οποία ισχυρίζεται πως η κυβέρνηση έχασε τη λαϊκή της νομιμοποίηση, επειδή δεν τήρησε αυτά που υποσχέθηκε στους εκλογείς της.
Δεν αναρωτιέται βέβαια για ποιό λόγο το έκανε, εάν της επιτράπηκε από τους δανειστές να εφαρμόσει αυτά που πίστευε πως είναι σωστά ή εάν η ίδια η αντιπολίτευση, εφόσον ανέλθει στην εξουσία, θα καταφέρει να δρομολογήσει αυτά που ανακοινώνει – τα οποία είναι εκτός των ορίων του εφικτού, εάν δεν «αποσύρει» την Ελλάδα από την ΕΕ και το ευρώ, παίρνοντας το ρίσκο της χρεοκοπίας, καθώς επίσης των συνεπειών της.
Σε κάθε περίπτωση, ειδικά στην Οικονομία, όπου οι συνθήκες αλλάζουν με ταχύτατο ρυθμό, είναι πολύ δύσκολο να παραμένει κανείς σταθερός στις απόψεις του – μερικές φορές ακόμη και καταστροφικό. Για παράδειγμα, εάν είχε εγκριθεί στην Ελλάδα το 2010 η επιμήκυνση της αποπληρωμής του χρέους της, με τα επιτόκια της ΕΚΤ, όπως προτείναμε τότε, δεν θα χρειαζόταν η διαγραφή που ακολούθησε (PSI) – ούτε τα δεινά στα οποία καταδικάστηκε, αφού το ΑΕΠ της δεν θα κατέρρεε σε τέτοιο απίστευτο σημείο.
Σήμερα, παραμένοντας κανείς σταθερός σε μία ανάλογη απαίτηση, θα έκανε ίσως μεγάλο λάθος, παρά τη σημαντικότατη διαγραφή χρέους που προηγήθηκε – επειδή η χώρα έχει βυθιστεί στον αποπληθωρισμό, ο παραγωγικός της ιστός έχει εκμηδενισθεί, δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις έχουν χρεοκοπήσει, η ανεργία είναι στα ύψη, η φοροδοτική ικανότητα των Ελλήνων έχει σχεδόν στερέψει κοκ. Επομένως, η παραπάνω «διευκόλυνση» δεν είναι πλέον αρκετή, για να επιλυθεί το πρόβλημα της χώρας – το οποίο δεν είναι πια το δημόσιο χρέος, αλλά πολλά άλλα.
Ένα επόμενο παράδειγμα είναι οι παράλογες απαιτήσεις της Τρόικα – η οποία, παρά το ότι έχει παραδεχθεί πολλές φορές πως ήταν λάθος η πολιτική που εφάρμοσε, με αποτέλεσμα εάν συνεχιστεί ως έχει, να μετατραπεί η Ελλάδα σε κόλαση, επιμένει στα ίδια ακριβώς μέτρα.
Επιδεικνύει δηλαδή μια ανορθολογική σταθερότητα που, εκτός των εξαιρετικά οδυνηρών οικονομικών προβλημάτων που δημιουργεί στην Ελλάδα, έχει προκαλέσει και πολιτικά – τα οποία θα διευρυνθούν επικίνδυνα, εκβάλλοντας σε κοινωνικές αναταραχές και εξεγέρσεις, οι οποίες ασφαλώς θα μεταφερθούν στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό νότο.
Ένα τρίτο παράδειγμα είναι αυτό της Ιαπωνίας, ο πρωθυπουργός της οποίας αύξησε το ΦΠΑ από 5% στο 8% τον Απρίλιο – επειδή αποτελούσε προεκλογική του δέσμευση, έχοντας στηριχθεί σε μία ευρύτερη πολιτική συμφωνία. Το αποτέλεσμα ήταν να ακολουθήσουν δύο συνεχόμενα τρίμηνα αρνητικής ανάπτυξης, λειτουργώντας απογοητευτικά στην ψυχολογία της οικονομίας – αν και η υποχώρηση οφειλόταν κυρίως στο ότι, τα νοικοκυριά της χώρας αύξησαν τις αγορές των μακροπρόθεσμων καταναλωτικών προϊόντων, για να αποφύγουν την άνοδο των τιμών τους, λόγω του νέου συντελεστή ΦΠΑ.
Εν τούτοις, η πολιτική του απέτυχε, χωρίς αυτό να σημαίνει πως η αύξηση του ΦΠΑ δεν ήταν λογική – επειδή το απίστευτα υψηλό δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας, σε συνδυασμό με τα άδεια ταμεία των συνταξιοδοτικών οργανισμών, δεν επέτρεπε την εφαρμογή επεκτατικών μέτρων, κατά τη συνταγή του Keynes. Ευτυχώς για τη χώρα, τα επιτόκια δανεισμού της είναι μόλις 0,5%, ενώ η κεντρική της τράπεζα κατέχει το 60% του χρέους – το οποίο αφαιρείται από το συνολικό, αυθαίρετα φυσικά, επειδή αρκετοί θεωρούν πως κάποια στιγμή θα το «παγώσει».
