Site icon The Analyst

Η πολιτική σημασία του ορθολογισμού σήμερα

Κώστας Τζαναβάρας

(To άρθρο αποτελείται από 4 Σελίδες).

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ο ορθολογισμός δεν ήταν ποτέ και πολύ στη μόδα στη Νεώτερη Ιστορία της Χώρα μας.

Κάπως έτσι δεν είναι και τόσο σαφές το τι είναι ορθολογισμός. Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι θεωρούμε ορθολογικό αυτό που απλώς είναι η δική μας άποψη. «Η καμήλα βλέπει μόνο την καμπούρα της άλλης καμήλας» – λένε.

Σπεύδω να δηλώσω ότι προσωπικά εκτιμώ ιδιαιτέρως αυτούς που μου απαντούν ελεύθερα σε ερωτήσεις του στυλ «Τι γνώμη έχεις για  … ;». Ακόμη περισσότερο, αυτούς που παίρνουν την πρωτοβουλία για υποδείξεις. Δεν είναι βέβαιο ότι θα αλλάξω γνώμη, αλλά δεν αγνοώ απολύτως κανέναν.

Σε αυτά τα πλαίσια, μία ολόκληρη αρμάδα fb-φιλενάδων ξέρουν καλά ότι θέλω να μου λένε αυτό που πιστεύουν – ό,τι και αν είναι. Αυτή η αρμάδα, ασύντακτη για την ώρα, αλλά ήδη ενεργή, πρόκειται να κάνει την επιβλητική εμφάνισή της σύντομα. Χαλαρά.

Απευθυνόμενος κυρίως σε αυτές τις «Κυρίες με το κάπα κεφαλαίο και bold» – όπως συνηθίζω να λέω – θα παραθέσω επιχειρήματα και μόνον. Ανοίγοντας τη συζήτηση επί καιρίων θεμάτων της σημερινής πραγματικότητας. Θα τα συμπληρώσω απλώς με θεωρία. Γνωσιολογία, κλάδος της Επιστήμης της Φιλοσοφίας, όπως μου τη μεταλαμπάδευσε ο συμπολίτης μου Κορίνθιος Νίκος Καλογερόπουλος.

Στόχος του άρθρου είναι η ιδεολογική προετοιμασία της επόμενης πράξης της «Επιχείρησης ΑΣΤΡΑΠΗ» που αρχίζει να γίνεται ορατή και σε αμύητους. Και αυτή η επόμενη κίνηση κατευθύνεται σε ένα φορέα που με ξέρει καλά. Η ιστορική ALPHABANK θα κληθεί, όχι τόσο να αποδείξει και με αποφάσεις την εκτίμησή της στο πρόσωπό μου και τον αγώνα μου, όσο να σταθμίσει το συμφέρον της.

 

Ευχαριστίες

Ο αειθαλής Νίκος Καλογερόπουλος, οικονομολόγος-συγγραφέας, διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Γενεύης, με τιμά με το δικαίωμα να του απευθύνομαι στον ενικό. Ως «δάσκαλος της αλήθειας», όπως επιγράφεται ένα υπέροχο ποίημά του.

Και – επί του προκειμένου – είναι εύγλωττο το από Σεπτεμβρίου ’13 κείμενο «Ο Νίκος Καλογερόπουλος ως θεωρητικός της Ελληνικής Αναγέννησης», όπου σταχυολογώ καίρια αποσπάσματα από 10 βιβλία του, χρονολογούμενα από τον προηγούμενο αιώνα.

Από πλευράς μου, έχω επιτυχώς φροντίσει να σφυγμομετρήσω με τρόπο την αντίδρασή του στο γνωστό : «Άσχημα ανταμείβει τον δάσκαλό του, όποιος παραμένει για πάντα μαθητής».

 .

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΤΟΥ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

Προφανώς ο ορθολογισμός είναι άχρηστος για όσους αρέσκονται στα ψέματα. Όπως, λόγου χάριν, η καθαριότητα είναι περιττή στα γουρούνια.

Αλλά, η αλλόκοτη κρίση δείχνει ότι «Ο κόσμος έφθασε στο χτένι». Όχι;

Προφανώς, επίσης, δεν αρκεί να θέλει κανείς να προσεγγίζει την αλήθεια. Χρειάζεται και να προσπαθεί με αποτελεσματική μέθοδο. Οι παιδαριώδεις αναλύσεις και ερμηνείες δεν φθάνουν. Και, από την άλλη, δεν υπάρχει λόγος για άγχη του στυλ «και ποια είναι η αλήθεια;».

