Για όσους μου κάνουν την τιμή να βλέπουν το φεγγάρι που δείχνω, και όχι εμένα και το δάχτυλό μου, δεν έχω παρά να προτείνω δημιουργική αξιοποίηση του όποιου ελεύθερου χρόνου των διακοπών. Για να δούμε πέρα από την εποχή μας και την μιζέρια της.
(To άρθρο αποτελείται από 2 Σελίδες)
.
Ένας Έλληνας μιας άλλης εποχής Κώστα, συμφωνώ. Η σαπίλα μας έχει φτάσει προ πολλού και στις ρίζες μας. Ο Έλληνας υπήρξε κυρίως ως φιλοσοφία και τρόπος ζωής. Το λέω κι εγώ παντού, για να πιστέψω ότι ο χρόνος είναι ακόμα ενεστώτας.
Οι εθνικοί ευεργέτες είναι μεγάλο ελληνικό κεφάλαιο. Πριν αρκετά χρόνια ένας ιερέας σε ακριβή περιοχή μου είχε πει το εξής: «υπάρχει αυξάνουσα φτώχια και φθίνουσα ανθρωπιά. Παλιά, οι πλούσιοι έδιναν για τους φτωχούς έστω έτσι και κάτι για την ψυχή τους. Τώρα δεν πιστεύουν πως έχουν ψυχή».
Το πρόβλημα μας όντως δεν είναι οικονομικό. Έχουμε χάσει τ’ αυγά και τα πασχάλια. Αντί να μας ακολουθήσουν οι «δυτικοί» προς τα πάνω, βουτήξαμε εμείς για να τους βρούμε στον πάτο της λίμνης και ξύνουμε το βούρκο.
Η καλή fb-φίλη Όλγα Φωτακοπουλου είπε σαφώς τα πράγματα με το όνομά τους. Σχολίαζε, μάλιστα, σε μία όχι και τόσο σοβαρή ανάρτησή μου. Ζητώντας αμέσως την συγκατάθεσή της για επώνυμη χρήση του σχολίου της, την ρώτησα «Δημοσιογράφος;» – είχα δει ότι ήταν παλαιότερα. Απάντησε αμέσως: «μια φορά δημοσιογράφος, για πάντα δημοσιογράφος!».
Με τη σειρά μου, στο ίδιο μοτίβο, απευθύνομαι σε όσους θα δήλωναν χαλαρά «μια φορά Έλληνες, για πάντα Έλληνες!». Μόνο που, εκτός από Έλληνες, να είναι και λίγο Κινέζοι. Να αποδέχονται, δηλαδή, ότι «Το καλό γιατρικό έχει πικρή γεύση». Με άλλα λόγια, εδώ που φθάσαμε, θα «ξύσουμε πληγές».
Κάπως έτσι, έχω να προτείνω μία ταχύρρυθμη και διεξοδική μελέτη ακριβώς για αυτό:
Για όσους το είδαν προσεκτικά, ακολουθούν συνοπτικές σκέψεις του υπογράφοντος. Προς αξιολόγηση – φυσικά.
.
Εγκεφαλικότητα
Σίγουρα, το μεγάλο όπλο του Αριστοτέλη Ωνάση ήταν αυτές οι στιγμές περισυλλογής, αργά την νύχτα στην πρύμνη της «Χριστίνας». «Με το παλτό» και «με ένα ουΐσκυ».
Θα πρέπει να φαντασθούμε ότι σκεπτόταν τις επόμενες κινήσεις του, αλλά μαζί και το πού βρίσκεται, όπως και τι «άφησε» η προηγούμενη business. Σκεπτόταν όλα τα ενδεχόμενα, μαζί με όποια στοιχεία και γνώμες θα είχε μαζέψει από τους ανθρώπους του.
Θεωρώ απίθανο να μην ήξερε και το σύστημα «να μιλήσει και το μαξιλάρι». Ο ήρεμος και αδιατάρακτος ύπνος, μας χαρίζει την απάντηση του υποσυνειδήτου μας στο ξύπνημα. Έτσι – υποθέτω – αποφάσιζε.
Ήταν μόνος του ένα think tank ολκής.
.
Διορατικότητα
Αυτή η πανίσχυρη διαδικασία λήψης αποφάσεων (decision making) στηριζόταν αφ’ ενός στην έντονη φιλομάθειά του («Δεν ντρεπόταν να μαθαίνει») και αφ’ ετέρου στην τολμηρή σκέψη για τις ποιοτικές αλλαγές στο μέλλον. Φρόντιζε να είναι «Μπροστά από την εποχή του».
Έτσι αγόρασε τα 6 καναδικά πλοία σε εξευτελιστική τιμή, όταν κανείς δεν τα έπαιρνε. Έτσι είδε ότι «Το πετρέλαιο είναι το καύσιμο του μέλλοντος», έτσι κατέληξε στο «Όσο μεγαλύτερο το τάνκερ, τόσο πιο οικονομικό», έτσι βρέθηκε πρώτος στις σημαίες ευκαιρίας.
Έτσι – πάνω από όλα – έκανε την απίστευτη κίνηση να υπογράψει συμβόλαιο για 30 πλοία χωρίς να υπάρχει καν ναυπηγείο στην κατεστραμμένη μεταπολεμική Γερμανία. Και στήριξε όλο αυτό το απίστευτο εγχείρημα σε πρωτοποριακή τραπεζική χρηματοδότηση, όχι του πλοίου αλλά του συμβολαίου. Συμβολαίου που υπογράφηκε ενώ ο ίδιος «Δεν μπήκε στον κόπο να εξηγήσει στην πετρελαϊκή πως δεν είχε καράβι». [Χάθηκε η μπάλα;]
.
Απληστία
Στο ασύλληπτο εγχείρημα με τα πετρέλαια της Σαουδικής Αραβίας, δοκιμάσθηκε άσχημα η σύνεσή του. Είναι η μία όψη του νομίσματος, προφανώς, ο αναμφισβήτητος φθόνος του μπατζανάκη του Σταύρου Νιάρχου, όπως και ο κυνισμός του Νίξον.
Η άλλη όψη του νομίσματος είναι ότι απειλούσε, και μάλιστα αγρίως, ζωτικά συμφέροντα αμφοτέρων. Δεν έκανε χάρη στον Νιάρχο ο τότε Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ όταν έλεγε «Αν χρειασθεί να σκοτώσετε το κάθαρμα, όχι στο έδαφός μας». Υπεράσπιζε συμφέροντα των «7 αδελφών» και εν τέλει – καλώς ή κακώς ! – της χώρας του.
Πόσο λογικό θα ήταν να κάτσουν να τον παρακολουθούν «με σταυρωμένα τα χέρια;». Πόσο λογικό θα ήταν να αδρανήσουν, ιδίως μπροστά στο απύθμενο κόμπλεξ κατωτερότητας που τους φόρτωνε; Ή, πάλι, ο ίδιος τι θα έκανε στην θέση τους;
Είτε φάνηκε απερίσκεπτος είτε έστησε συνειδητά την πιο απίστευτη κομπίνα, η υπερβολή είναι κραυγαλέα.
.
Ετοιμότητα
Δεν είναι εύκολο – διευκρινίζω – να μαντέψει κανείς αν είχε συνείδηση των ευλόγως αναμενομένων λυσσαλέων αντιδράσεων. Ίσως, μάλιστα, είναι ακόμη πιο δύσκολο να αποκλείσει κανείς την περίπτωση να έβαλε το χεράκι του στον βομβαρδισμό της Διώρυγας του Σουέζ. Τι άλλο θα μπορούσε να τον σώσει από την οικονομική καταστροφή; Κι όχι μόνον να τον σώσει, αλλά και να τον βγάλει και με χοντρό κέρδος.
Εκτιμώ ότι, αν δεν το προκάλεσε, ήταν σίγουρα ικανός να το σκεφθεί. Ακόμα πιο πιθανό, είναι να συνέβαλε έξυπνα στο να γίνει η σπίθα φωτιά. Λογικό;
.
Αλαζονεία
Η καθαρώς ελληνική άποψή του «Ο κανόνας είναι ότι δεν υπάρχει κανόνας» δεν μπορεί να δικαιολογήσει την αδίστακτη εξόντωση νεαρών φαλαινών στα ανοικτά του Περού. Στην Φύση κάθε θηρευτής φροντίζει την αειφορία του θηράματός του. Κανένα λιοντάρι π.χ. δεν σκοτώνει τα μωρά της αντιλόπης – περιμένει να μεγαλώσουν.
Όμως αυτό δεν είναι κανόνας, δεν είναι σύμβαση, είναι Νόμος της Φύσης. Και είναι αλαζονεία η παραβίασή του, πόσο μάλλον όταν γίνεται για να βγάλει απλώς κι άλλα λεφτά ένας ήδη πάμπλουτος.
.
Προνοητικότητα
Η ευφυέστατη κίνηση, με την ειδική ασφάλιση των φαλαινοθηρικών του, είναι χαρακτηριστική μεγάλου «σκακιστή». Δικαίως γέλαγε ασυγκράτητα μετά, τσεπώνοντας την βαρβάτη αποζημίωση. Και, έξυπνα, το BBC διαφημίζει «γκρίζα» τους Lloyds.
Κάπως έτσι, προκύπτει ότι ευλόγως αναρωτηθήκαμε παραπάνω αν η υπόθεση Σουέζ ήταν πράγματι δικός του δάκτυλος. Απλώς, σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι φρόντισε και κατάφερε να συγκρατήσει τα γέλια του. Για ευνόητους λόγους, βεβαίως-βεβαίως.
Συνεχίστε στη 2η σελίδα (…)
Ανθρωπιά
Όλα αυτά τα γεμάτα κυνισμό τολμήματά του είναι σε απόλυτη αντίφαση με την κοινωνική συμπεριφορά του. «Πρόσφερε στον κόσμο μικροποσά και έβλεπε την ευχαρίστησή τους». «Έπινε με την ορχήστρα».
Αν η ευεργεσία με το Ίδρυμα Αλέξανδρος Ωνάσης μπορεί να αποδοθεί στην πατρική συντριβή, πόση κακεντρέχεια χρειάζεται για να παρεξηγηθούν οι εύγλωττες χειρονομίες του στο απώγειο της ισχύος του;
Δεν έκανε δημόσιες σχέσεις ανθρωπιάς, όπως συμβαίνει στην εποχή μας. Ήταν απλά ο εαυτός του, ήταν Άνθρωπος. Ήταν ο Αρίστος.
Και μόνον βαθειά κομπλεξικοί δεν συγκλονίζονται από τις δηλώσεις του: «Όπως κάθε άλλος άνθρωπος. Δεν είμαι τίποτα ιδιαίτερο, τίποτα το εξαιρετικό. Όπως θα ένοιωθε κάθε πατέρας».
.
Αρχοντιά
Συνώνυμο: Αριστοτέλης Ωνάσης. Ή και σκέτο: Ωνάσης.
.
Σύζυγος
Αναμφισβήτητα υπήρξε αίσθημα με την Τίνα Λιβανού. Το επιβεβαιώνει ο γερός καυγάς που περιγράφει ο Άγγλος δημοσιογράφος. Πολλά χρόνια μετά τον γάμο, κατέληγε σε τρυφερό happy end. Κατά κάποιο τρόπο, το επιβεβαιώνει και η άμεση φυγή της Τίνας, με την εμφάνιση της Κάλλας στον ρόλο της «άλλης».
Όταν ξεκίνησαν, διάλεξε ένα κουκλίστικο σπίτι στην Γαλλία, αντί για κάτι εντυπωσιακό στο μουντό Λονδίνο, που ίσως θα τον βόλευε επαγγελματικά. Προείχε – έτσι φαίνεται – η οικογενειακή ευτυχία.
Φαίνεται, όμως, ότι δεν κατάφερε να εμπνεύσει αναλόγως την μητέρα των παιδιών του. Προτείνω μία κάπως παράδοξη ερμηνεία: μπήκε πολύ «μέσα στα πόδια της». Αυτό που λένε στα μέρη μας: «Άντρας στη γωνιά [σημ. τζάκι], διάολος στην πόρτα». Είναι ένα λάθος που κάνουν πολλοί μεγάλοι και τρανοί. Μπερδεύουν τις συνθήκες εφαρμογής των εντολών τους σε σπίτι και επιχείρηση. Κάπως έτσι, η γυναίκα είτε αποεπενδύει («Την ενδιέφερε η εικόνα της πιο πολύ από την οικογένεια. Δεν είχε ποτέ χρόνο για τα παιδιά της.») είτε δουλεύει την παντόφλα.
«Τις αγριάδες στους νεοσύλλεκτους μπούλη» …
.
Πατέρας
Αναμφισβήτητα υπήρξε ένας μερακλής μπαμπάς, δηλαδή κάτι πολύ περισσότερο από πατέρας. Είχε πάνω-πάνω στις προτεραιότητές του τα δύο του παιδιά. Και είχε όλα τα δίκια που τα έβαλε μπροστά-μπροστά στην καθέλκυση του πρώτου μεγάλου πλοίου του. Αυτές οι δημόσιες σχέσεις έχουν αλήθεια. Δεν είναι p.r., δεν είναι δηθενιά. Χώρια που ταυτόχρονα έκανε καλό στα ίδια τα παιδιά του.