Το «πάγωμα» όμως του χρέους σημαίνει πως η κεντρική τράπεζα θα μηδένιζε το επιτόκιο, ενώ θα ανέβαλλε επ’ αόριστον τις δόσεις αποπληρωμής – με αποτέλεσμα να μετατραπεί σε χρήμα, το οποίο θα εκσφενδόνιζε τον πληθωρισμό στα ύψη. Σε μία τέτοια περίπτωση βέβαια, η ισοτιμία του νομίσματος θα κατέρρεε, ενώ τα επιτόκια δεν θα παρέμεναν τόσο χαμηλά – οπότε εύλογα αναρωτιέται κανείς τι θα συνέβαινε.
.
Η αύξηση των επιτοκίων
Συνεχίζοντας, η κλιμάκωση των επιτοκίων θα μπορούσε να προέλθει και από εξωτερικούς παράγοντες – όπως, για παράδειγμα, από τη μεγάλη μείωση του ρυθμού ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, η οποία είναι εξαιρετικά πιθανή λόγω των προβλημάτων της Ευρώπης (ύφεση), της κατάρρευσης της Ρωσίας κοκ.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα προκαλούσε τη ραγδαία αύξηση των πραγματικών επιτοκίων σε παγκόσμιο επίπεδο, οπότε θα καθιστούσε την εξυπηρέτηση του ιαπωνικού χρέους αδύνατη – κάτι που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ασφαλώς η χώρα, με τη βοήθεια του πληθωρισμού, ο οποίος όμως δεν παύει να είναι ένα εξαιρετικά επικίνδυνο εργαλείο, ιδιαίτερα εάν ξεφύγει από τον έλεγχο της κυβέρνησης.
Η εμπειρία της Ιαπωνίας πάντως τεκμηριώνει πως, παρά το ότι η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική (αύξηση της ρευστότητας, δημόσιες επενδύσεις, μείωση των φόρων κλπ.) είναι απαραίτητη βραχυπρόθεσμα, με στόχο τη στήριξη της ζήτησης, δεν είναι κατάλληλη για την καταπολέμηση των δομικών ελαττωμάτων μίας οικονομίας – τα οποία απαιτούν ευρύτερες διαρθρωτικές αλλαγές, έτσι ώστε να γίνει ξανά ανταγωνιστική η χώρα.
.
Συνεχίστε στη 2η σελίδα (…)
Η διάγνωση
Η διαπίστωση του προβλήματος της ιαπωνικής οικονομίας, η διάγνωση δηλαδή, ήταν πολύ σωστή – οπότε θα περίμενε κανείς πως ο πρωθυπουργός θα λάβαινε μέτρα αύξησης τους, έτσι ώστε να επανέλθει η ανάπτυξη στη χώρα του. Επειδή όμως η ύφεση συνεχίσθηκε, αρκετοί θεώρησαν αυθαίρετα πως η διάγνωση ήταν λανθασμένη – ενώ συνέβη κάτι ανάλογο με τη δική μας αναφορά στο θέμα, σχετικά με την Ελλάδα φυσικά, το πρόβλημα της οποίας είναι επίσης οι μισθοί (ανάλυση).
Εν τούτοις, όπως διαπιστώνεται από το γράφημα που ακολουθεί, οι μισθοί στην Ιαπωνία συνέχισαν την καθοδική τους πορεία – ενώ είναι σημαντικά χαμηλότεροι, συγκριτικά με όλες τις βιομηχανικές οικονομίες. Επομένως, δεν μπορεί να ισχυρίζεται κανείς πως η διάγνωση ήταν λάθος – ενώ, όπως όλοι γνωρίζουμε, μεταξύ διάγνωσης και θεραπείας υπάρχουν πολύ μεγάλες διαφορές.
.
.
Περαιτέρω, συγκρίνοντας την εξέλιξη των μισθών της Ιαπωνίας από το 1996 έως σήμερα, με αυτούς των χωρών του γραφήματος, διαπιστώνουμε πως ακόμη και οι ονομαστικοί μισθοί μειώνονται σε σταθερή σχεδόν βάση – πόσο μάλλον οι πραγματικοί, η πορεία των οποίων είναι κατά πολύ δυσμενέστερη.