Αυτή που προσπαθούμε φιλότιμα να προσεγγίσουμε. Τα υπόλοιπα είναι αμπελοφιλοσοφία.

Ο εύγλωττος όρος του Νίκου Καλογερόπουλου αποδίδει την σύγχυση στο μυαλό των ανεγκέφαλων. Μπερδεύουν τα παρόμοια. Εστιάζουν στα κοινά σημεία τους και δεν δίνουν καμία σημασία στις κρίσιμες διαφορές τους.

Το γνωστό «Όλοι μαζί τα φάγαμε» αυτό ακριβώς κάνει. Ισοπεδώνει τις αναμφισβήτητες ευθύνες όλων μας στο επίπεδο των ευθυνών των πρωταιτίων. Πόσο μάλλον που βάζει στο ίδιο τσουβάλι και όσους απλώς δεν τα καταφέραμε να αντισταθούμε αποτελεσματικά.

Ο όρος «σύντηξη» είναι από το βιβλίο «Η πολιτική σημασία του βλακός». Περί αυτού ακριβώς πρόκειται.

Είναι γνωστές οι δηλώσεις του απελθόντος πρωθυπουργού «Οι εκλογές είναι εθνικός κίνδυνος» και «Αν και με βολεύουν οι εκλογές, θέλω να βγει πρόεδρος». Ίσως η κοινή γνώμη δεν τις συνδύασε, ώστε να τις αξιολογήσει σοβαρά.

Ένας απλός συλλογισμός, στα πρότυπα της Λογικής του Αριστοτέλη, είναι: Αν το Α οδηγεί στο (συνεπάγεται – με άλλα λόγια) Β, και το Β πάει μαζί (ταυτίζεται) με το Γ, τότε το Α οδηγεί στο Γ.

Αυτό σημαίνει, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι εκμυστηρεύτηκε ακριβώς αυτό: με βολεύει ο εθνικός κίνδυνος. Εκπλήσσει το – λογικά τελείως ασφαλές ! – συμπέρασμα. Αλλά σύντομα θα το συνειδητοποιήσουν οι φανατικοί υποστηρικτές του. Και, βεβαίως, θα το εκμεταλλευθούν οι εσωκομματικοί αντίπαλοί του. Οι άλλοι δεν θα ασχοληθούν – κι αυτό βέβαιο.

Στα δύσκολα, πολλές φορές, η απλή διέξοδος είναι η ορθολογική εξέταση χωριστά των πιθανών ενδεχομένων. Αν στεναχωριέται κανείς, π.χ., μπορεί να εφαρμόσει την συμβουλή της κινέζικης σοφίας : «Μην στεναχωριέσαι γι’ αυτά που γίνονται και γι’ αυτά που δεν γίνονται».

Δηλαδή : Αν γίνεται, θα δω πώς θα το κάνω, άρα να μην στεναχωριέμαι. Αν δ-ε-ν γίνεται, θα το πάρω απόφαση, άρα να μην στεναχωριέμαι. Συνεπώς, ένα το συμπέρασμα. Σωστά ;

Άρα ο λόγος στεναχώριας υπάρχει όσο βασανιζόμαστε αν γίνεται ή όχι. Και πράγματι κάποια ζητήματα χρειάζονται το χρόνο τους. «Πένθος». Ανθρώπινα φαινόμενα.

Ο Μέγας Ηράκλειτος έχει αποφανθεί : «Ο βλάκας χάνει το θάρρος του μπροστά σε μία σειρά συλλογισμών». Παρά τον γνωστό σνομπισμό του, ήταν μάλλον επιεικής – τουλάχιστον για σήμερα. Ο σημερινός ευφυής προχειρολόγος αδιαφορεί επιδεικτικά για οποιοδήποτε συλλογισμό. Ακόμη και απλό. Αρνείται «με το έτσι θέλω» το συμπέρασμα, χωρίς να μπορεί να στοιχειοθετήσει αντιρρήσεις στα επί μέρους επιχειρήματα του συλλογισμού.

Ας θυμηθούμε και την προειδοποίηση του Einstein : «Δύο πράγματα είναι άπειρα : το σύμπαν και η βλακεία. Αν και για το σύμπαν δεν είμαι και τόσο σίγουρος …».

