Η Ελλάδα αποτελεί μία μικρή μόνο σταγόνα στον ωκεανό, στον οποίο όμως, αργά ή γρήγορα, θα ξεσπάσει η καταιγίδα των καταιγίδων – εάν δεν ληφθούν μέτρα μείωσης του παγκοσμίου χρέους, το οποίο έχει αυξηθεί ανατριχιαστικά μετά την κρίση
(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)
.
“Οι άνθρωποι έχουν το ελάττωμα, όταν έχει νηνεμία, να νομίζουν πως δεν πρόκειται ποτέ να ακολουθήσει καταιγίδα – οπότε δεν προετοιμάζονται και δεν συνεργάζονται μεταξύ τους” (Μακιαβέλι).
.
Ανάλυση
Στο πρώτο μέρος της ανάλυσης (Το τέρας του χρέους) εξηγήθηκε επαρκώς το γεγονός ότι, η αύξηση των δημοσίων χρεών μετά το 1980 δεν συνέβη μόνο στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς – ενώ ο «πατέρας» της είναι οι Η.Π.Α., μετά την εκ μέρους τους υιοθέτηση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής. Τονίσαμε δε ιδιαίτερα το θέμα του ιδιωτικού χρέους, σε σχέση με το οποίο η χώρα μας δεν είχε πρόβλημα – αν και οδηγείται πλέον προς τα εκεί, με τη σιωπηλή μεταφορά των ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων στο κράτος και από εκεί στους πιστωτές του (άρθρο).
Στη συνέχεια, περιγράψαμε τους τέσσερις ουσιαστικά τρόπους, με τη βοήθεια των οποίων μπορεί να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα – αναφέροντας πως ο καθένας από αυτούς έχει απρόβλεπτες ή δυσμενείς συνέπειες, τις οποίες πρέπει να προσπαθήσει να προβλέψει κανείς. Να «ζυγίσει» δε σωστά, έτσι ώστε να μην οδηγηθεί στην καταστροφή. Οφείλουμε λοιπόν να εξετάσουμε τον κάθε έναν τρόπο χωριστά, προσεκτικά, για να διαπιστώσουμε τι θα συνέβαινε, εάν τον υιοθετούσαμε:
.
(α) Οι οφειλέτες αποπληρώνουν τα χρέη τους με χαμηλότερο ρυθμό, αλλά σταθερά – όπου ουσιαστικά μειώνεται ο αριθμητής του κλάσματος Χρέος / ΑΕΠ.
Σε μία τέτοια περίπτωση, εάν τόσο οι επιχειρήσεις, όσο και τα νοικοκυριά εφαρμόσουν όλοι μαζί τη συγκεκριμένη μέθοδο, τότε η Οικονομία θα «προσβληθεί» από μία «ύφεση ισολογισμών» (ανάλυση) – όπως συνέβη στην Ιαπωνία μετά το σπάσιμο της φούσκας (1990), με αποτέλεσμα το δημόσιο χρέος της να πλησιάζει ήδη το 250% του ΑΕΠ της. Κάτι ανάλογο συμβαίνει στην Ευρωζώνη σήμερα, η οποία απειλείται με αποπληθωρισμό.
Η αιτία είναι εύλογα το ότι, οι παραπάνω οφειλέτες θα διαθέσουν ένα μεγάλο μέρος των εισοδημάτων τους, για την αποπληρωμή των υποχρεώσεων τους – οπότε θα μειώσουν αντίστοιχα τις επενδύσεις ή την κατανάλωση, με αποτέλεσμα να μειωθεί το ΑΕΠ. Απλούστερα, θα περιορίζεται μεν ο αριθμητής του κλάσματος, αλλά ταυτόχρονα θα μειώνεται ο παρανομαστής – οπότε η σχέση θα παραμένει η ίδια, εάν όχι χειρότερη.
Ειδικά όσον αφορά τα κράτη, η επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής των χρεών τους έχει τότε μόνο νόημα, όταν τα τοκοχρεολύσια είναι δυνατόν να εξυπηρετούνται, καθώς επίσης εάν τα επιτόκια είναι χαμηλότερα από τον πληθωρισμό.
Για παράδειγμα, εάν το επιτόκιο είναι 2%, ενώ ο πληθωρισμός 6%, τότε το χρέος μειώνεται κάθε χρόνο πληθωριστικά κατά 4% (6% – 2%). Εάν όμως το επιτόκιο είναι 2% και ο πληθωρισμός -2% (αποπληθωρισμός), τότε το χρέος αυξάνεται ετήσια κατά 4% – οπότε η επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής δεν είναι θετική, δεν προσφέρει δηλαδή κάτι ουσιαστικό.
Στο παράδειγμα της Ελλάδας, ακόμη και αν υποθέσουμε πως ο προϋπολογισμός θα ήταν ισοσκελισμένος, οπότε δεν θα υπήρχαν ελλείμματα για να επιβαρύνουν το δημόσιο χρέος, καθώς επίσης παρά το ότι το επιτόκιο των δανείων της Τρόικας είναι ελάχιστο (2,1%), η επιμήκυνση δεν προσφέρει κάτι σημαντικό – αφού ο «πληθωριστικός πυρήνας» είναι αφενός μεν αρνητικός, αφετέρου επιδεινώνεται (γράφημα).
.
.
Όσον αφορά τα τοκοχρεολύσια, η χώρα είναι αδύνατον να επιβαρυνθεί με πάνω από 6 δις € το χρόνο – όσο είναι δηλαδή σήμερα μόνο οι τόκοι. Εάν δε δανειζόταν απ’ ευθείας από τις αγορές, έστω με επιτόκιο 5%, όπως διαμορφωνόταν πριν από την πρόσφατη άνοδο του, θα ήταν φυσικά αδύνατον να επιβιώσει – οπότε η «ελεύθερη» χρηματοδότηση της παραμένει όνειρο θερινής νύχτας.
To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες (…)
Εάν λοιπόν ζητούταν από κάποιον να διαπραγματευθεί με τους δανειστές, το μόνο που θα μπορούσε να κάνει (γνωρίζοντας πως τα ομόλογα είναι σε αγγλικό δίκιο, το εξωτερικό χρέος σε ευρώ, μη μετατρέψιμο πλέον σε δραχμές μετά το PSI κλπ.), θα ήταν να «εκλιπαρήσει» αφενός μεν για τη διαγραφή ενός μέρους του δημοσίου χρέους, αφετέρου για ετήσια τοκοχρεολύσια που δεν θα υπερβαίνουν τα 6 δις € – τουλάχιστον έως ότου επιστρέψει η χώρα στην ανάπτυξη.
Σε καμία περίπτωση να απαιτήσει, με τη χρεοκοπία βέβαια να παραμένει πάντοτε απειλητική – ιδίως εάν δεν βρεθεί ταυτόχρονα μία λύση για το ιδιωτικό χρέος. Εκτός εάν αποδεχθεί την ανεξέλεγκτη χρεοκοπία, καθώς επίσης την εξαιρετικά οδυνηρή επιστροφή στη δραχμή – χρησιμοποιώντας την εκβιαστικά για να επιτύχει αυτά που θέλει, με τεράστιο ρίσκο.
.
(β) Οι οφειλέτες δηλώνουν μαζικά αδυναμία εξόφλησης των δανείων τους (χρεοκοπία) – οπότε οι δανειστές τους είναι υποχρεωμένοι να τα αποσβέσουν από τους Ισολογισμούς τους.
Όσον αφορά ένα κράτος, η χρεοκοπία του θα δημιουργούσε τεράστια προβλήματα στους δανειστές του, ενώ θα έθετε σε μεγάλο κίνδυνο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα – κρίνοντας από τα αποτελέσματα της πτώχευσης της Lehman Brothers, η οποία φυσικά δεν ήταν τόσο μεγάλη, όπως μία χώρα σαν την Ελλάδα.
Όσον αφορά τις τράπεζες, η αναγκαστική μαζική απόσβεση των χρεών των οφειλετών τους, θα χρεοκοπούσε ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα της χώρας – οπότε θα έπρεπε να επέμβει το κράτος για να τις διασώσει, τυπώνοντας χρήματα, αυξάνοντας τον πληθωρισμό, καθώς επίσης το δημόσιο χρέος του.
Στην περίπτωση της Ευρωζώνης, όπου είναι αδύνατη η εκτύπωση χρημάτων, εάν ένα κράτος είναι ήδη υπερχρεωμένο, όπως η Ελλάδα, τότε οι τράπεζες θα μπορούσαν να διασωθούν μόνο απ’ ευθείας από την ΕΚΤ ή από το ευρωπαϊκό ΤΧΣ – όπως ακριβώς έχει συμβεί.
.
(γ) Η κυβέρνηση του κράτους προσπαθεί, με τη βοήθεια των διαρθρωτικών αλλαγών, να επιταχύνει την οικονομική ανάπτυξη – οπότε να αυξήσει τον παρανομαστή του κλάσματος.
Η μέθοδος, την οποία έχει επιβάλλει ήδη η Γερμανία στις χώρες του Νότου, ακούγεται μεν καλή, αλλά δεν δίνεται η απαιτούμενη σημασία στο γεγονός ότι, οι αλλαγές αυτού του είδους διαρκούν πάρα πολύ. Τα δε θετικά αποτελέσματα τους εμφανίζονται μετά από πολλά χρόνια – ενώ σε βραχυ-μεσοπρόθεσμο χρονικό διάστημα αδυνατίζει την οικονομία της χώρας, αυξάνοντας, μεταξύ άλλων, την ανεργία.
Το ΑΕΠ επομένως μειώνεται, τα χρέη παραμένουν ως έχουν ή επιδεινώνονται από τα ελλείμματα (αύξηση των δημοσίων δαπανών, μείωση των εσόδων), οπότε το κλάσμα Χρέος/ΑΕΠ χειροτερεύει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν σήμερα οι χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας – όπου οι δείκτες τους επιδεινώνονται συνεχώς.
.
(δ) Επιδιώκεται η αύξηση του πληθωρισμού, με την ονομαστική άνοδο του ΑΕΠ (ονομαστική = πραγματική + πληθωρισμός).
Με μία πρώτη ματιά φαίνεται πως είναι ο λιγότερο επώδυνος τρόπος – όσον αφορά βέβαια τους οφειλέτες, χώρες ή ιδιώτες, οι οποίοι μειώνουν τα χρέη τους εις βάρος ουσιαστικά των δανειστών. Η μέθοδος αυτή λοιπόν είναι εις βάρος των δανειστών, καθώς επίσης των αποταμιευτών – αφού η αγοραστική αξία των χρημάτων τους περιορίζεται, ανάλογα με το ύψος του πληθωρισμού.
Αυτός είναι ο βασικός λόγος, για τον οποίο οι δανείστριες χώρες της Ευρωζώνης, καθώς επίσης οι αποταμιευτές (οι μεγαλύτεροι είναι οι Γερμανοί), αντιδρούν απέναντι σε τέτοιες σκέψεις – αν και κάποια στιγμή θα αναγκαστούν να τις αποδεχθούν, αφού δεν υπάρχει ουσιαστικά κανένας άλλος δρόμος. Με εξαίρεση ίσως τις ευρύτερες διαγραφές χρεών ή με το πάγωμα μεγάλου μέρους τους, με τη βοήθεια της ΕΚΤ (ανάλυση).
.
Τα αποτελέσματα της κρίσης μέχρι σήμερα
Με βάση τα παραπάνω, οφείλει να αναρωτηθεί κανείς εάν η κατάσταση έχει σε κάποιο βαθμό καλυτερεύσει, έξι χρόνια μετά το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης – εάν δηλαδή έχει ήδη μειωθεί ένα μέρος των χρεών, μετά από τόσες προσπάθειες εκ μέρους των κρατών, των κεντρικών τραπεζών, των επιχειρήσεων, των νοικοκυριών κοκ.
Δυστυχώς η απάντηση δεν είναι μόνο αρνητική, αλλά εντελώς απογοητευτική – αφού τα χρέη όχι μόνο δεν έχουν μειωθεί αλλά, αντίθετα, έχουν αυξηθεί. Στο σημείο αυτό οφείλει να τονίσει κανείς πως εκείνες οι αντιπολιτευόμενες πολιτικές παρατάξεις, οι οποίες κατακρίνουν τις κυβερνήσεις (λέγοντας πως εγκληματούν αφού αυξάνονται τα δημόσια χρέη, παρά τις θυσίες των Πολιτών), δημαγωγούν ασύστολα – αφού πρόκειται για κάτι που συμβαίνει σε ολόκληρο σχεδόν τον πλανήτη.
Σύμφωνα με τη μελέτη του ινστιτούτου της Γενεύης, αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι η μεταφορά του χρέους των τραπεζών, των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών στο κράτος – όπως φαίνεται από το γράφημα που ακολουθεί.
.
.
Παραδόξως δε, μόνο στη Γερμανία μειώνεται το δημόσιο χρέος, παρά το ότι είναι η μοναδική που δεν το έχει ανάγκη – κάτι που φυσικά τεκμηριώνει τη θέση μας, σύμφωνα με την οποία η χώρα αυτή τρέφεται κυριολεκτικά από την κρίση, από τις σάρκες των εταίρων της δηλαδή.
Το συνολικό χρέος της Ευρωζώνης υπολογίζεται στο 380% του ΑΕΠ της – είναι δηλαδή υψηλότερο από αυτό των Η.Π.Α., κυρίως λόγω του υπερχρεωμένου τραπεζικού τομέα της. Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι όμως τα αποτελέσματα σε παγκόσμιο επίπεδο – όπως φαίνονται από το γράφημα που ακολουθεί.
.
.
Η έντονα ανοδική καμπύλη των συνολικών χρεών στις σημαντικότερες βιομηχανικές χώρες, καθώς επίσης στις αναπτυσσόμενες (όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία), σε σχέση με το ΑΕΠ τους, χωρίς τον υπολογισμό των ιδιωτικών τραπεζικών ινστιτούτων, δείχνει καθαρά πως αυξήθηκαν σε μεγάλο βαθμό μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Περαιτέρω, πάντοτε σύμφωνα με την έρευνα, τα συνολικά χρέη στις Η.Π.Α., καθώς επίσης στη Δυτική Ευρώπη, παρέμειναν σχετικά σταθερά, ελεγχόμενα κατά κάποιον τρόπο – ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες αυξήθηκαν με τρομακτικό ρυθμό.
Ειδικότερα, το συνολικό χρέος της Κίνας, χωρίς τα χρηματοπιστωτικά ινστιτούτα, αυξήθηκε εντός των τελευταίων πέντε ετών κατά 72 μονάδες – στο 220% του ΑΕΠ της (γράφημα). Μία τέτοια απότομη άνοδος, σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, δε έχει συμβεί ποτέ μέχρι σήμερα στην ιστορία – γεγονός που προβληματίζει σε μεγάλο βαθμό.
.
.
Η Κίνα βέβαια είναι μόνο το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα της αύξησης των συνολικών χρεών, στις αναπτυσσόμενες οικονομίες – όχι όμως το μοναδικό, όπως έχει ήδη αναφερθεί στο άρθρο «Η εύθραυστη πεντάδα». Τα χρέη δε των συγκεκριμένων χωρών δεν εκτινάχθηκαν μόνο στα ύψη αλλά, επίσης, χρηματοδοτήθηκαν από ξένους δανειστές – γεγονός που τις καθιστά εξαιρετικά ευάλωτες, σε μία επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση.
Κατά την έρευνα, οι πλέον επικίνδυνες χώρες σήμερα είναι η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Χιλή, η Ινδία, η Ινδονησία, η Ρωσία, η Νότια Αφρική και η Τουρκία – με την τελευταία να αποτελεί μία μεγάλη απειλή για την Ελλάδα, αφού τυχόν οικονομική της κατάρρευση θα οδηγήσει την κυβέρνηση της στην αναζήτηση ενός εξωτερικού εχθρού, έτσι ώστε να μειωθεί το αντίκτυπο στο εσωτερικό της.
.
Επίλογος
Από ολόκληρη την ανάλυση, καθώς επίσης από τους πίνακες τεκμηρίωσης της συμπεραίνεται ότι, το τέρας του χρέους ζει και βασιλεύει – ενώ διογκώνεται συνεχώς, έχει γίνει μεγαλύτερο από ποτέ πριν στην ιστορία και απειλεί να συντρίψει ολόκληρο τον πλανήτη.
Η Ελλάδα αποτελεί μόνο μία μικρή σταγόνα στον ωκεανό – στον οποίο όμως, αργά ή γρήγορα, θα ξεσπάσει η καταιγίδα των καταιγίδων, εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα μείωσης του χρέους. Προφανώς δεν φτάνει μόνο ο πληθωρισμός, αλλά απαιτούνται παράλληλα πολλές άλλες ενέργειες – όπως το πάγωμα μέρους των δανείων, οι διαγραφές, οι διακανονισμοί κοκ.
Οι επενδυτές το έχουν ήδη καταλάβει, επιλέγοντας να τοποθετήσουν τα χρήματα τους εν μέρει σε ασφαλείς μετοχές, αναζητώντας προστασία από τον πληθωρισμό – προβλέποντας πως οι Η.Π.Α. δεν θα σταματήσουν την αθρόα εκτύπωση χρημάτων, ενώ θα ακολουθήσουν η ΕΚΤ, η Κίνα, η Ιαπωνία κοκ., με ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες. Αποφεύγουν δε σταδιακά τα κρατικά ομόλογα, φοβούμενοι διαγραφές – οι οποίες θα συμβούν μάλλον νομοτελειακά.
Στα πλαίσια αυτά, προέχει αναμφίβολα για τη χώρα μας η εσωτερική συνοχή, καθώς επίσης η ειλικρινής συνεργασία όλων των πολιτικών κομμάτων, αφού διαφορετικά δεν αντιμετωπίζεται η κρίση – η οποία δεν είναι μόνο οικονομική αλλά, επίσης, κοινωνική και γεωπολιτική, όπως πιστεύουμε ότι θα φανεί πολύ σύντομα.
.
- Διαβάστε το πρώτο μέρος της ανάλυσης: «Το τέρας του χρέους (α)«
.
.