Με αυτό το δεδομένο και μόνο λοιπόν, τεκμηριώνεται πως η χώρα ευρίσκεται σε μία πολύ δύσκολη θέση – επειδή εναντίον της συνεχούς μείωσης των εισοδημάτων, η οποία δημιουργεί αρνητικές προσδοκίες στα νοικοκυριά, όσον αφορά τη μελλοντική τους μισθολογική εξέλιξη, δεν υπάρχουν οικονομικά εργαλεία. Με απλά λόγια, όταν η αρνητική τάση «στερεοποιείται», παγιώνεται, η οικονομία αδυνατεί να καταπολεμήσει την ασθένεια αποτελεσματικά – οπότε η χώρα παραμένει εγκλωβισμένη στο πρόβλημα.
Με κριτήριο τα παραπάνω, όταν μετά από έξι σχεδόν χρόνια τα εισοδήματα των Ελλήνων συνεχίζουν να μειώνονται, τόσο τα ονομαστικά, όσο και τα πραγματικά, η αντιστροφή της τάσης, χωρίς τη βοήθεια πολύ μεγάλων δημοσιονομικών μέτρων (κρατικές επενδύσεις, αύξηση της ρευστότητας, μείωση των φόρων κλπ.), σε συνδυασμό με την αύξηση των μισθών και εισοδημάτων, είναι σχεδόν αδύνατη. Με δεδομένο όμως το ότι, ένα υπερχρεωμένο κράτος δεν έχει τη δυνατότητα της υιοθέτησης τέτοιων μέτρων, ενώ ένα κράτος της Ευρωζώνης δεν ασκεί δική του νομισματική πολιτική, οπότε δεν μπορεί να «πληθωρίσει» το χρέος κοκ, η Ελλάδα είναι καταδικασμένη.
Η συνεχής αύξηση του δημοσίου χρέους της Ιαπωνίας (γράφημα), μίας χώρας με ισχυρή εξαγωγική βιομηχανία, απολύτως ανταγωνίσιμη, τεκμηριώνει με τον καλύτερο τρόπο την αιτία της συνεχούς ανόδου του δημοσίου χρέους της Ελλάδας, ως προς το ΑΕΠ της – η οποία επιταχύνεται με τα απολύτως λανθασμένα μέτρα της Τρόικα, τα οποία οδηγούν τη χώρα σε έναν παγιωμένο, μη ανατρέψιμο αργό θάνατο.
.
.
Προφανώς λοιπόν στη χρεοκοπία ή στις συνεχείς νέες διαγραφές χρέους, οι οποίες δεν θα έχουν ποτέ τα αναμενόμενα αποτελέσματα – ενώ θα εξαθλιώσουν εντελώς την Ελλάδα, απογυμνώνοντας την τόσο από τη δημόσια, όσο και από την ιδιωτική περιουσία, με το χρέος να αυξάνεται ακατάπαυστα.
.
Η θεραπεία
Η Ιαπωνία, παρά το ότι η κεντρική της τράπεζα επί 25 χρόνια διατηρεί σχεδόν μηδενικά τα βασικά επιτόκια της, ενώ έχει πλημμυρίσει τα τελευταία έτη την αγορά με ρευστότητα, δεν μπορεί να ξεφύγει ούτε από τη συνεχή αύξηση του χρέους της, ούτε από την ύφεση. Αν και ο πρωθυπουργός της δε έκανε τη σωστή διάγνωση, δεν εφάρμοσε την αντίστοιχη θεραπεία – αφού οι ονομαστικές αμοιβές αυξήθηκαν μόλις κατά 1,3% το 2014, σε σύγκριση με το 2013.
Την ίδια στιγμή αποφάσισε την άνοδο του ΦΠΑ κατά τρεις ολόκληρες μονάδες, έτσι ώστε να αυξηθεί ο πληθωρισμός στο 3%. Μία τέτοια αύξηση έχει όμως ένα στατικό αποτέλεσμα, με την έννοια πως αυξάνει τις τιμές μία μόνο φορά, συγκριτικά με το προηγούμενο έτος, χωρίς να συνεχίζει να τις επηρεάζει στη συνέχεια. Παράλληλα, έχει το μειονέκτημα της μείωσης των πραγματικών αμοιβών κατά το ίδιο ποσοστό, η οποία εξανεμίζει την άνοδο των ονομαστικών αμοιβών – κατά περίπου -1,7% (3% – 1,3%).
Στα πλαίσια αυτά, εάν συγκρίνουμε το τι συνέβη στην Ελλάδα, το ότι αυξήθηκε δηλαδή μία σειρά φόρων, ενώ μειώθηκαν διαδοχικά οι ονομαστικοί μισθοί, με αποτέλεσμα να καταρρεύσουν κυριολεκτικά τα πραγματικά εισοδήματα, θα κατανοήσει το μέγεθος του, εκ προμελέτης ασφαλώς, εγκλήματος της Τρόικα – το οποίο οδήγησε τη χώρα κυριολεκτικά στον οικονομικό στραγγαλισμό.