Συνεχίστε στη 2η σελίδα (…)

Χωρίς αμφιβολία, κανείς δεν σκέπτεται. Βολεύεται «στο γνωστό και το οικείο».

Προφανώς για κάποια πράγματα είμαστε βέβαιοι. Αλίμονο αν δεν είχαμε κάποιες βεβαιότητες. Αλλά, ακόμη και για τα πιο απίθανα και απίστευτα πράγματα, είναι καλό και υγιές να είμαστε ανοικτοί σε νέα στοιχεία, νέα δεδομένα, νέες προσεγγίσεις.

Φυσικά ο καθένας κρίνει το πόσο θα ασχοληθεί με πρωτάκουστα πράγματα. Πόσο μάλλον που ο Παυλώφ έχει αποδείξει με πειράματα ότι το πρωτάκουστο, η ανατροπή των συνηθισμένων δηλαδή, προκαλεί νευρικό κλονισμό. Αλλά χωρίς σκαπανείς του πρωτάκουστου, η ανθρωπότητα θα ήταν ακόμη στα σπήλαια.

Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, το θέμα με τους διαστημικούς πυραύλους. Υπήρξε μαθηματική απόδειξη που διαβεβαίωνε ότι είναι ανέφικτο να βγούμε από το πεδίο βαρύτητας της γης. Μέχρι που επινοήθηκαν οι διπλόπατοι πύραυλοι. Την κατάλληλη στιγμή ο πρώτος πάτος αποσυνδέεται και πυροδοτείται ο δεύτερος.

Όλη η λογική λειτουργία ξεκινά από το νόμο της Ταυτότητος, δηλαδή με την δυνατότητα να αντιληφθούμε ότι αυτό που εξετάζουμε «είναι αυτό που είναι». Στη συνέχεια ο νόμος της Αντιφάσεως υπαγορεύει ότι αυτό δεν μπορεί να είναι ταυτοχρόνως και κάτι άλλο. Τέλος ο νόμος της Μέσου αποκλίσεως ξεκαθαρίζει δύο μόνο ενδεχόμενα – ή είναι ή δεν είναι.

Αυτοί οι τρεις νόμοι, αν το καλοσκεφθεί κανείς, είναι για την σκέψη ό,τι τα γνωστά τσιπάκια για τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Ίσως δεν το έχουμε και τόσο πρόχειρο πώς γίνεται και επικοινωνούμε αυτή την στιγμή. Και οφείλεται τελικά σε αναρίθμητα 0-1 σε ημιαγωγούς.

Κάπως έτσι ίσως ξεχνάμε ότι, για να επικοινωνήσουμε λογικά, χρειάζεται απαραίτητα να σεβόμαστε τους τρεις νόμους της σκέψεως. Χρειάζεται να ξέρουμε για τι ακριβώς μιλάμε και τι ακριβώς λέμε. Αλλιώς δεν βγαίνει συμπέρασμα. Είναι απολύτως βέβαιο.

Ο μεγάλος μας Μακεδόνας φιλόσοφος διατύπωσε και το κριτήριο του τελικού σκοπού. Αν το δούμε απλά, ίσως και λίγο χύδην, είναι το γνωστό «Το πιρούνι πάει στο μεζέ, όχι το αντίθετο».

Είναι απλούστατο να διαπιστώσουμε ότι η σημερινή κοινωνία είναι εγκλωβισμένη σε συμβάσεις και ανόητους αυτοσκοπούς. Σίγουρα θεωρεί τελικό σκοπό το χρήμα. Οι πάντες κρίνονται σήμερα από το πάχος του πορτοφολιού τους. Με την ίδια αυταρέσκεια που οι επιβάτες του Τιτανικού διασκέδαζαν στο σαλόνι της Α θέσης. Και με την ίδια ανόητη αυτοπεποίθηση που ο καρχαρίας επιτίθεται στο δελφίνι. Χάνοντας συστηματικά. Γνωστό ;

Και αν «συγχωρείται» η άγνοια λημμάτων Ζωολογίας, τι να πει κανείς για την διάχυτη άγνοια του βασικού οδηγού ενεργειών του Ευαγγελίου ; «Από των καρπών αυτών επιγνώσασθε». Η έμφαση είναι στο αποτέλεσμα, και μάλιστα το συστηματικά προκύπτον. «Καρπός» δεν είναι το άπαξ αποτέλεσμα, είναι το μόνιμο αποτέλεσμα. Έχει σημασία.

