Η θεραπεία της κρίσης, με τη μεγαλύτερη νομισματική επέκταση όλων των εποχών, είναι πιθανόν να καταστρέψει το χρηματοπιστωτικό σύστημα του πλανήτη – το οποίο στηρίζεται σε χρήματα χωρίς αντίκρισμα (Fiat money) που έχουν ημερομηνία λήξης
(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)
.
“Δεν υπάρχει κανένα μέσον πιο σίγουρο και πιο αποτελεσματικό για την καταστροφή της υφιστάμενης κοινωνικής τάξης, από την αποσταθεροποίηση του νομίσματος” (Keynes).
.
Ανάλυση
Τα πακέτα ποσοτικής διευκόλυνσης της Fed (QE 1,2,3) χαρακτηρίσθηκαν από πολλούς ως πλήρως αποτυχημένα – ενώ ένας από τους λόγους της αποτυχίας τους ήταν η «στρεβλωτική» στρατηγική αγοράς ομολόγων, η οποία ήταν μέρος τους και έγινε γνωστή ως «Επιχείρηση Twist». Η λέξη μεταφράζεται ως συστροφή, στρίψιμο, διάστρεμμα, ελιγμός, εξάρθρωση ή διαστρέβλωση – λέξεις που χαρακτηρίζουν ρεαλιστικά τη συγκεκριμένη «αντισυμβατική» ενέργεια της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας.
Αναλυτικότερα, η Fed διευρύνει παραδοσιακά τη νομισματική βάση, τυπώνει χρήματα δηλαδή, μέσω της αγοράς βραχυπρόθεσμων κρατικών ομολόγων από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Στη συνέχεια οι τράπεζες, με τα χρήματα που εισπράττουν από την πώληση των ομολόγων στη Fed, προσφέρουν μακροπρόθεσμα δάνεια προς τις επιχειρήσεις της πραγματικής οικονομίας – οι οποίες παράγουν προϊόντα, αυξάνουν το ΑΕΠ και δημιουργούν θέσεις εργασίας.
Στην προκειμένη περίπτωση όμως, η «Twist» λειτουργία της ποσοτικής διευκόλυνσης επικεντρώθηκε στην αγορά μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων – καθώς επίσης ενυπόθηκων τίτλων. Τα χρήματα αυτά δεν κατευθύνθηκαν στις επιχειρήσεις της πραγματικής οικονομίας, για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά είτε σε μεγάλες εταιρείες, οι οποίες τα επένδυαν στα χρηματιστήρια, είτε στην κυβέρνηση – για τη χρηματοδότηση των διαρκώς αυξανομένων ελλειμμάτων.
Με τον τρόπο αυτό οι μεγάλες κυρίως επιχειρήσεις συνέχισαν να χρεώνονται, διατηρώντας παράλληλα τεράστιες ποσότητες μετρητών χρημάτων στους ισολογισμούς τους, όπως φαίνεται από το γράφημα που ακολουθεί – ενώ τα χρηματιστήρια εκτοξεύθηκαν στα ύψη, χάνοντας κάθε επαφή με τα θεμελιώδη μεγέθη των εταιρειών.
.
Το συνολικό χρέος (Total Debt) και η εξέλιξη στην ποσότητα μετρητών χρημάτων (Cash).
.
Οι υποστηρικτές βέβαια της «διαστρεβλωτικής» αυτής μεθόδου επέμεναν πως η «Επιχείρηση Twist» θα συντελούσε στη μείωση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων, θα τόνωνε την οικονομία, θα ενθάρρυνε τους ανθρώπους να αγοράσουν σπίτια, καθώς επίσης τις εταιρείες να επενδύσουν. Στην πραγματικότητα όμως, συνέβαλλε σε μία μοναδική στην ιστορία αναδιανομή του πλούτου από τους φτωχούς στους πλούσιους, τοποθετώντας τις βάσεις για έναν μελλοντικό καταστροφικό υπερπληθωρισμό – ο οποίος φαίνεται ήδη στις τιμές των τροφίμων.