Ως ψαγμένος πατέρας, και τίποτα παραπάνω, εντοπίζω τρία – κατά την γνώμη μου – κραυγαλέα λάθη του.
Πρώτον, αυτό με τα πλούσια δώρα όταν θα τους έλειπε για δουλειές. Άνευ λόγου «δωροδοκία», και μάλιστα με αντίθετα αποτελέσματα. Είναι σίγουρο ότι στις επαφές του με τα παιδιά του υπήρχε το λεγόμενο quality time. Χρονικά μικρή επαφή, αλλά αξίας. Αυτήν ακριβώς την αξία υποβίβαζε, στα μάτια των παιδιών του, αφήνοντας τα δώρα αντί γι’ αυτόν.
Δεύτερον, δεν ήταν και τόσο «πίσω από τις επιλογές» των παιδιών του. Ήθελε να έχει λόγο π.χ. στις σχέσεις ακόμη και του ήδη ενήλικου γιού του. Προτιμότερο θα ήταν να προβληματιζόταν πάνω σε ένα ερώτημα του στυλ «Γιατί ο γιός μου θέλει να έχει σχέσεις με συνομήλικες της μητέρας του;».
Και τρίτον, αγνόησε το ζήτημα που λέγεται “ancestor’s shadow”. Πόσο μάλλον που η προσωπικότητά του το έφερνε στην κατηγορία υψηλού κινδύνου. Η σκιά του προγόνου, η προσωπικότητά του, βάραινε τους ώμους των παιδιών του. Ο Αλέξανδρος, εμφανώς, είχε βρει τον δικό του δρόμο – όχι μόνον σαν ταλαντούχος πιλότος. Υποσχόταν πολλά, κ-α-ι για την Ελλάδα. Κι αν δεν είχε «φύγει» τόσο αναπάντεχα, τώρα θα ήταν κάπου στα ’70 του …
Η Χριστίνα, όμως, «Ποτέ δεν βρήκε άνδρα να τον αντικαταστήσει». Στοιχειώδης λογική, θα υπεδείκνυε – και θα έβρισκε τρόπο να της το πει – ότι της ήταν φύσει αδύνατον. Χίμαιρα. Δράμα.
.
Ακατανόητος
Είναι χαρακτηριστική η κοτσάνα της μαντάμ Αρβελέρ: «Αυτή η επιθυμία του, να είναι πάντα με μία κυρία που θα του πρόσθετε κάτι, είναι – ενδεχομένως – η μόνη ταπεινοφροσύνη της ζωής του».
Αναρωτιέται κανείς, πρώτον, πώς είναι δυνατόν ένας τέτοιος άνδρας να νιώσει έλξη με κάποια γυναίκα που δεν έχει τέτοια αξία ώστε αβίαστα να του προσθέτει κάτι. Ή, δεύτερον, θα ήταν καλύτερα να τα έχει με την γραμματέα του ή με μία από τις αεροσυνοδούς-μοντέλα της Ολυμπιακής; Αλλιώς: το συμφέρον από την όποια σχέση θα ήταν προς ειρωνεία αν τον οδηγούσε σε μέτριες ερωμένες. Είχε;
Προφανώς, εις «τας Ευρώπας» είναι όλως ακατανόητο το Αριστοτελικό «Ο ενάρετος άνθρωπος συνδυάζει το καλό, το συμφέρον και το ευχάριστο». Αποδεικνύεται, εν ολίγοις, ότι αυτό που «φοράει» ο κάθε απλός Έλληνας, ακόμη κι αν δεν ξέρει τον μεγάλο Μακεδόνα φιλόσοφό μας, είναι ακατανόητο σε «ευρέως αναγνωρισμένους» διανοούμενους, καθηγητάδες και δεν συμμαζεύεται.
.
Νέμεσις
Έχω προτείνει ως ορισμό: «Οι αναπόδραστες συνέπειες των πράξεων και παραλείψεών μας».
Ωμό μεν, αληθινό δε. Σωστά;
.
Αλλάζουμε ή πεθαίνουμε;
Αισθάνομαι ότι δεν ξεπέρασα τα όρια της καλώς εννοούμενης «κοινωνικής κριτικής». Η τραγική ιστορία του Αριστοτέλη Ωνάση αναδεικνύει ανάγλυφα τα φυλετικά μας προτερήματα και ελαττώματα. Είναι σαν τα ράλλυ, όπου φαίνονται – και δοκιμάζονται – οι αντοχές των φρένων, ελαστικών, πιστονιών κ.λ.π. Ζούμε ΄σημερα ανάλογες τραγωδίες. Όλοι μας.
Το ως άνω δίλημμα προβάλλει αμείλικτο. Η γνώμη μου.
.
Μπορούμε να αλλάξουμε;
Προτείνω, πρώτα, να λύσουμε τα μυαλά μας από τον ευρωπαϊκό μιμητισμό. Είμαστε χιλιετίες μπροστά από τους Ευρωπαίους. Αυτό δείχνει η έκπληξη του Άγγλου δημοσιογράφου με την απλοχεριά του Αρίστου στο πανάκριβο χαβιάρι. Συγκρίνει κανείς αβίαστα αν ο Άγγλος «Ωνάσης» θα του είχε επιτρέψει καν να καθήσει μαζί του στο τραπέζι για φαγητό.
Ένας Έλληνας άρχοντας δεν χρειάζεται τον σνομπισμό. Τεράστια διαφορά.
Μετά, δεν είναι πολύ μακριά η ενδεδειγμένη απάντηση στο γνωστό «Μένουμε Ευρώπη». Προτείνω: Ε ΟΧΙ να καταντήσουμε και Ευρώπη – αρκετά της μοιάσαμε. Να αλλάξουμε, δηλαδή, αλλά σε άλλη κατεύθυνση: Έλληνες ξανά !
Στην σωστή κατεύθυνση, την ελληνική, ναι μπορούμε να αλλάξουμε. Στην λάθος κατεύθυνση, την ευρωπαϊκή, όχι μόνον δεν μπορούμε, αλλά ούτε καν γίνεται.
.
Ιδέες
Ξεκολλώντας από την ξενομανία, ο δρόμος μας είναι ο δρόμος της πρωτοπορίας. Είναι ο δρόμος που έδειξε έμπρακτα ο Ωνάσης. Απέδειξε αναντίρρητα ότι «Οι δημιουργικοί άνθρωποι είναι αντισυμβατικοί».
Σήμερα καταντήσαμε συμβατικοί, σε μια τελείως συμβατική κοινωνία, γι’ αυτό και δεν υπάρχει πιά δημιουργικότητα. Όχι;
Απευθυνόμενος πάντα στην κρίση των αναγνωστών που με τιμούν με την προσοχή τους, θα δώσω τρεις σκόρπιες ιδέες στα πεταχτά. Έχουμε χρόνο μέχρι να γίνουμε φιλέταιροι.
.
Get to internet or die
Φιλικό internet σημαίνει «σαν να μπαίνεις στο μαγαζί μου». Δεν είναι καθόλου εύκολο να διακρίνει κανείς την νέα αντίληψη. Την διαφορά, το κέρδος.
.
Συλλογικότητα
Το internet δίνει την δυνατότητα για πρωτόγνωρου επιπέδου συλλογικότητα των Ελλήνων. Ένα πρόγραμμα σε περιβάλλον web που θα κάνει παιχνιδάκι τον παραγωγικό διάλογο – όχι μόνον τον πολιτικό – ενδιαφέρει;
«Αυτοί που σαν αδέλφια ενώνονται για έναν κοινό σκοπό, πιο δυνατοί κι από τα άπαρτα τα κάστρα στέκουν»
Αντισθένης
.
Εθνικό marketing
Σε μικρά γράμματα η μετάφραση, και με φόντο ό,τι θέλουμε. Το ξενοδοχείο μας, την ταβέρνα μας, το φρούτο μας, το γλέντι μας. Το πρόσωπό μας το Ελληνικό. Το 61,3% ΟΧΙ μας.
.
Επίλογος
Έκανα μία φιλότιμη προσπάθεια να δώσω ιδέες για την επωφελή κατανόηση του φαινομένου Ωνάσης. Η τραγωδία του είναι και γνωστή και κραυγαλέα, είναι και πιά Ιστορία. Μας την θυμίζει και το BBC, αλλά έχει και προφανείς αντιστοιχίες με την σημερινή μας εθνική τραγωδία.
Προσφέρει εναύσματα τόσο για προβληματισμούς όσο και ιδέες για τολμηρή δράση.
Για όσους μου κάνουν την τιμή να βλέπουν το φεγγάρι που δείχνω, και όχι εμένα και το δάχτυλό μου, δεν έχω παρά να προτείνω δημιουργική αξιοποίηση του όποιου ελεύθερου χρόνου των διακοπών. Για να δούμε πέρα από την εποχή μας και την μιζέρια της.
Μόνο που:
«Αυτός που θέλει να κόψει τριαντάφυλλα
πρέπει να αντέχει τα αγκάθια»
Κινέζικη σοφία, εκδόσεις Οδυσσέας
.