Δ-ε-ν είναι, λοιπόν, η έμφαση στους κανόνες και τα σαβουάρ βιβρ. Αν – αν ! – διαπιστώνεται ότι οι κανόνες οδηγούν σε «καλούς καρπούς», τότε πράγματι αξίζει να τους έχουμε τυφλοσούρτη. Αλλά μήπως από την πολλή χρήση ξεχνάμε αυτόν τον έλεγχο ;

«Ο κανόνας είναι εργαλείο για τη σκέψη, όχι η ίδια η σκέψη» υποστηρίζω.

 .

ΑΝΙΟΥΣΑ ΚΑΙ ΚΑΤΙΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ

Προσωπικά έχω λόγους να θεωρώ τον Πλατωνισμό βασικό συνυπεύθυνο για την σημερινή κρίση. Για τυχόν ενδιαφερόμενους, μία πρώτη γεύση του σκεπτικού δίνει το άρθρο «Ελληνοκεντρική θεώρηση της κρίσης». Αλλά οι πολυπληθείς Πλατωνιστές δεν δίνουν και πολύ σημασία στο ότι ο Πλάτων υπήρξε ο εμπνευστής της λογοκρισίας – λόγου χάριν. Ή – πάλι – στο ότι ήταν αυτός που θεώρησε ότι ο πολίτης υπάρχει για το Κράτος. Το οποίο ανασκεύασε άρδην – φυσικά – ο «μαθητής του» Αριστοτέλης.

Εν γένει οι Πλατωνιστές υπερηφανεύονται ότι ο κόσμος μας βασίζεται στον Πλάτωνα. Αλλά αυτό, εν μέσω ακραίας κρίσης αυτού του κόσμου, δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να ξαναδούμε τις «βάσεις» ; Να τις ξαναδούμε, όχι ότι αναγκαστικά φταίνε.

Το σίγουρο είναι ότι το «όπλο» για μια τέτοια αναζήτηση το δίνει ο ίδιος ο Πλάτων. Αλλά, πρώτον, είναι δύσκολο να βρει κανείς Πλατωνιστή που να γνωρίζει έστω την «Ανιούσα και κατιούσα διαλεκτική» του. Και, δεύτερον, είναι αδύνατον να βρει Πλατωνιστή που να την έχει εφαρμόσει στα επίγεια. Να έφθασε, δηλαδή, με διαδοχικούς συλλογισμούς στην αιτία ενός προβλήματος, στην ρίζα του. Το «πρώτο αίτιο». Και, μετά, με κατιόντες συλλογισμούς να αποδείξει ότι πράγματι η διόρθωση στην εντοπισθείσα ρίζα οδηγεί στην λύση.

Χωρίς επιμελή εφαρμογή της Πλατωνικής μεθόδου, η αναζήτηση των αιτιών ενός προβλήματος είναι τυφλή. Το ευκολότερο για έναν ανόητο – με την κυριολεξία του όρου – είναι να πεισθεί από τις πρώτες βολικές ενδείξεις επίλυσης του προβλήματος. Όσοι έχουμε μεγαλώσει παιδιά – είτε ως γονείς είτε ως δάσκαλοι – ξέρουμε καλά τι σημαίνει αυτό.

Αλλά, επί του προκειμένου, είναι κεφαλαιώδους σημασίας να διαμορφώσει ο καθένας μας πεποίθηση στο εξής ερώτημα : Η πολιτική Σαμαρά-Βενιζέλου οδηγούσε σε ανάκαμψη ή είχαμε απλώς μία πρόσκαιρη αναλαμπή ; Τα εδραία δεδομένα επιμένουν – χωρίς απολύτως καμία αμφιβολία – ότι είχαμε απλώς αναλαμπή. Ούτε ανάπτυξη είχαμε, ούτε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ούτε καν διατηρήσιμα πρωτογενή πλεονάσματα.

Για τυχόν ενδιαφερόμενους, ίσως αξίζει προσοχής το άρθρο «Η αποτυχία Σαμαρά υπό το φως των εκθέσεων Προβόπουλου». Στοιχειοθετώ την άποψη ότι, σύμφωνα με βάσιμες ερμηνείες των Εκθέσεων (για τα έτη 2011, 2012 και 2013) του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, «βιώσιμη ανάπτυξη δεν ξεκίνησε ποτέ μέχρι τώρα.».

Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, ότι – αν προσπαθήσει κανείς να «στριμώξει» Νεοδημοκράτη – διαπιστώνει ότι ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος είναι άξιος διαφόρων «κοσμητικών» επιθέτων.

Το ότι ο Α.Σαμαράς ουσιαστικά εκόμπαζε ότι είχε εφαρμόσει με επιτυχία αυτά που ανέλυε ο κ. Προβόπουλος δεν οδηγεί σε καμία αντίφαση. Pourqois pas ? Ό,τι θέλουμε λέμε σε αυτό τον ρημαδότοπο.

Θα επιμείνω στην σκληρή κριτική Σαμαρά, υποδεικνύοντας το ακριβές ατόπημα. Καλώς ή κακώς, ο Ελληνικός Λαός πήρε την σαφή απόφαση να εγκρίνει σκληρή διαπραγμάτευση με τους δανειστές. Ρισκάροντας φυσικά.

Κάθε νομιμόφρων πατριώτης οφείλει να ακολουθήσει την γνωστή στάση Γεωργίου Ράλλη : «εύχομαι να μην μετανιώσει ο Ελληνικός λαός». Κάποιος ανδρείος, μάλιστα, λόγω της κρισιμότητας των περιστάσεων, δεν θα απέφευγε να δηλώσει κάτι σαν «Αν μπορώ, να φανώ και χρήσιμος».

Αντ’ αυτού βλέπουμε οπαδούς του να καταπλήσσουν με το αντιπολιτευτικό τους μένος. Είναι π.χ. γνωστή η επίσημη δήλωση του Προέδρου της Γερμανίας για αναγνώριση του ζητήματος των Γερμανικών Αποζημιώσεων. Ούτε λίγο, ούτε πολύ, προ ημερών στο καφενείο του χωριού που διαμένω, κάποιος θερμόαιμος επέμενε «Δεν θα μας δώσουν τίποτα». Χωρίς να είναι σε θέση να εξηγήσει γιατί.

Το πρόβλημα είναι σοβαρό, και εντοπίζεται ακριβώς στο ειδικό κέντρο του εγκεφάλου μας που λέγεται «ταξινομητής προτεραιοτήτων». Αγγλιστί prioritizer. Αυτό το κέντρο π.χ. κρίνει και δίνει την εντολή στον αναγνώστη να συνεχίσει να διαβάζει το ταπεινό αυτό άρθρο. Εκεί παίσνουμε τις αποφάσεις μας δηλαδή.

Και αυτό το κέντρο δ-ε-ν δίνει εντολή σε μερικούς-μερικούς να βάλουν το εθνικό συμφέρον πάνω από κομματικά συμφέροντα και προσωπικές στρατηγικές. Όχι στα λόγια, στην πράξη. Αυτό.

Ήδη από το 2010 διαδίδω διαδικτυακώς: «Είναι απόλυτη προτεραιότητα να βάλουμε προτεραιότητες». Μήπως είναι καιρός να εισακουσθώ;

Συνεχίστε στη 3η σελίδα (…)

Η Πλατωνική διαλεκτική φωτίζει διαδοχικά τις προτεραιότητες. Από το άμεσο προχωρούμε σε όλο και ανώτερου επιπέδου ζητήματα και θεωρήσεις. «Μέχρι του ανυποθέτου» λέει ο Πλάτων. Στην πράξη, στην Εφαρμοσμένη Φιλοσοφία δηλαδή, χρειάζεται ανάλυση μέχρι να βρούμε απλώς την λύση στο πρόβλημά μας.

Εμείς οι μηχανικοί, δίνουμε συχνά τέτοιες λύσεις. Π.χ., όταν ένα ποτάμι πλημμυρίζει μέσα σε μία πόλη, μπορεί να δώσουμε λύση για τις πλημμύρες με ανάντη έργα. Είναι συνήθως, δηλαδή, σκόπιμο αντί να κάνουμε πολυδάπανα έργα εντός πόλεως, να κάνουμε είτε εκτροπή του ποταμιού εκτός πόλεως είτε έργα ορεινής υδρονομίας (φράγματα κ.λ.π.). Έτσι τιθασσεύουμε την πλημμύρα και δεν πλήττονται οι πόλεις. Δεν γίνεται πάντα, αλλά γίνεται.