Ολοκληρώνοντας, για περισσότερα από σαράντα χρόνια μετά το «προπατορικό αμάρτημα», μετά την αποδέσμευση δηλαδή του δολαρίου από το χρυσό, φαίνεται πως η μία λανθασμένη πολιτική ακολουθεί την άλλη – με πλέον «κραυγαλέο» πρόσφατο παράδειγμα τη «χαλαρή» νομισματική πολιτική, μετά το σπάσιμο της φούσκας του διαδικτύου (2000), η οποία οδήγησε στην τεράστια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Η θεραπεία δε της κρίσης αυτής με τη μεγαλύτερη νομισματική επέκταση όλων των εποχών (γράφημα), σε παγκόσμια βάση και ειδικά στις Η.Π.Α., είναι πολύ πιθανόν να καταστρέψει μία ολόκληρη σειρά νομισμάτων, καθώς επίσης το χρηματοπιστωτικό σύστημα του πλανήτη – το οποίο στηρίζεται σε χρήματα χωρίς αντίκρισμα (Fiat money) που έχουν αναμφίβολα ημερομηνία λήξης.
.
Η εξέλιξη στους ισολογισμούς ορισμένων μεγάλων κεντρικών τραπεζών.
.
Στο προηγούμενο γράφημα φαίνονται οι αλλαγές στους ισολογισμούς ορισμένων μεγάλων κεντρικών τραπεζών – επίσης, η μεγάλη αύξηση της ποσότητας χρήματος εκ μέρους των Η.Π.Α., της Αγγλίας και της Ελβετίας.
To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες (…)
Χρήματα χωρίς αντίκρισμα
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται την «αστάθεια» των χρημάτων που τίθενται στην κυκλοφορία χωρίς «αντιστοίχιση» – χωρίς δηλαδή κάποιο συγκεκριμένο «υλικό αντίκρισμα», όπως είναι ο χρυσός ή το ασήμι. Όταν δε συμβεί το αναπόφευκτο, η μερική ή ολοκληρωτική απώλεια της αγοραστικής τους ικανότητας, τότε είναι πολύ αργά για να μπορέσουν να αντιδράσουν, προστατεύοντας την περιουσία τους.
Περαιτέρω, όταν τα χρήματα «εξασθενούν», οι εισοδηματικά ισχυρότεροι άνθρωποι προσπαθούν να διατηρήσουν τον πλούτο τους, επενδύοντας σε εμπορεύματα, σε μετοχές ή σε άλλες πάγιες αξίες – ενώ τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα αργούν να συνειδητοποιήσουν το νόημα των αυξήσεων στις τιμές, όπως στη στέγαση, στα τρόφιμα, στα καύσιμα κοκ.
Για παράδειγμα, ελάχιστοι συνέδεσαν την αμερικανική φούσκα των ακινήτων στα μέσα της δεκαετίας του 2000, με το αδύναμο δολάριο – επικεντρώνοντας την προσοχή τους στα φθηνά δάνεια, λόγω της διατήρησης του βασικού επιτοκίου σε χαμηλά επίπεδα από τη Fed.
Στα πλαίσια αυτά αγόραζαν ακίνητα, έχοντας τη δυνατότητα να βρίσκουν δάνεια, καθώς επίσης να ανταπεξέρχονται με τους χαμηλούς τόκους – πιστεύοντας παράλληλα πως οι τιμές τους θα αυξάνονταν στο διηνεκές. Τελικά βέβαια, όταν οι τιμές των ακινήτων άρχισαν να μειώνονται, η αγορά κατέρρευσε με γρήγορους ρυθμούς – οπότε δεν πρόλαβε κανείς να αντιδράσει.
Το σπάσιμο της φούσκας των ενυπόθηκων δανείων υψηλού ρίσκου και μειωμένης εξασφάλισης, το οποίο ξεκίνησε από τις Η.Π.Α., έθεσε σε λειτουργία την «αλυσιδωτή πυρηνική αντίδραση» που επεκτάθηκε στην Ευρώπη, καθώς επίσης στον υπόλοιπο πλανήτη – ενώ, παρά τις τεράστιες προσπάθειες να αντιμετωπισθεί, έχει σε τέτοιο βαθμό επιδεινωθεί που δεν διαφαίνεται πλέον ειρηνικός τρόπος επίλυσης της.
Στο επίκεντρο της όλης «εκρηκτικής διαδικασίας» ευρίσκεται η αποδυνάμωση του δολαρίου – ενώ οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν τους τεράστιους κινδύνους που τους απειλούν, από τη συνεχή εκτύπωση νέων ποσοτήτων χρημάτων, σε περιβάλλον παγκόσμιας υπερχρέωσης, χωρίς κανένα απολύτως αντίκρισμα.
.
Οι τιμές των βασικών προϊόντων
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έως τα μέσα αυτής του 2000, οι τιμές του πετρελαίου ήταν, κατά μέσον όρο, κάτω από τα 25 $ το βαρέλι – ενώ έκτοτε υπερβαίνουν τα 95 $.
Πολλοί θεωρούν πως η τεράστια αυτή αύξηση οφείλεται στις μειωμένες ποσότητες, καθώς επίσης στη διεξαγωγή πολέμων – ενώ ελάχιστοι συνειδητοποιούν πως η κυριότερη αιτία είναι η μείωση της αγοραστικής αξίας του δολαρίου.
Στο γράφημα που ακολουθεί φαίνεται η μεγαλύτερη αύξηση της τιμής του πετρελαίου, σε όρους δολαρίου, συγκριτικά με το ελβετικό φράγκο, καθώς επίσης με το ιαπωνικό γεν – γεγονός που τεκμηριώνει σε κάποιο βαθμό το συμπέρασμα μας.
.
Η ποσοστιαία διαφορά στην τιμή του πετρελαίου (WTI) σε δολάρια, ελβετικά φράγκα και Γεν.
.
Συνεχίζοντας, λόγω της πτώσης του δολαρίου, υπήρξε μία σημαντική άνοδος στις τιμές των βασικών τροφίμων – την οποία προσπάθησαν και συνεχίζουν να προσπαθούν να αποκρύψουν πολλά κράτη, κυρίως οι Η.Π.Α., χειραγωγώντας «βάναυσα» τις στατιστικές. Για παράδειγμα, διαφοροποιούν τα προϊόντα στο «καλάθι της νοικοκυράς» – τόσο όσον αφορά τα ίδια, όσο και το «ειδικό βάρος» τους, στον καθορισμό της τελικής μέτρησης των διακυμάνσεων των τιμών που ανακοινώνονται.
Οι καταναλωτές βέβαια, ιδίως οι αμερικανοί και οι γερμανοί, έχουν διαπιστώσει πως οι τιμές ορισμένων βασικών προϊόντων διατροφής έχουν φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ – γεγονός που όμως δεν τους ενοχλεί τόσο, όσο τους πολίτες των αναπτυσσομένων χωρών, στους οποίους το ποσοστό των εισοδημάτων τους που διατίθεται για τρόφιμα είναι κατά πολύ μεγαλύτερο, από το αντίστοιχο των αναπτυγμένων βιομηχανικών κρατών. Ακριβώς για το λόγο αυτό υπήρξαν μεγάλες αναταραχές σε χώρες όπως το Μπανγκλαντές ή η Αίγυπτος, οι οποίες ναι μεν περιορίσθηκαν στη συνέχεια, αλλά θα κλιμακωθούν ξανά στο μέλλον (ανάλυση).
.
Οι μισθοί
Όλοι γνωρίζουν πως τη δεκαετία του 1970, καθώς επίσης τις προηγούμενες, μία μεσοαστική οικογένεια μπορούσε να συντηρηθεί με ένα μισθό – όταν δούλευε δηλαδή μόνο το ένα της μέλος. Έκτοτε όμως απαιτείται να εργάζονται και τα δύο μέλη της – παρά το ότι μειώθηκε ο αριθμός των γεννήσεων ανά οικογένεια, οπότε είναι λιγότερα τα άτομα που συντηρούνται.
Χρησιμοποιώντας τις αμερικανικές στατιστικές, οι οποίες είναι ευκολότερο να βρεθούν, ενώ απεικονίζουν την κατάσταση σε ολόκληρη σχεδόν τη Δύση, διαπιστώνει κανείς πως τα αγαθά, τα οποία θα μπορούσε κανείς να αγοράσει το 1971 με ένα δολάριο, κοστίζουν σήμερα σχεδόν έξι – οπότε συμπεραίνεται πως το ένα δολάριο αξίζει πλέον 17 λεπτά.
Από την άλλη πλευρά, ένας αστός, ο ετήσιος μισθός του οποίου το 1972 ήταν 54.000 $, εισπράττει σήμερα «αποπληθωρισμένα» 45.000 $ – έχει υποστεί δηλαδή μία μείωση της τάξης του -17%. Η διατήρηση ή η καλυτέρευση λοιπόν του βιοτικού επιπέδου των οικογενειών οφείλεται στο ότι δουλεύουν και οι δύο – ενώ, για μία σειρά ετών, το κενό συμπληρωνόταν με το δανεισμό.
.
Η υπερχρέωση
Ένας από τους λόγους που θα οδηγήσουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθώς επίσης πολλά εθνικά νομίσματα στην κατάρρευση, είναι τα δάνεια χωρίς αντίκρισμα των τραπεζών – τα χρήματα δηλαδή, τα οποία δημιουργούν οι εμπορικές τράπεζες από το πουθενά.
Ειδικότερα, για κάθε 100 € που δανείζει μία ευρωπαϊκή τράπεζα, διατηρεί την υποχρέωση εγγύησης στην κεντρική ύψους 1 ευρώ (1%) – στις Η.Π.Α. 10% (10 $) και στην Κίνα 20%. Τα δάνεια τώρα αυτά δόθηκαν σε πολλές χώρες στο πρόσφατο παρελθόν, χωρίς να υπάρχουν ισόποσες εγγυήσεις – κάτι που συνέβη και με τα ενυπόθηκα, τα οποία βασίσθηκαν σε υπερβολικά υψηλές αξιολογήσεις των ακινήτων. Επομένως, οι αγορές δεν πλημύρισαν μόνο από τα νέα χρήματα που τύπωσαν οι κεντρικές τράπεζες αλλά, επίσης, από τα πολλαπλάσια των εμπορικών. Με δεδομένο όμως το ότι,
(α) ένα μεγάλο μέρος των δανείων που δόθηκαν από τις τράπεζες δεν πρόκειται ποτέ να επιστραφεί, πόσο μάλλον εάν συνεχιστεί η κατάρρευση όλων των παγίων αξιών, καθώς επίσης
(β) με υφιστάμενη την υπερχρέωση των κρατών, τα οποία δεν θα μπορέσουν να ενισχύσουν τις τράπεζες όπως το 2008,
οι μοναδικές διέξοδοι που φαίνεται πως απομένουν είναι είτε οι ευρείες διαγραφές, είτε η συνέχιση των πληθωριστικών πολιτικών – οπότε η καταστροφή αρκετών νομισμάτων.
Ο θάνατος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων
Επανερχόμενοι στην «Επιχείρηση Twist», θεωρούμε πως δεν ήταν ο μοναδικός λόγος, για τον οποίο απέτυχε η μεγαλύτερη νομισματική «τόνωση» που έχει υπάρξει ποτέ μέχρι σήμερα στην ιστορία – τουλάχιστον όσον αφορά το ρυθμό ανάκαμψης της οικονομίας.
Ειδικότερα, τα δάνεια δεν δόθηκαν μόνο στις μεγάλες επιχειρήσεις, βυθίζοντας τις μικρότερες στην παγίδα της ρευστότητας, λόγω της παραπάνω «Επιχείρησης» – αλλά, επίσης, επειδή οι ρυθμιστικές αρχές πίεζαν τις τράπεζες, έτσι ώστε να μειώσουν το δανεισμό των επικίνδυνων πελατών τους, οι οποίες είναι «εξ ορισμού» οι μικρομεσαίες εταιρείες.
Στην απόγνωση τους δε πολλές από αυτές τις επιχειρήσεις, οι οποίες είναι ίσως οι μοναδικές που μπορούν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και ανάπτυξη, στράφηκαν στο σκιώδη τραπεζικό χώρο – αναγκαζόμενες να δανεισθούν χρήματα με τεράστιο επιτόκιο και βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.
Ο δανεισμός όμως σε βραχυπρόθεσμη βάση για μακροπρόθεσμες επενδύσεις, πόσο μάλλον με υψηλά επιτόκια, είναι απολύτως θανατηφόρος – ένα πρόβλημα, το πραγματικό μέγεθος του οποίου, καθώς επίσης οι επιπτώσεις του, δεν έχουν φανεί ακόμη.
Σταθερό νόμισμα, ανάπτυξη και ανεργία
Μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, έως τις αρχές της δεκαετίας του 1970, όπου το δολάριο ήταν σταθερό, χωρίς σημαντικές απώλειες της αγοραστικής του ικανότητας, η οικονομία των Η.Π.Α. αναπτυσσόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 4% – κάτι που συνέβαινε και με τη Γερμανία, την εποχή του μάρκου.
Έκτοτε, ο μέσος ετήσιος ρυθμός μειώθηκε στο το 3% – ενώ, εάν συνέχιζε να αναπτύσσεται με τον προηγούμενο ρυθμό, με 1% δηλαδή περισσότερο, το αμερικανικό ΑΕΠ στα τέλη του 2010 θα ήταν 56% υψηλότερο από το σημερινό. Η οικονομία λοιπόν (L. Woodhill) θα ήταν πάνω από τρεις φορές μεγαλύτερη, από αυτήν της Κίνας – ενώ, με το ίδιο επίπεδο δαπανών, οι Η.Π.Α. θα είχαν πλεόνασμα 0,5 τρις $, αντί για έλλειμμα 1,3 τρις $.
Κατά την ίδια χρονική περίοδο της ισχύος του κανόνα του χρυσού, το μέσο ποσοστό ανεργίας στις Η.Π.Α. ήταν κάτω από το 5% – ενώ ποτέ δεν πέρασε το 7%. Μετά το σοκ του Νίξον όμως η ανεργία ήταν 8,5% το 1975, 10% το 1982 και περίπου 8% μετά το 2008 – ενώ θα ήταν σημαντικά υψηλότερη, εάν δεν είχαν εγκαταλείψει την αγορά εργασίας πάρα πολλοί, οδηγούμενοι από τις κυβερνήσεις στο περιθώριο, θαμμένοι ζωντανοί (ανάλυση).
Όσον αφορά την Ευρώπη, η κατάσταση είναι κατά πολύ χειρότερη – γεγονός που τεκμηριώνεται εάν αναλυθεί το θέμα του «ελληνικού ευρώ», του «ισπανικού ευρώ» κοκ. Επομένως, το σταθερό νόμισμα δεν ενισχύει μόνο το ρυθμό ανάπτυξης, αλλά μειώνει και την ανεργία.
.
Ασταθές νόμισμα, ελλείμματα και δημόσια χρέη
Το 1971, όταν το δολάριο είχε ακόμη αντίκρισμα σε χρυσό, το δημόσιο χρέος των Η.Π.Α. ήταν μόλις 436 δις $ – όσο περίπου της Ελλάδας σήμερα. Στα τέλη του 2014 θα φτάσει τα 18,5 τρις $ – θα είναι δηλαδή πάνω από 40 φορές μεγαλύτερο από αυτό της Ελλάδας ή ίσο με το 105% του ΑΕΠ των Η.Π.Α. (όσο της Ελλάδας λίγο πριν χρεοκοπήσει, με το συνολικό όμως χρέος των Η.Π.Α., δημόσιο και ιδιωτικό, να είναι κατά πολύ μεγαλύτερο από το αντίστοιχο ελληνικό λίγο πριν από το έτος της χρεοκοπίας, το 2010).
Εκτός αυτού, δεν είναι καθόλου τυχαίος ο υπερδιπλασιασμός του, μετά την υιοθέτηση των προγραμμάτων ποσοτικής διευκόλυνσης από τη Fed (QE) – μετά το 2008 δηλαδή, όπου άρχισε η ραγδαία αποδυνάμωση του δολαρίου.
Ο τρόπος τώρα, με τον οποίο προσπαθούν οι μονεταριστές και επίδοξοι μαθητές του Keynes στις Η.Π.Α. και αλλού να λύσουν τα υφιστάμενα οικονομικά προβλήματα (με την εκτύπωση τεράστιων ποσοτήτων χρημάτων, καθώς επίσης με την «παραγωγή» ελλειμμάτων), θα καταστρέψει εντελώς τα νομίσματα τους.
Αυτό που φαίνεται πως δεν καταλαβαίνουν είναι το ότι, τα χρήματα δεν δημιουργούν οικονομική δραστηριότητα – επιμένουν δηλαδή πως ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη γη, παρά το ότι γνωρίζουν πως δεν ισχύει.
Ειδικότερα, τα χρήματα είναι ένα εργαλείο που μετρά τις αξίες – όπως το υποδεκάμετρο τις αποστάσεις.
Όταν αυξάνουμε λοιπόν τα διαστήματα του υποδεκάμετρου, δεν αυξάνονται ανάλογα οι αποστάσεις – ενώ, με την ίδια λογική, όταν τυπώνουμε περισσότερα χρήματα για τις ίδιες αξίες, δεν αυξάνονται οι αξίες (η παραγωγή αγαθών, τα ακίνητα κλπ.), αλλά τα ίδια τα χρήματα. Η μείωση της αξίας των χρημάτων λοιπόν δεν δημιουργεί πλούτο – όσο και αν θα θέλαμε να συμβαίνει το αντίθετο.
.
Επίλογος
Η λύση για την σταθερότητα των νομισμάτων δεν είναι άλλη από την επιστροφή στον κανόνα του χρυσού – ενώ η λύση του προβλήματος των Η.Π.Α. δεν είναι διαφορετική, από αυτήν που συστήνει το ΔΝΤ σε άλλες χώρες, εκτός από αυτήν στην οποία εδρεύει:
.
(α) Η «θεσμική» υποτίμηση του νομίσματος, χωρίς την εκτύπωση νέων χρημάτων – έτσι ώστε να γίνουν ξανά ανταγωνίσιμα τα αμερικανικά προϊόντα, να αυξηθούν οι εξαγωγές και να εξισορροπηθεί το εμπορικό ισοζύγιο,
(β) Η μείωση των δημοσίων δαπανών, καθώς επίσης η αύξηση των κρατικών εσόδων, έτσι ώστε να ισοσκελισθεί ο προϋπολογισμός – οπότε να μην παράγονται ελλείμματα, τα οποία «εκβάλλουν» στα χρέη.
.
Δυστυχώς, η Ελλάδα δεν είχε την πρώτη δυνατότητα, λόγω της συμμετοχής της στην Ευρωζώνη, ενώ η δεύτερη, χωρίς την πρώτη, δεν οδηγεί πουθενά – πόσο μάλλον όταν μία χώρα είναι υπερχρεωμένη, χωρίς παραγωγικό μηχανισμό.
Οι Η.Π.Α. όμως την έχουν, αλλά δεν θέλουν να την εφαρμόσουν – επειδή είναι πολύ επώδυνη για το εσωτερικό τους, από πολλές πλευρές. Εν τούτοις, ένας παγκόσμιος οικονομικός, χρηματοπιστωτικός, συναλλαγματικός και ενδεχομένως στρατιωτικός πόλεμος, ο οποίος είναι η μοναδική «εναλλακτική τους λύση», θα ήταν κατά πολύ πιο επώδυνος – ενώ δεν θα κατέστρεφε μόνο τις Η.Π.Α., αλλά ολόκληρο τον πλανήτη.
.
.
Βιβλιογραφία: S. Forbes, E. Ames