Στο δεύτερο μέρος της ανάλυσης που αφορά τους εφιάλτες, γίνεται ειδική αναφορά σε εκείνα τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου, τα οποία τους προκαλούν – ενώ όσο πιο εντυπωσιακή και έντονη είναι η εμπειρία, τόσο ισχυρότερη η ανάκληση της
(To άρθρο αποτελείται από 2 Σελίδες)
.
“Είναι εύλογη η αναφορά σε εφιάλτες, όταν βιώνει κανείς μία πραγματικά εφιαλτική εποχή – όταν διαπιστώνει μία «κατ’ επίφαση τάξη», όπου δεν ξέρει ποια καταστροφική είδηση θα ακολουθήσει, τι φόροι θα του επιβληθούν την επόμενη εβδομάδα, αν θα έχει δουλειά ή όχι, αν θα μπορεί να πληρώσει τα φάρμακα που χρειάζεται, αν πρέπει να μεταναστεύσει για να επιβιώσει, αν τα νοσοκομεία θα έχουν γάζες, αν τα σχολεία θα συνεχίσουν να λειτουργούν και αν τα παιδιά του θα έχουν το δικαίωμα να ονειρεύονται.
Στα πλαίσια αυτά θεωρούμε πως η ανάλυση που ακολουθεί είναι ωφέλιμη για όλους εμάς τους Έλληνες – αφού έχουμε υποχρεωθεί να βλέπουμε εφιάλτες όχι μόνο όταν κοιμόμαστε, αλλά και κατά τη διάρκεια της ημέρας” (Analyst team).
.
Ανάλυση
Τα όνειρα έχουν άμεση σχέση με τη μνήμη, αλλά και με την προσωπικότητα – όπως θα φανεί από το κείμενο που ακολουθεί, στο οποίο δίνονται ορισμένες απαντήσεις στα ερωτήματα που τοποθετούμε, έτσι ώστε να γίνει καλύτερα κατανοητή η όλη διαδικασία.
.
Γιατί και πότε θυμόμαστε τα όνειρα;
Σύμφωνα με τον Sigmund Freud, τα όνειρα περιέχουν όλα όσα είναι κρυφά από τις ασυνείδητες επιθυμίες μας, τα οποία δεν είναι αποδεκτά όταν είμαστε ξύπνιοι και σε πλήρη συνείδηση. Έτσι, το περιεχόμενο των ονείρων αλλάζει με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορεί να «διεισδύσει» στη μνήμη.
Εάν αυτά τα ασυνείδητα περιεχόμενα δεν έχουν αλλάξει αρκετά, τότε το σύνολο του ονείρου μετατοπίζεται, απωθείται καλύτερα έτσι ώστε, για παράδειγμα, τα όνειρα με ενοχλητικό, με επιθετικό, με εχθρικό ή με άλλο, ανάλογου είδους, περιεχόμενο, να μην μπορούν να «περάσουν» στη συνείδηση, μετά την αφύπνιση.
Σύμφωνα με την υπόθεση της «στάσης ζωής» (Life style hypothesis), οι άνθρωποι που είναι ανοικτοί σε «εσωτερικές διαδικασίες», οι ανεξάρτητοι από το περιβάλλον τους και ως εκ τούτου εσωστρεφείς, θυμούνται πιο συχνά τα όνειρα τους. Αν είναι λοιπόν κανείς ένας άνθρωπος που προτιμά την απασχόληση, την αντιπαράθεση κατά κάποιον τρόπο με τον Εαυτό του, παρά με τις σκέψεις άλλων ανθρώπων, οι πιθανότητες να θυμηθεί τα όνειρά του είναι μεγαλύτερες.
Επίσης, οι άνθρωποι που έχουν μια σχετικά υψηλότερη «πεποίθηση» εσωτερικού ελέγχου, που προτιμούν ένα, διαφορετικό από το συνηθισμένο, είδος σκέψης (style), που είναι πιο δημιουργικοί και που μπορούν να αναπτύξουν μια μεγαλύτερη φαντασία, είναι σε θέση να θυμούνται πιο συχνά τα όνειρα τους.