Το ίδιο και ένας δικηγόρος μπορεί να «σώσει» τον πελάτη του αποδεικνύοντας π.χ. την αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου ή άλλο τυπικό πρόβλημα.

Προ ετών – τολμώ να πω – «βούϊξε» η τοπική κοινωνία της Κορινθίας από την υπόθεση πελάτη μου.: Του είχε επιβληθεί σημαντικού ύψους διοικητικό πρόστιμο και το θέμα είχε κριθεί τελεσιδίκως. Η «Υπηρεσία» βγήκε ματ με μία απλή αίτηση ανάκλησης, βάσει του Ν.2690/99. Ήταν οφθαλμοφανώς άκυρη η απόφαση: είχαν εφαρμόσει λάθος νόμο. Αλλά αυτό δεν είχε υποδειχθεί στο Δικαστήριο. Απεδείχθη ότι ήταν ακατανόητο ότι η δίκαια αντιμετώπιση του πολίτη είναι υψηλότερης προτεραιότητας από το στενό οικονομικό συμφέρον του Δημοσίου. Το οποίο δίκαιο υπεδείκνυε στην Υπηρεσία να ανακαλέσει μία απόφασή της, αν και είχε δικαιωθεί δικαστικώς.

Το butterfly effect είναι γνωστό με την εξής παρομοίωση : το πέταγμα μίας πεταλούδας στη Μογγολία μπορεί να προκαλέσει πλημμύρα στην Κένυα.

Με απλά λόγια, αυτή η επιστημονική θεωρία μιλάει για τα αποτελέσματα μιάς μικρής αλλαγής σε ένα πολύπλοκο σύστημα. Αν η μικρή αλλαγή είναι σε καίριο σημείο του πολύπλοκου συστήματος, οι αλλαγές επεκτείνονται από μόνες τους και αλυσιδωτά σε μεγάλη έκταση.

Πολλοί δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν ότι η αιτία ενός προβλήματος μπορεί να είναι τόσο μακριά. Μπορεί – το τονίζω. Κάπως έτσι δεν καταλαβαίνουν και ότι και η λύση μπορεί να μην είναι εκεί όπου ιδροκοπούν. Τόσο απλό.

Από πλευράς μου, δηλώνω ότι – υπό προϋποθέσεις! – μπορώ να κάνω το αντίθετο. Να βάλω δηλαδή μία «πεταλούδα» να πετάξει σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ώστε να έχουμε το ποθητό αποτέλεσμα εκεί που θέλουμε. Όχι, όμως, και όποτε θέλουμε – μην τα θέλουμε και όλα δικά μας.

Στην εποχή μας, πολύ περισσότερο από άλλες εποχές, η αλληλεπίδραση σε όλο τον πλανήτη δεν αφορά μόνο τα καιρικά και λοιπά φυσικά φαινόμενα. Αφορά και το ανθρωπογενές περιβάλλον. Τα εμπορεύματα φθάνουν σε ώρες, τα νέα ταξιδεύουν σε δευτερόλεπτα, τα κεφάλαια μεταφέρονται με ένα κλικ. Στην άλλη άκρη του κόσμου.

Πρόκειται για «πλέγμα σχέσεων που εκτείνεται στο άπειρο» – κατά την διατύπωση του Νίκου Καλογερόπουλου.

Εν ολίγοις, όσοι διατείνονται ότι η λέσχη τους π.χ. ελέγχει τον πλανήτη απλώς «πουλάνε φύκια για μεταξωτές κορδέλες» σε αφελείς. Σε αυτούς που βλέπουν ένα πρόσκαιρο αποτέλεσμα και πείθονται. Η συμπτωματική λογική που είδαμε. Ξενίζει σίγουρα αυτή η προσέγγιση όσους έχουν συνηθίσει στην συνομωσιολαγνεία. Ιδίως γιατί είναι μία πολύ καλή δικαιολογία απραξίας …

Συνομωσίες γίνονται, αλλά δεν είναι τόσο ισχυρές όσο νομίζεται. Σημαντική λεπτομέρεια η διαφορά.

 .

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Οποιαδήποτε απόπειρα αναφοράς σε ελληνικά ιστορικά παραδείγματα βαφτίζεται αυτομάτως εθνικισμός και προγονολατρεία. Είναι άλλο, όμως, να επικαλείται κανείς τα περασμένα μεγαλεία, για να απαιτεί αναιδώς δανεικά ή σεβασμό, και άλλο να παραδειγματίζεται για να βρει πώς θα δράσει σήμερα.

