Αναλυτικότερα, εάν αφαιρέσει κανείς την τεχνητή ανάπτυξη από την αμερικανική οικονομία, η οποία επιτυγχάνεται με τα τεράστια ελλείμματα του προϋπολογισμού, καθώς επίσης με την παροχή υπερβολικής ρευστότητας από τη Fed, θα καταλήξει σε απογοητευτικά συμπεράσματα.
Το ίδιο συμβαίνει και στην Ιαπωνία, η οποία απειλείται από στιγμή σε στιγμή να χρεοκοπήσει, υπό το βάρος του τεράστιου δημοσίου χρέους της – για την εξυπηρέτηση των τόκων του οποίου, παρά τον εσωτερικό δανεισμό και το χαμηλό επιτόκιο (0,7%), δαπανά το 50% των ετησίων εσόδων της.
Οι τεχνοκρατικές απαντήσεις στο πρόβλημα δεν είναι πλέον αρκετές – αφού, για παράδειγμα, όσα δωρεάν χρήματα και αν λάβουν οι εμπορικές τράπεζες από την ΕΚΤ, φοβούνται να τα δανείσουν στην ιταλική, στη γαλλική ή στην ελληνική μικρομεσαία επιχείρηση.
Πόσο μάλλον όταν οι χώρες αυτές βυθίζονται όλο και περισσότερο στην ύφεση, την οποία επιδεινώνει το ισχυρό ευρώ, δυσκολεύοντας τις εξαγωγές τους – όπου υποθέτουμε πως η ισοτιμία του νομίσματος, παρά τη χθεσινή της πτώση, θα επανέλθει σύντομα στα προηγούμενα ή και σε υψηλότερα επίπεδα, αφού «τρέφεται» από τον αποπληθωρισμό.
Περαιτέρω, πίσω από όλες τις αναλύσεις, στο «φόντο» ή στη σκιά της οικονομίας, είναι κρυμμένη μία βαθύτερη αλήθεια: ο καπιταλισμός χάνει σταδιακά τη δυνατότητα του να παράγει ανάπτυξη, χωρίς να θέλει να το παραδεχθεί, με αποτέλεσμα να αντιδράει βίαια – δημιουργώντας όλο και υψηλότερα χρέη, καθώς επίσης παράγοντας συνεχώς περισσότερα χρήματα από το πουθενά.
Προφανώς χωρίς αποτέλεσμα, αφού ο ρυθμός ανάπτυξης της Δύσης μειώνεται διαρκώς μετά το 1960, παρά τις τεράστιες προσπάθειες να διατηρηθεί υψηλός – όπως φαίνεται καθαρά από τον πίνακα που ακολουθεί.
.
ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: Ρυθμός ανάπτυξης στη Δύση σε ποσοστά επί του ΑΕΠ 1961-2010
| Δεκαετία |
Ευρωζώνη |
Ιαπωνία |
Η.Π.Α. |
| 1961-1970 |
5,8 |
9,3 |
4,2 |
| 1971-1980 |
3,5 |
4,5 |
3,3 |
| 1981-1990 |
2,4 |
4,6 |
3,3 |
| 1991-2000 |
2,1 |
1,1 |
3,4 |
| 2001-2010 |
1,2 |
0,8 |
1,6 |
Πηγή: Παγκόσμια τράπεζα
.
Συνεχίζοντας, μετά το 2ο παγκόσμιο πόλεμο δοκιμάσθηκαν όλα τα μαγικά εργαλεία που μπορεί να φανταστεί κανείς – από νομισματικής και χρηματοοικονομικής πλευράς. Χαμηλά επιτόκια σε περιόδους μεγάλου πληθωρισμού, υψηλά επιτόκια σε εποχές χαμηλού πληθωρισμού, χαμηλά επιτόκια για την αντιμετώπιση της ύφεσης, υψηλές δημόσιες δαπάνες με αυξημένη ή με μειωμένη φορολόγηση, χαμηλές δημόσιες δαπάνες ταυτόχρονα με τον περιορισμό των φόρων κοκ.
Σήμερα, μετά από πολλά χρόνια, δεν έχει απομείνει πια τίποτα – ενώ από τον παραπάνω πίνακα φαίνεται ολοκάθαρα ότι, παρά τα διάφορα μαγικά τεχνάσματα που χρησιμοποιήθηκαν, η ανάπτυξη μειωνόταν συνεχώς. Φυσικά υπάρχουν πολλές ερμηνείες, σχετικά με τις αιτίες του φαινομένου – οι οποίες όμως δεν αλλάζουν το γεγονός ότι συμβαίνει και ότι δεν μπορεί να σταματήσει να συμβαίνει.
Μέχρι το 2008 οι βιομηχανικές χώρες προσπάθησαν να κρύψουν την αδυναμία τους να παράγουν ανάπτυξη, μέσω της δημιουργίας νέων χρεών τόσο στο δημόσιο, όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η χρηματοπιστωτική κρίση που ακολούθησε κατάστρεψε μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα το τεχνητά υψηλό βιοτικό επίπεδο που είχε δημιουργηθεί – ενώ οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούν να διατηρήσουν την ουτοπία για μερικά ακόμη χρόνια, μηδενίζοντας τα επιτόκια.
Εν τούτοις, πιθανολογούμε ότι τίποτα δεν θα αλλάξει, με την ανάπτυξη να μεταφέρεται στις αναπτυσσόμενες οικονομίες – στις οποίες, η κάθε ποσοστιαία αύξηση του βιοτικού επιπέδου, ωφελεί πολύ περισσότερο τους ανθρώπους που ζουν εκεί, από ότι τους Ευρωπαίους, τους Αμερικανούς ή τους Ιάπωνες.
Ολοκληρώνοντας, δεν μπορούμε να αποφύγουμε το φυσικό κανόνα, σύμφωνα με τον οποίο ότι δεν αναπτύσσεται πεθαίνει – επομένως, όταν ο καπιταλισμός παύσει εντελώς να παράγει ανάπτυξη, θα πεθάνει νομοτελειακά,
Ίσως οφείλουμε λοιπόν να πάψουμε να τον διατηρούμε τεχνητά στη ζωή, μεγεθύνοντας τους «επιθανάτιους σπασμούς» του – αφού ο κίνδυνος να εγκλωβιστούμε στα ερείπια που θα προκαλέσει η παταγώδης κατάρρευση του, αυξάνεται καθημερινά.
Πρέπει επομένως να δημιουργήσουμε ένα νέο σύστημα, το οποίο να μπορεί να επιβιώνει, εξασφαλίζοντας ένα σταθερό και εφικτό βιοτικό επίπεδο για όλους μας – χωρίς την υποχρέωση, τον καταναγκασμό καλύτερα να αναπτύσσεται.
