Η επαφή, η διαπλοκή δηλαδή των τραπεζιτών με τους πολιτικούς, ήταν και είναι επικίνδυνα στενή – ενώ ορισμένοι πολιτικοί, όπως ο πιθανός μελλοντικός πρόεδρος της Κομισιόν, ήταν ανέκαθεν στην έμμισθη υπηρεσία του χρηματοπιστωτικού κτήνους
(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)
.
«Μερικά χρόνια πριν ονειρευόμουν να ξαναγεννηθώ σαν Πρόεδρος, σαν Πάπας ή σαν μεγάλος σταρ του ποδοσφαίρου. Σήμερα τα όνειρά μου έχουν αλλάξει, αφού θα ήθελα να επιστρέψω στη γη σαν αγοραστής κρατικών ομολόγων – επειδή από τη θέση αυτή μπορείς να τρομοκρατήσεις ακόμη και τα μεγαλύτερα κράτη, κερδίζοντας παράλληλα το σεβασμό τους, καθώς επίσης τεράστια ποσά».
.
Ανάλυση
Στο πρώτο μέρος της ανάλυσης μας (σύνδεσμος) είχαμε αναφερθεί στις ιδιαιτερότητες του χρηματοπιστωτικού κλάδου της Ευρώπης, οι οποίες δημιούργησαν τεράστιες ασυμμετρίες, θεωρώντας πως οι σημαντικότερες είναι εξής:
.
(α) Το τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης έχει αυξηθεί δυσανάλογα τις τελευταίες δύο δεκαετίες, σχετικά με το ΑΕΠ – ενώ είναι πολύ μεγαλύτερο και σημαντικά πιο επικίνδυνο, από αυτό των Η.Π.Α. και της Ιαπωνίας.
(β) Σε πάρα πολλές ευρωπαϊκές χώρες το μέγεθος του τραπεζικού τομέα, με κριτήριο το σύνολο των ισολογισμών, υπερβαίνει το 400% του ΑΕΠ – όταν στις Η.Π.Α. και στην Ιαπωνία είναι μικρότερο από το 200%.
(γ) Ο χρηματοπιστωτικός κλάδος της Ευρώπης είναι υπερσυγκεντρωμένος – ενώ μερικές υπερβολικά μεγάλες τράπεζες κυριαρχούν στην αγορά.
(δ) Οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν πολύ χαμηλότερα ίδια κεφάλαια, συγκριτικά με αυτές του υπολοίπου πλανήτη – οπότε είναι πιθανότατα πολύ πιο ευάλωτες.
.
Στο δεύτερο μέρος θα δώσουμε απάντηση στο ερώτημα, εάν το μέγεθος του τραπεζικού κλάδου μίας περιοχής είναι πρόβλημα – απλούστερα, εάν οι ευρωπαϊκές τράπεζες είναι τέρατα γεμάτα περιττά λίπη ή «μυώδεις οργανισμοί», οι οποίοι θα μπορούσαν να βοηθήσουν καλύτερα την ανάπτυξη και την πραγματική οικονομία.
Στα πλαίσια αυτά έχει τεκμηριωθεί από πολλές εμπειρικές μελέτες ότι, το σύστημα απειλείται πολύ σοβαρά, όταν ο μηχανισμός δημιουργίας νέων χρημάτων από το πουθενά, μέσω των νέων δανείων, λειτουργεί με μεγάλες ταχύτητες – πόσο μάλλον όταν ξεφεύγει από τα όρια.
Ο βασικός κανόνας που ισχύει είναι πως από ένα σημείο και μετά, τα επί πλέον χρήματα που δημιουργούνται, μέσω των πιστώσεων, είναι αντιπαραγωγικά – οπότε εμποδίζουν την οικονομική ανάπτυξη. Ανώτατο όριο των πιστώσεων θεωρείται το 100%, όσον αφορά το εκάστοτε ΑΕΠ – για κάθε βασικό τομέα της οικονομίας (δημόσιο, επιχειρήσεις, νοικοκυριά).
.
Τραπεζικό μέγεθος και χρηματοδότηση
Περαιτέρω θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς ότι, οι πολύ μεγάλες τράπεζες είναι καλές για την πραγματική οικονομία – επειδή μπορούν, λόγω του μεγέθους τους, να διασφαλίσουν ότι, οι επιχειρήσεις θα εφοδιάζονται πάντοτε με αρκετά δάνεια. Εν τούτοις, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο – γεγονός που διαφαίνεται από την αντίθετη εικόνα των Η.Π.Α, και της Ευρώπης.
Ειδικότερα, μία επιχείρηση της πραγματικής οικονομίας έχει απλοποιημένα τις εξής δύο δυνατότητες χρηματοδότησης της με ξένα κεφάλαια: τη λήψη ενός τραπεζικού δανείου ή την έκδοση ομολόγων στην αντίστοιχη αγορά (Bond market).
Οι Η.Π.Α. διαθέτουν μία πολύ καλά «οικοδομημένη» αγορά ομολόγων, η οποία διαθέτει επαρκή ρευστότητα – με αποτέλεσμα, η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων τους με ξένα κεφάλαια να εξασφαλίζεται, σύμφωνα με εκτιμήσεις, κατά 70% περίπου από τη συγκεκριμένη αγορά. Επομένως, μόνο το 30% των χρηματοδοτήσεων προέρχονται από τραπεζικά δάνεια.
Στην Ευρώπη συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο – αφού οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να εξασφαλίζουν το 70% των ξένων χρημάτων που χρειάζονται μέσω του τραπεζικού δανεισμού τους (στην Ελλάδα ο συντελεστής είναι πολύ υψηλότερος, αφού ελάχιστες μόνο επιχειρήσεις της, οι πολύ μεγάλες, μπορούν να εκδίδουν και να πουλούν τα ομόλογα τους – με αποδόσεις όμως, άρα με κόστος δανεισμού τους, οι οποίες στο τελευταίο χρονικό διάστημα έφτασαν στο 8%).
Η αιτία είναι το ότι δεν έχει οικοδομηθεί μία λειτουργική αγορά ομολόγων, η οποία να δημιουργεί εμπιστοσύνη στους επενδυτές – με εταιρείες που να αξιολογούν το ρίσκο των εκδόσεων, καθορίζοντας ανάλογα τις αποδόσεις τους κοκ. Στο γράφημα που ακολουθεί φαίνεται γιατί η διαφορά αυτή, μεταξύ των Η.Π.Α. και της Ευρώπης, είναι εξαιρετικά σημαντική.
To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες (…)
Ευρωζώνη – η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων με δάνεια Τραπεζών και με έκδοση ομολόγων (ως ποσοστό επί του ΑΕΠ της ένωσης)
.
Η μαύρη καμπύλη αφορά το ρυθμό ποσοστιαίας αλλαγής των τραπεζικών δανείων προς τις επιχειρήσεις στην Ευρωζώνη (NFC σημαίνει σε επιχειρήσεις που δεν ανήκουν στο χρηματοπιστωτικό τομέα), ως ποσοστό του ΑΕΠ – ενώ η γκρίζα γραμμή τον αντίστοιχο δείκτη χρηματοδότησης, μέσω έκδοσης ομολόγων (Debt Securities).
Από το γράφημα φαίνεται καθαρά ότι, οι τραπεζικές πιστώσεις έχουν πολύ μεγάλες (άρα καταστροφικές) διακυμάνσεις, συγκριτικά με τα ομόλογα, γεγονός που τεκμηριώνει την «προκυκλική» συμπεριφορά των τραπεζών – το ότι δηλαδή στην εποχή της μεγάλης ανάπτυξης (έως το 2008) προσέφεραν υπερβολικά πολλά δάνεια, ενώ όταν ξέσπασε η κρίση (2008/09) μείωσαν απότομα και μαζικά το δανεισμό. Η συμπεριφορά αυτή των τραπεζών δημιούργησε τεράστια προβλήματα στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις – στερώντας τους τη χρηματοδότηση ακριβώς εκείνη την εποχή που την είχαν περισσότερο ανάγκη.
Σε αντίθεση με τις τράπεζες, η αγορά ομολόγων δεν υπόκειται σε τέτοιες διακυμάνσεις – δεν είναι «προκυκλική» δηλαδή, αποτελώντας μία πολύ πιο αξιόπιστη και λιγότερο επικίνδυνη πηγή χρηματοδότησης.
Εν τούτοις, τα παραπάνω συμπεράσματα δεν αποδυναμώνουν αρκετά τον ισχυρισμό, σύμφωνα με τον οποίο οι μεγάλες τράπεζες είναι σημαντικές για την πραγματική οικονομία, αφού μπορούν ευκολότερα να τη χρηματοδοτήσουν – κάτι που επιτυγχάνεται από το αμέσως επόμενο γράφημα.
.
Ευρωζώνη – η σύσταση του ισολογισμού των Τραπεζών
.
Εδώ φαίνεται η επιθετική σύσταση των ισολογισμών όλων των τραπεζών της Ευρώπης – η οποία αφορά συνολικά πάγια, ύψους 42 τρις €! Το μεγαλύτερο μερίδιο (σκούρο μπλε, 30%), αποτελούν τα δάνεια, τα οποία έχουν δώσει οι τράπεζες σε άλλες τράπεζες – το 13% (ανοιχτό μπλε, Remaining assets), αφορά τα παράγωγα, ενώ το 9% (κίτρινο) τα κρατικά ομόλογα, τα οποία έχουν οι τράπεζες στους ισολογισμούς τους.
Τα δάνεια στην πραγματική οικονομία της Ευρώπης συμπεριλαμβάνονται ουσιαστικά στα δύο κόκκινα μέρη του γραφήματος – όπου το 18% αφορά τα δάνεια προς τα νοικοκυριά HH total loans), ενώ το 15% (NFC Loans) τα δάνεια προς τις ιδιωτικές επιχειρήσεις.
Αυτό σημαίνει με τη σειρά του ότι, μόλις το 33% των συνολικών ισολογισμών των τραπεζών αφορά δάνεια προς την πραγματική οικονομία – προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Ολόκληρο το υπόλοιπο (67%) έχει ουσιαστικά σχέση με τα «παιχνίδια» των τραπεζών μεταξύ τους, καθώς επίσης με τη χρηματοδότηση των κρατών.
Για παράδειγμα, η μεγάλη γαλλική τράπεζα «Credit Agricole» έχει δανείσει στην πραγματική οικονομία, στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά δηλαδή, μόλις το 18% του συνολικού ισολογισμού της – η Societe Generale το 29%, ενώ η Deutsche Bank το 20% (πάντοτε σύμφωνα με τη μελέτη και με στοιχεία της BIS).
Επομένως, το τραπεζικό μέγεθος δεν εξασφαλίζει καθόλου τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας – αντίθετα, αυξάνει το μέγεθος της χρηματιστηριακής και λοιπής φούσκας, με οδυνηρά επακόλουθα για την Οικονομία.
Τα στοιχεία και τους συσχετισμούς αυτούς θα έπρεπε να γνωρίζει επακριβώς κάθε Ευρωπαίος και κάθε Έλληνας πολιτικός την επόμενη φορά, κατά την οποία οι μεγάλες τράπεζες θα απειλήσουν – ισχυριζόμενες ότι ο περιορισμός των ισολογισμών τους, η ανάγκη «ρύθμισης» τους (διαχωρισμός σε εμπορικές και επενδυτικές, απαγόρευση ορισμένων κερδοσκοπικών παιχνιδιών τους κλπ.), ή η υποχρεωτική αύξηση των ιδίων κεφαλαίων τους θα οδηγούσαν σε μία σημαντική μείωση των δανείων τους, εις βάρος της πραγματικής οικονομίας.
Πρόκειται απλά για «στυγνούς εκβιασμούς» χωρίς αντικείμενο, αφού η συμμετοχή τους στη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας είναι ελάχιστη – κάτι που θα μπορούσε και θα έπρεπε να αλλάξει, με τη βοήθεια της οικοδόμησης μίας σοβαρής αγοράς εταιρικών ομολόγων, όπου οι επενδυτές θα τοποθετούσαν τα χρήματα τους απ’ ευθείας στις επιχειρήσεις, χωρίς τη μεσολάβηση των τραπεζών.
Ενδιάμεσα συμπεράσματα
Σε γενικές γραμμές λοιπόν, οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν είναι μόνο υπερβολικά λίγες (υπερσυγκέντρωση του κλάδου) και μεγάλες, καθώς επίσης αδύναμες κεφαλαιακά, αλλά, επίσης
.
(α) τοποθετούν τα 2/3 περίπου των ισολογισμών τους σε δραστηριότητες, οι οποίες δεν ωφελούν την πραγματική οικονομία, ενώ
(β) συμπεριφέρονται με τέτοιο τρόπο «προκυκλικά», ώστε να αυξάνουν ή να περιορίζουν τα δάνεια τους τότε ακριβώς που δεν θα έπρεπε να το κάνουν – στις πλέον «επικίνδυνες» εποχές.
.
Επομένως, θα έπρεπε να μας απασχολούν δύο κρίσιμα ερωτήματα: Γιατί έγινε τόσο μεγάλο, τερατώδες κυριολεκτικά το τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης; Τι θα έπρεπε να γίνει, έτσι ώστε να επιλυθεί το τεράστιο πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί και το οποίο απειλεί να καταστρέψει εντελώς την Ευρώπη;
.
Οι τράπεζες – ζόμπι
Ειδικά όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, οι συντάκτες της μελέτης αναφέρουν μία σειρά αιτιών – όπως για παράδειγμα την υπηρεσία επίβλεψης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η οποία ήταν πολύ «χαλαρή» στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ η επαφή (διαπλοκή) των τραπεζιτών με τους πολιτικούς ήταν και είναι επικίνδυνα στενή. Πολιτικοί δε, όπως ο πιθανός μελλοντικός πρόεδρος της Κομισιόν, ήταν ανέκαθεν στην έμμισθη υπηρεσία του χρηματοπιστωτικού κτήνους – τρέφοντας το όσο ίσως κανένας άλλος.
Το υπερβολικό μέγεθος των τραπεζών προκλήθηκε επίσης από το γεγονός ότι, ορισμένες κυβερνήσεις ήθελαν συνειδητά να δημιουργήσουν «εθνικούς πρωταθλητές» – έτσι ώστε να συμμετέχουν στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό «πάλκο», μαζί με τους κυρίαρχους του σύμπαντος. Αρκετοί αναφέρονται εδώ σε έναν «τραπεζικό εθνικισμό», ο οποίος είχε και έχει δημιουργηθεί – με τις τράπεζες να έχουν αναλάβει το ρόλο των αεροπλανοφόρων του συμβατικού πολέμου, στον οικονομικό πόλεμο που εξελίσσεται σήμερα.
Η εξήγηση τώρα, η οποία αφορά το μεγάλο αριθμό των «τραπεζών-ζόμπι», οι οποίες έχουν δημιουργηθεί στην Ευρώπη μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, χωρίς ουσιαστικά να έχουν καμία ωφέλιμη οικονομική λειτουργία, «παρέχεται» από το επόμενο γράφημα.
.
«Εξυγιάνσεις» Τραπεζών σε Ε.Ε. και ΗΠΑ
.
Οι γκρίζες στήλες δείχνουν τον αριθμό των τραπεζών, οι οποίες υποχρεώθηκαν το εκάστοτε έτος να κλείσουν και να «ρευστοποιηθούν» – από την υπηρεσία ασφάλειας καταθέσεων των Η.Π.Α. (FDIC, Federal Deposit Insurance Corporation).
Οι μαύρες στήλες δείχνουν τον αντίστοιχο αριθμό των ευρωπαϊκών τραπεζών – όπου συμπεραίνουμε ότι, ενώ στις Η.Π.Α. έκλεισαν και «αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία» αρκετές εκατοντάδες χρεοκοπημένες τράπεζες, μετά το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης, στην Ευρώπη υπήρξαν μερικές δεκάδες.
Με δεδομένο δε το ότι, ο καπιταλισμός χωρίς χρεοκοπίες δεν λειτουργεί, ενώ ο προστατευτισμός που διακρίνει την Ευρώπη, ειδικά όσον αφορά τις τράπεζες, αποτελεί στοιχείο της κεντρικά κατευθυνόμενης οικονομίας, η κατάσταση της ηπείρου μας θα επιδεινωθεί – όσο και αν προσπαθεί να θολώσει ουσιαστικά το τοπίο η ΕΚΤ, με μέτρα που όμως δεν αγγίζουν ούτε στο ελάχιστο το κεντρικό πρόβλημα.
Μία ανάλογη συμπεριφορά της Ιαπωνίας το 1990 την οδήγησε στον απίστευτο αποπληθωρισμό που βιώνει τις τελευταίες δεκαετίες, στην υπερχρέωση του δημοσίου της, καθώς επίσης στα σημερινά αντισυμβατικά μέτρα – τα οποία πιθανότατα θα την υποχρεώσουν στη μεγαλύτερη χρεοκοπία όλων των εποχών.
.
Επίλογος
Υπάρχουν πολλές προτάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος – όπως η αύξηση των ιδίων κεφαλαίων των τραπεζών, η ρύθμιση τους, η δημιουργία μίας αγοράς εταιρικών ομολόγων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ως εναλλακτική μέθοδος χρηματοδότησης τους, η απαγόρευση των φορολογικών κινήτρων που παρέχονται από τις κυβερνήσεις προνομιακά στις τράπεζες, για να ενισχύουν τα κεφάλαια τους, έτσι ώστε να δανείζουν με τη σειρά τους τα κράτη κοκ.
Εν τούτος έχουμε την άποψη ότι, το πανίσχυρο λόμπι των τραπεζών, το οποίο ουσιαστικά διοικεί απολυταρχικά την Ευρώπη, με έμμισθους υπαλλήλους του την ηγεσία της, δεν πρόκειται να επιτρέψει καμία σημαντική αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού – εκτός εάν τελικά διαλυθεί η Ευρωζώνη, κάτι που δεν θεωρείται πλέον καθόλου απίθανο.
.
Διαβάστε επίσης: Τραπεζικά ζόμπι (α) (Πρώτο μέρος)
.