Πολύ περισσότερο, είναι άλλο να ψάχνει κανείς σε αρχαία κείμενα για οδηγίες και τυφλοσούρτες, και άλλο να τα μελετά για να επιλέξει τι είναι για αντιγραφή και αξιοποίηση, και τι για πλήρη ανασκευή.

Όχι ότι έτσι αποδεικνύεται σωστό κάτι τέτοιο, αλλά δ-ε-ν είναι ελληναραδισμός. Δεν είναι σωστό να «καίγονται τα χλωρά μαζί με τα ξερά». Έτσι δεν είναι;

Δεν είναι καθόλου απλό στις μέρες μας να βάλει κανείς τον εαυτό του στη θέση του Κολοκοτρώνη. Είχε κάπου 1.000 ελαφρά οπλισμένους, και έβλεπε να έρχονται οι 30.000 οπλισμένοι του Δράμαλη. Και μόνο η σκέψη «τι κάνουμε τώρα ;» είναι ανοησία στην νεοελληνική πραγματικότητα.

Πολλοί, μάλιστα, σήμερα θα «έσπαγαν» τα τηλέφωνα της Πυροσβεστικής. Χώρια τα ξεφωνητά στα τηλεοπτικά παράθυρα και τα social media. Μήπως υπερβάλλω;

Κάπως έτσι θεωρείται από πολλούς ανοησία να «τα βάζουμε» σήμερα με την Γερμανία …

Στρατηγική σκέψη δεν υφίσταται χωρίς εξέταση σεναρίων, χωρίς υποθετική σκέψη. Κάτι σαν σκάκι. Μόνο που η ζωή δεν είναι ακριβώς σκάκι. Υπάρχει το ρίσκο στη μέση.

Αν δ-ε-ν διαθέτει κάποιος στρατηγικές δεξιότητες, απλώς παραδίδεται αμαχητί. «Πέφτει στα τέσσερα». Και, απέναντι στους ανδρείους που τολμούν, δικαιώνει τον Alber Camus : «Μία συχνή αιτία εχθρότητας είναι η λύσσα και η ποταπή επιθυμία να δεις να υποκύπτει αυτός που μπορεί και αντιστέκεται σε αυτό που σε συνθλίβει».

«Τα είδαμε όλα» ;

Πρόκειται για απρόσμενη επίθεση σε αδύνατο σημείο του αντιπάλου, τόσο καίριο, ώστε δυνητικά να απειλείται η ίδια η ύπαρξή του.

Προφανώς απαιτείται «αρετή και τόλμη». Πρώτον, να μπορεί κανείς να «κοιτάξει στα μάτια» τον ισχυρό αντίπαλο, να μην τον φοβηθεί. Δεύτερον, να μπορεί να διακρίνει το αδύνατο σημείο. Τρίτον, να μπορεί να καταστρώσει ένα δυνητικά νικηφόρο πλάνο. Και, τέταρτον, να έχει άριστη αίσθηση της καιρικότητας (timing).

Αν έχει να κάνει κανείς με βλάκα «Γολιάθ», μπορεί να του στείλει και προειδοποίηση για παραπλάνηση. «Ψιλά γράμματα».

Είναι στοιχειώδες ότι πρόκειται για θέμα στρατηγικής. Αυτό είναι το πρώτο που υπαγορεύει σαφέστατα ο ορθολογισμός. Δεν θα μείνουμε για πρόσκαιρους λόγους, ούτε θα φύγουμε έτσι για το γινάτι.

Από εκεί και πέρα αρχίζει η σοβαρή συζήτηση.

Και σε αυτή την συζήτηση χρειάζεται να αποφύγουμε την σύντηξη εννοιών και προτάσεων. Είναι άλλο να φεύγεις είτε με γερό χαρτζιλίκωμα είτε υπό προστασία και έλεγχο, και άλλο να φεύγεις «με ψηλά το κεφάλι».

Ένα πακέτο εκ βάθρων θεσμικών αλλαγών, παγκοσμίως πρωτοποριακών, περιμένει τους ενδιαφερόμενους. Αλλά εδώ απλώς ανοίγω τη συζήτηση.

Δεν είναι και πολύ απλό να μπει στην σκέψη των περισσότερων ότι το κοινό νόμισμα «πνέει τα λοίσθια». Η διάχυτη εντύπωση είναι ότι φθάνει για την επιβίωσή του η συμφωνία όσων το έχουν σαν νόμισμά τους. Η Ευρώπη είναι βαθειά πεπεισμένη ότι αρκεί μία απόφαση του Eurogroup για να βγει αύριο ο ήλιος από την Δύση, Ή ότι φθάνει που τα έχει βρει το συμπεθεριό, για να ευτυχήσει το ζευγάρι.

Πάντως οι bookmakers στο Λονδίνο δέχονται πελάτες για στοιχήματα επί του θέματος του απομένοντος χρόνου ζωής του περί ου ο λόγος απίστευτου κατασκευάσματος της σύγχρονης Ευρώπης.

 .

ΡΗΞΙΚΕΛΕΥΘΕΣ ΙΔΕΕΣ

Παρά την εθνική μας παράδοση σε πρωτοποριακές ιδέες και δράσεις, η κρατούσα νοοτροπία είναι σαφώς στην αντίθετη πλευρά. «Πού το είδες αυτό γραμμένο ;» είναι μία έκφραση που δεν απαντάται σε καμία άλλη γλώσσα του κόσμου. Αυτό διαβεβαιώνει ο κοσμογυρισμένος 91χρονος Νίκος Καλογερόπουλος.

Δεν επιτρέπει πρωτοπορία η «ακρίδα» του σύγχρονου λαϊκισμού. Κάθε πρωτοπόρος βρίσκει το τέρας της μετριοκρατίας απέναντί του.

Ανώριμος είναι αυτός που δεν είναι σε θέση να σχηματίσει δική του άποψη.  Και όσο κι αν βαφτίζει άποψη αυτά που λέει, κάπου τα έχει ακούσει και παπαγαλίζει. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να απαντήσει σε σχετικές ερωτήσεις κρίσεως.

Με αντίστοιχο σκεπτικό, ο ανώριμος έχει προσωποποιημένες καλλιτεχνικές προτιμήσεις. Του αρέσει ο τραγουδιστής ή ο συνθέτης – όχι το τραγούδι. Και του ξε-αρέσει κάποια στιγμή ένα τραγούδι, γιατί απλώς ο τραγουδιστής έκανε μία ανόητη πολιτική δήλωση ή λανσάρησε μία νέα εκτέλεση που όντως κατακρεουργεί το παλιό αγαπημένο.

Ευρύτερα το πρόβλημα οδηγεί σε λάθος βασική ερώτηση : αντί να συζητάμε για το «Τι;», αναλισκόμαστε στο «Ποιος ;». Καλός δικτυακός φίλος σχολίασε ορθότατη πολιτική δήλωση λαϊκής αοιδού καψουροτράγουδων ούτω πως : «Ακόμη και ένα χαλασμένο ρολόι, δείχνει δύο φορές την μέρα την σωστή ώρα».

Κάθε τι που έρχεται από το εξωτερικό είναι σωστό, προς μίμηση. Και για να αναγνωρισθεί ως αυθεντία ένας Έλληνας, ικανή και αναγκαία συνθήκη είναι να αναγνωρισθεί στο εξωτερικό.

Ο δάσκαλός μου σημειώνει : «Η πνευματική απήχησις είναι αδύνατη στην Ελλάδα διότι δεν υπάρχει «ατμόσφαιρα», η οποία να μπορεί να προωθήσει τα ηχητικά κύματα. (…) Συνήθως, όταν κανείς προωθεί μία νέα ιδέα δεν προωθεί την επιστήμη. Θίγει τους επιστήμονες.»

Κάπως έτσι, μου έχει προτείνει, «μεταξύ σοβαρού και αστείου», να προωθώ τις ιδέες μου ως ιδέες του … Knuchten Hafften. Και, ως κάτοικος Ελβετίας για κάπου 65 χρόνια, διαβεβαιώνει ότι τα δημοψηφίσματα Ελβετίας έχουν ρητώς πρότυπο την Αρχαία Σπάρτη. Αλλά πολλοί μιλάνε για Ελβετία, αλλά κανείς για Σπάρτη. Ή όχι ;

Έχω την αίσθηση ότι η άνοιξη που διανύουμε φέρνει την μεγάλη ανατροπή σε αυτή την ατμόσφαιρα. Το τρελό χιούμορ που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, και ιδίως στο facebook, είναι πολύ πιο σοβαρό θέμα από όσο νομίζεται. