.
Πώς η μετάβαση από τον παραγωγικό καπιταλισμό στην απόσπαση προσόδων (Rentier Capitalism) και η στρατιωτική εξάντληση ανασχηματίζουν τον παγκόσμιο χάρτη. Η ανάλυση εξετάζει τη μετατροπές των ΗΠΑ από βιομηχανική υπερδύναμη σε διεθνή «ιδιοκτήτη» (landlord) – ο οποίος συντηρείται μέσω χρηματοπιστωτικών δικαιωμάτων. Με φόντο τις γεωπολιτικές ανατροπές στη Μέση Ανατολή, την αμφισβήτηση της αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής στο στενό Bab al-Mandab και τη στρατηγική εξάντλησης «Rope-a-Dope», αποκαλύπτονται τα όρια της νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας. Παράλληλα, αναδεικνύεται η στροφή του Παγκόσμιου Νότου προς την παραγωγική οικονομία της Κίνας – σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων του 1945.
.
Ανάλυση
Στη σύγχρονη παγκόσμια οικονομία, παρατηρείται μια θεμελιώδης μετατόπιση των κέντρων ισχύος και των μηχανισμών άσκησης ηγεμονίας – όπου ο M. Hudson αναλύει εκτενώς το πώς η αμερικανική αυτοκρατορία έχει μετασχηματιστεί από μια παραγωγική και πιστωτική υπερδύναμη σε έναν διεθνή «ιδιοκτήτη» (landlord) και εισπράκτορα προσόδων.
Η έννοια του καπιταλισμού των προσόδων περιγράφει ένα σύστημα όπου, τα κέρδη δεν προέρχονται από την παραγωγή αγαθών ή την επένδυση σε υποδομές – αλλά από την απόσπαση προσόδων, τόκων, δικαιωμάτων και διοδίων. Όταν η ισχύς αυτής της αυτοκρατορικής δομής αρχίζει να φθίνει σε στρατιωτικό και παραγωγικό επίπεδο, οι γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες αναδιοργανώνουν ολόκληρο τον παγκόσμιο χάρτη.
Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή και η κατάρρευση των αμερικανικών βάσεων
Η κατάσταση στη Δυτική Ασία (Μέση Ανατολή) αποτελεί ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα αυτής της δομικής αλλαγής – σημειώνοντας ότι ιστορικά, η παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή βασιζόταν σε δύο πυλώνες:
(α) Στην ακαταμάχητη στρατιωτική ισχύ, η οποία εξασφαλιζόταν μέσω ενός δικτύου στρατιωτικών βάσεων.
(β) Στον έλεγχο των ενεργειακών ροών και των θαλάσσιων περασμάτων – κάτι που παρείχε την απαραίτητη ασφάλεια στα μοναρχικά καθεστώτα του Κόλπο.
Η προέλαση όμως των δυνάμεων Ansar Allah (Χούθι) στην Υεμένη και ο πλήρης έλεγχος των στρατηγικών στενών Bab al-Mandab και της νήσου Perim συνιστούν σημείο καμπής – όπως φαίνεται από το χάρτη.
Η Σαουδική Αραβία τώρα, παρά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τις αεροπορικές επιθέσεις, αδυνατεί να ανακτήσει τον έλεγχο των παράκτιων περιοχών – οπότε συμβαίνουν αυτά που περιγράφονται στο γράφημα που ακολουθεί.
Η αδυναμία των ΗΠΑ να προστατεύσουν αποτελεσματικά τους συμμάχους τους στον Κόλπο οφείλεται στην αποδιοργάνωση και την αχρήστευση των αμερικανικών βάσεων στην περιοχή – ενώ η στρατηγική των πυραυλικών πληγμάτων και των drones έχει καταστήσει τις παραδοσιακές στρατιωτικές υποδομές ευάλωτες.
Η στρατηγική “Rope-a-Dope” και η εξάντληση των αμερικανικών αποθεμάτων
Όπως σημειώνει ο M. Hudson, η τακτική που ακολουθείται από αντιπάλους των ΗΠΑ, όπως το Ιράν, παρομοιάζεται με τη διάσημη στρατηγική «Rope-a-Dope» που χρησιμοποιούσε ο Muhammad Ali στο μποξ – όπου ο αθλητής επέτρεπε στον αντίπαλό του να καταφέρει χτυπήματα μέχρι να εξαντληθεί, ενώ όταν ο αντίπαλος έχανε τη δύναμή του, ακολουθούσε το αποφασιστικό «αντικτύπημα.
Εν προκειμένω, η στρατιωτική μηχανή των ΗΠΑ σχεδιάστηκε με βάση τις συνθήκες του 1945 – όταν η χώρα ήταν ο μεγαλύτερος πιστωτής και βιομηχανικός εξαγωγέας στον κόσμο. Σήμερα, η κατάσταση έχει αντιστραφεί – λόγω των εξής:
(α) Εξάντληση πυρομαχικών: Οι συνεχείς αναμετρήσεις και η υποστήριξη μετώπων έχουν εξαντλήσει τα αποθέματα εξελιγμένων πυραύλων.
(β) Απώλεια βιομηχανικής βάσης: Η αποβιομηχάνιση των ΗΠΑ καθιστά αδύνατη την ταχεία αναπλήρωση του βαριού στρατιωτικού υλικού – σε αντίθεση με τη βιομηχανική παραγωγή της Κίνας.