Συνεχίστε στη 3η σελίδα (…)
Περαιτέρω, εάν συγκρίνει κανείς σήμερα τις πραγματικές αμοιβές των Ιαπώνων, με αυτές του 1996 (γράφημα), θα διαπιστώσει ότι είναι περίπου 10% χαμηλότερες – όταν ακόμη και στη Γερμανία, η οποία έχει υιοθετήσει μία μισθολογική πολιτική dumping εις βάρος των εταίρων της, οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν αναλλοίωτοι από το 2003. Επομένως, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να ξεφύγει από την ύφεση και το χρέος, το οποίο από 69% του ΑΕΠ τη δεκαετία του 1990 πλησιάζει σήμερα το 245%, όσο επιμένει στην ίδια πολιτική.
.
.
Επίλογος
Ολοκληρώνοντας, οι «ευέλικτοι» μισθοί είναι το βασικότερο, εάν όχι το μοναδικό πρόβλημα της Ιαπωνίας – ενώ όλα τα υπόλοιπα πηγάζουν από αυτό. Ο παραλληλισμός της δε με την Ελλάδα, από την οποία απαιτείται ουσιαστικά μία μισθολογική πολιτική κατά πολύ χειρότερη από αυτήν της Γερμανίας, αντί της αύξησης των ονομαστικών αμοιβών, ταυτόχρονα με την άνοδο της παραγωγικότητας των εργαζομένων και την κλιμάκωση του πληθωρισμού, είναι ολοφάνερος.
Το ότι όμως η Ελλάδα δεν έχει ένα δικό της νόμισμα, το οποίο να μπορεί να υποτιμήσει όπως η Ιαπωνία, αυξάνοντας τις εξαγωγές της, επιδεινώνει ακόμη περισσότερο τη θέση της – ενώ η υποτίμηση του ευρώ από την ΕΚΤ δεν αποτελεί λύση για την πατρίδα μας.
Η αιτία είναι το ότι, αφενός μεν οι ελληνικές εξαγωγές είναι ελάχιστες, με μεγάλο μέρος τους εντός της Ευρωζώνης, αφετέρου ακριβαίνουν σημαντικά οι εισαγωγές της. Για μία χώρα όμως με κατεστραμμένο τον παραγωγικό της ιστό, ένεκα του οποίου αδυνατεί να εξάγει, οι ακριβές εισαγωγές είναι μία ακόμη θηλιά στο λαιμό της – από την οποία δύσκολα επιβιώνει.
Επομένως, εάν η χώρα μας δεν αλλάξει γρήγορα πολιτική, με κέντρο βάρους την αύξηση των μισθών των εργαζομένων, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ζήτηση και να επανέλθει η αισιοδοξία, είναι καταδικασμένη σε έναν αργό, επώδυνο θάνατο. Ακριβώς αυτός είναι ο λόγος που θεωρήσαμε καλύτερη τη λύση της ελεγχόμενης χρεοκοπίας, εντός του ευρώ, η οποία είναι μεν εξαιρετικά επώδυνη (σενάριο), αλλά όχι θανατηφόρα – πόσο μάλλον όταν οι δυνάμεις των Ελλήνων έχουν πλέον καταναλωθεί, άσκοπα δυστυχώς, οπότε είναι όλο και πιο πιθανή η δίκαιη, δυναμική και ανεξέλεγκτη αντίδραση τους.
.
Υστερόγραφο
Η μεγαλύτερη τράπεζα του διεθνούς τοκογλυφικού κεφαλαίου, η Goldman Sachs, «απειλεί προειδοποιητικά» την Ελλάδα πως τυχόν μη ψήφιση προέδρου, θα μπορούσε να οδηγήσει την ΕΚΤ στο σταμάτημα της ρευστότητας των ελληνικών τραπεζών, με αποτέλεσμα να επιβληθούν ανάλογα μέτρα με αυτά της Κύπρου – μία παρατεταμένη αργία των τραπεζών δηλαδή, απαγορεύσεις αναλήψεων, δεσμεύσεις καταθέσεων κοκ. (πηγή).
Η Ελλάδα λοιπόν τοποθετείται ξανά στο μάτι του κυκλώνα, ενώ οι επιθέσεις εναντίον της κλιμακώνονται – με αποτελέσματα που εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς. Στα πλαίσια αυτά, εάν η πολιτική της ηγεσία δεν μπορεί να συνεργασθεί, ούτε στην άκρη του γκρεμού, το μέλλον της χώρας μας δεν είναι καθόλου ευοίωνο.
.