Εάν λοιπόν πιστεύει κανείς ότι, όλα όσα συμβαίνουν γύρω του μπορούν να ελεγχθούν από τον ίδιο, εάν έχει μεγάλη δημιουργικότητα και «εύφορη» φαντασία, καθώς επίσης εάν σκέφτεται πολύ ασυνήθιστα, είναι περισσότερο πιθανόν να θυμηθεί τα όνειρα της περασμένης νύχτας. Επομένως, η μνήμη των ονείρων αντιστοιχεί στον τρόπο ζωής κάθε ανθρώπου.
Αντίθετα, οι άνθρωποι που θυμούνται λιγότερο τα όνειρα τους, έχουν ως βάση σκέψης πιο πρακτικά πράγματα, συνήθως δεν αντιμετωπίζουν ή απωθούν τα προβλήματα τους, ενώ τείνουν προς ένα πιο «εξωστρεφές» είδος σκέψης. Ένα εξωστρεφές, ένα εξωτερικά προσανατολισμένο δηλαδή είδος σκέψης είναι, για παράδειγμα, το να ανησυχεί κανείς για το τι σκέφτονται οι άλλοι για τον ίδιο.
Μια άλλη θεωρία αναφέρει ότι, όσο λιγότερες είναι οι επιρροές από διάφορες «παρεμβολές» (για παράδειγμα, οι θόρυβοι από τον εξωτερικό χώρο ή οι αντίστοιχες σκέψεις), από την ώρα που ξυπνάει κανείς μέχρι την ώρα που αποφασίζει να γράψει, να αφηγηθεί ή να επαναλάβει διανοητικά το όνειρο, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να το θυμηθεί.
Εάν λοιπόν, αφού ξυπνήσει κανείς, υπάρχουν στιγμές που δεν ενοχλείται και τις αφιερώνει στον εαυτό του, είναι πιο πιθανό να θυμηθεί τα όνειρα του. Απλούστερα, όσο λιγότερη ενόχληση υπάρχει την ώρα που προσπαθεί κάποιος να θυμηθεί τις «εικόνες» που είδε, τόσο καλύτερα.
Ένας επιπλέον λόγος, ο οποίος ερμηνεύει το γιατί θυμάται κανείς τα όνειρά του, είναι ο εξής: Όσο πιο σημαντικό είναι το γεγονός, όσο πιο εντυπωσιακή και συναισθηματικά έντονη είναι η εμπειρία, τόσο καλύτερη είναι η μνήμη μας. Αυτό αφορά τόσο τη συνειδητή μνήμη, την ώρα δηλαδή που είμαστε ξύπνιοι, όσο και την ανάμνηση του ονείρου.
Έτσι, όσο πιο εντυπωσιακό είναι ένα όνειρο, τόσο καλύτερα θα το θυμόμαστε αργότερα. Αυτό σημαίνει επίσης πως είναι πιο πιθανόν να θυμάται κανείς τους τρομακτικούς και «ρεαλιστικούς» κατά κάποιον τρόπο εφιάλτες, συγκριτικά με τα υπόλοιπα όνειρα.
Μια επιπλέον εξήγηση της «μνήμης των ονείρων», ευρίσκεται στην επονομαζόμενη «διέγερση». Ειδικότερα, ένας ορισμένος «βαθμός εγρήγορσης» (διέγερσης) είναι απαραίτητος, για τη μετακίνηση ή τη μεταφορά του περιεχομένου του ονείρου, από τη βραχυπρόθεσμη μνήμη στη μακροπρόθεσμη – στη «μνήμη αποθήκευσης» του εγκεφάλου.
Για τη μνήμη που αφορά τα όνειρα σημαίνει ότι, είναι απαραίτητο να ξυπνήσει κανείς αμέσως μετά τα όνειρα, για να μπορέσει να τα ανακαλέσει στη μνήμη του. Αυτό εξηγεί επίσης, γιατί τα όνειρα από το πρώτο ήμισυ της νύχτας δεν τα θυμάται κανείς σχεδόν ποτέ, αφού συνήθως η μνήμη επαναφέρει μόνο το τελευταίο όνειρο που εμφανίσθηκε, πριν από το ξύπνημα [7]. Όταν λοιπόν ξυπνάει κανείς, αυξάνονται οι πιθανότητες να θυμηθεί ένα όνειρο.
To άρθρο αποτελείται από 2 Σελίδες (…)
Ποιοι είναι οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την «ανάκληση» των ονείρων;
(1) Οι νυχτερινές αφυπνίσεις, οι οποίες συνδέονται με μια χαμηλή ποιότητα ύπνου.
(2) Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως το εάν είναι κανείς αυθόρμητος, ενθουσιώδης, δημιουργικός, ευαίσθητος, ευάλωτος ή επιρρεπής σε συγκρούσεις.
(3) Η οπτική μνήμη (όταν η μνήμη αποθηκεύει πληροφορίες που προέρχονται από την όραση)
(4) Το στρες
(5) Η στάση προς τα όνειρα
(6) Η εμπειρία φαντασίας
(7) Η δημιουργικότητα
Στη συνέχεια, θα ασχοληθούμε με εκείνα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, τα οποία συνδέονται με την «τάση» να βλέπει κανείς εφιάλτες.
.
Η προσωπικότητα και οι εφιάλτες
Ας κάνουμε ένα πείραμα σκέψης. Όσο διαβάζετε, προσπαθήστε να διαπιστώσετε εάν μπορείτε να «ανακαλύψετε» τον εαυτό σας, στα παρακάτω χαρακτηριστικά προσωπικότητας…
Πολλοί ερευνητές εξέτασαν την προσωπικότητα, όσον αφορά τα ειδικά χαρακτηριστικά της, ως πιθανούς παράγοντες μία τάσης να βλέπει κανείς εφιάλτες. Αυτά τα χαρακτηριστικά συμπεριλαμβάνουν, για παράδειγμα, το «νευρωτισμό», το άγχος, τη δημιουργικότητα, καθώς επίσης την έννοια του να έχει κανείς «λεπτά σύνορα».
Εν τούτοις, αυτά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, δεν φαίνεται να οδηγούν άμεσα στη δημιουργία των εφιαλτών. Λειτουργούν όμως έμμεσα, όσον αφορά τη δημιουργία των εφιαλτών, ως «αγγελιοφόροι» της ανεπαρκούς επεξεργασίας του έντονου στρες, το οποίο εκδηλώνεται με τη μορφή των «κακών ονείρων». Αναλυτικότερα τα εξής:
.
(α) Ο «νευρωτισμός» αναφέρεται σε ένα σταθερό και διαρκές χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Τα νευρωτικά άτομα είναι πολύ αγχώδεις, κυκλοθυμικοί, ευαίσθητοι, καταθλιπτικοί, ευερέθιστοι και ασταθείς χαρακτήρες [6]. Το αν είναι κάποιος νευρωτικός, ερμηνεύεται από την ψυχολογία της προσωπικότητας.
Ειδικότερα, ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας «αντικατοπτρίζουν» το νευρωτικό άνθρωπο – είναι δε τα εξής: συχνές αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις, πολλές ανησυχίες, άγχος, αίσθηση φόβου, αίσθηση μη σιγουριάς, αίσθηση περιορισμένης δράσης, καθώς επίσης «κακή ανοχή» στο στρες.
Αυτά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας οδηγούν επίσης στην κατάθλιψη και στην αγχώδη διαταραχή. Οι άνθρωποι με υψηλότερα επίπεδα «νευρωτισμού», αναφέρονται πιο συχνά σε εφιάλτες. Εάν λοιπόν ένας άνθρωπος είναι πολύ ευαίσθητος, αρκετά ανασφαλής, καταθλιπτικός ή ασταθής, είναι πολύ πιο επιρρεπής στο να βλέπει και να θυμάται περισσότερους εφιάλτες.
(β) Το ίδιο ισχύει και για το αυξημένο άγχος, εάν αποτελεί ένα διαρκές μέρος της προσωπικότητας. Εάν κανείς είναι εκ φύσεως αγχώδης, έχει μια τάση να βλέπει εφιάλτες, καθώς επίσης μεγαλύτερη ικανότητα ανάκλησης των περιεχομένων τους. Οι άνθρωποι που υποφέρουν από εφιάλτες ασχολούνται συχνά με δύσκολα θέματα, όπως με την ενοχή, με την ασθένεια ή με το θάνατο.
(γ) Ακόμη και ένα θετικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, όπως η δημιουργικότητα, φαίνεται να συνδέεται με τους εφιάλτες. Οι δημιουργικοί άνθρωποι ανακαλούν συχνά τα όνειρα τους, τα οποία είναι ιδιαίτερα ευφάνταστα. Επίσης, βιώνουν πολύ πιο περίεργους εφιάλτες. Επομένως, η δημιουργικότητα, ως μέρος του εαυτού, η οποία επιτρέπει την απόκτηση μιας υπερμεγέθους φαντασίας, είναι επίσης η αιτία της δημιουργίας εφιαλτών. Υπάρχει όμως και ένα πλεονέκτημα στους δημιουργικούς ανθρώπους: ανταμείβονται με πιο ευχάριστα και πιο «ζωντανά» όνειρα.
(δ) Συνεχίζοντας, το «πρότυπο» της προσωπικότητας που ονομάζεται «λεπτά σύνορα», φαίνεται επίσης να σχετίζεται πιο συχνά με τους εφιάλτες. Αυτό το χαρακτηριστικό αναφέρεται σε μια προσωπικότητα με υψηλή «διαπερατότητα»: για παράδειγμα, με λεπτά σύνορα, εύκολα να διαπεραστούν, ανάμεσα στην πραγματικότητα, στη φαντασία, στην ονειροπόληση και στο όνειρο. Τα σύνορα μεταξύ ενός πραγματικού προσώπου και των ονείρων του είναι πολύ λεπτά, οπότε τα όνειρα έχουν τη δυνατότητα να τα διαπεράσουν.
.
Οι άνθρωποι με «λεπτά σύνορα» είναι ευαίσθητοι, ασυνήθιστα φιλελεύθεροι στο μυαλό, ενώ έχουν έντονες, αλλά ταυτόχρονα αρκετά συχνές συγκρουσιακές σχέσεις με άλλους ανθρώπους. Μερικές φορές αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην διάκριση μεταξύ του ονείρου και της εγρήγορσης, ειδικά στα πρώτα λεπτά μετά το ξύπνημα.
Από τη μία πλευρά είναι συχνά «ευλογημένοι», με μεγαλύτερες δημιουργικές και καλλιτεχνικές δεξιότητες. Από την άλλη πλευρά όμως, είναι πολύ πιο επιρρεπείς στην εμφάνιση εφιαλτών. Επίσης, επιτρέπουν την δημιουργία περισσότερων τρομακτικών «πτυχών» στα όνειρα ή στις φαντασιώσεις τους. Όσο πιο λεπτά τα σύνορα, τόσο καλύτερη είναι η ανάκληση των ονείρων. Το όνειρο αποκτά επίσης μια αυξημένη σημασία. [2].
.
- Διαβάστε το πρώτο μέρος της ανάλυσης: «Εφιάλτες (α)«
Βιβλιογραφία
[1] S3-Leitlinie Nicht erholsamer Schlaf/Schlafstörungen der Deutschen Gesellschaft für Schlafforschung und Schlafmedizin (DGSM). In: AWMF online (Stand 2009).
[2] Faust, V. ALPTRÄUME. PSYCHIATRIE HEUTE:Seelische Störungen erkennen, verstehen, verhindern, behandeln. Arbeitsgemeinschaft Psychosoziale Gesundheit.
[3] Oswald, Andrea (2010). Schlaf- und Schlafstörungen bei Patienten auf der Intensivstation. Weiterbildungsstätte für Intensivpflege und Anästhesie und Pflege in der Onkologie. Universitätsklinikum Münster.
[4] Pietrowsky, R. (2011). ALPTRÄUME. Fortschritte der Psychotherapie. Hogrefe-Verlag, Manuale für die Praxis. 85 S.
[5] Pietrowsky, R., Thünker, J. (2011) ALPTRÄUME. Ein Therapiemanual. Hogrefe-Verlag, 106 S.
[6] Psychomeda-Redaktion (2014). Neurotizismus: Überblick. http://www.psychomeda.de/lexikon/neurotizismus.html
[7] Faust, V. (2010). TRÄUME AUS PSYCHOLOGISCHER SICHT. Ein wissenschafts-historischer Rückblick der psychologischen Traum-Forschung. PSYCHIATRIE HEUTE: Seelische Störungen erkennen, verstehen, verhindern, behandeln. Arbeitsgemeinschaft Psychosoziale Gesundheit.
[8] Schredl, M. (2013). Träume: Unser nächtliches Kopfkino. 2. Auflage. Verlag: Springer, Berlin.
.