(γ) Αποτελεσματικότητα συμβατικών όπλων: Η αντίληψη ότι τα αεροπλανοφόρα μπορούν να επιβάλουν την τάξη χωρίς κόστος έχει καταρριφθεί – δεν ισχύει πλέον/
Η αλλαγή του οικονομικού παραδείγματος
Η οικονομική πίεση και οι κυρώσεις που επιβάλλουν οι ΗΠΑ, δεν φέρνουν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα – επειδή το παγκόσμιο εμπόριο έχει αναπροσανατολιστεί και έχει ακολουθήσει μία νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική.
Συνειδητοποιώντας ότι η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας δεν είναι πλέον εγγυημένη, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία αναζητούν εναλλακτικές εταιρικές σχέσεις – όπως η προσέγγιση με το Πακιστάν και την Τουρκία, για την ενίσχυση της περιφερειακής άμυνας. Επίσης αναζητούν την ένταξη τους σε πολυμερείς οργανισμούς όπως οι BRICS – επιπλέον τη συνεργασία με την Κίνα για την ασφάλεια των εμπορικών οδών.
Ο νεοφιλελευθερισμός και η αυτοκρατορία ως «Landlord»
Η κεντρική ιδέα της ανάλυσης του M. Hudson εστιάζει στη φύση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού – όπου η αμερικανική οικονομία δεν στηρίζεται πλέον στην παραγωγή προστιθέμενης αξίας, αλλά στη συλλογή οικονομικών προσόδων. Δηλαδή συμβαίνουν τα εξής:
(α) Χρηματοπιστωτικοποίηση (Financialization): Τα κεφάλαια κατευθύνονται στην αύξηση της αξίας των μετοχών, στην αγορά ακινήτων και στα χρηματοπιστωτικά παράγωγα – αντί για επενδύσεις σε εργοστάσια και υποδομές.
(β) Απόσπαση προσόδου: Η επιβολή «διοδίων» στη διεθνή οικονομία μέσω του δολαρίου, των πατεντών και του ελέγχου των τραπεζικών συστημάτων (SWIFT).
(γ) Αποβιομηχάνιση: Η μεταφορά της παραγωγής σε χώρες με χαμηλό κόστος εργασίας μετέτρεψε τις ΗΠΑ σε μια οικονομία καταναλωτή – η οποία συντηρείται μέσω της έκδοσης χρέους που έχει υπερβεί πια τα 40 τρις $.
Όταν μια αυτοκρατορία λειτουργεί ως «landlord» εξαρτάται από την ικανότητά της να εισπράττει «νοίκι» από τον υπόλοιπο κόσμο – όπου όμως, εάν ο υπόλοιπος κόσμος αρνηθεί να πληρώσει ή βρει εναλλακτικούς δρόμους συναλλαγών, η οικονομική βάση της αυτοκρατορίας καταρρέει.
Πολιτική αποσταθεροποίηση και εσωτερικές αδιέξοδες στρατηγικές
Στο εσωτερικό πεδίο των ΗΠΑ, η οικονομική αυτή κρίση μεταφράζεται σε πολιτική αβεβαιότητα – με αποτέλεσμα, όπως επισημαίνεται, να διατηρείται μια κατάστασης «ημιπολέμου» που εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες – επειδή καμία ηγεσία δεν επιθυμεί να παραδεχθεί τη στρατηγική ήττα ή το αδιέξοδο. Έτσι έχουμε τα εξής:
(α) Τη ρητορική της νίκης – με την οποία η εμμονή στη διατήρηση της εικόνας της ακατανίκητης υπερδύναμης οδηγεί σε αλόγιστες υποσχέσεις και κλιμακώσεις.
(β) Την οικονομική απελπισία – κατά την οποία η πρόταση για άμεσες χρηματικές παροχές προς τους ψηφοφόρους αντανακλά την εσωτερική πίεση και την κοινωνική δυσαρέσκεια – την οποία προκαλεί ο πληθωρισμός και η οικονομική αβεβαιότητα.
(γ) Την έλλειψη στρατηγικής εξόδου – όπου τόσο στο μέτωπο της Ανατολικής Ευρώπης όσο και στη Μέση Ανατολή, η έλλειψη σαφών βιομηχανικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων καθιστά αδύνατη την επιβολή των αμερικανικών όρων.
Συμπεράσματα
Η ανάλυση καταλήγει στο ότι, διανύουμε την τελική φάση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων που διαμορφώθηκε το 1945 – με τα εξής αποτελέσματα:
(α) Ο στρατιωτικός μύθος καταρρέει: Η αδυναμία ελέγχου στρατηγικών θαλάσσιων περασμάτων από τοπικές δυνάμεις αποδεικνύει τα όρια της συμβατικής στρατιωτικής ισχύος.
(β) Η οικονομική πραγματικότητα μετατοπίζεται: Ο πολυπολικός κόσμος οικοδομείται επάνω στη βιομηχανική παραγωγή, τους φυσικούς πόρους και τις υποδομές – αφήνοντας πίσω το χρηματοπιστωτικό μοντέλο της απόσπασης προσόδων.
(γ) Το τέλος του «ιδιοκτήτη»: Η προσπάθεια της αυτοκρατορίας να λειτουργεί ως διεθνής εισπράκτορας δικαιωμάτων, χωρίς να παρέχει παραγωγική αξία ή ασφάλεια οδηγεί στην απομόνωσή της από την πλειονότητα των χωρών του Παγκόσμιου Νότου.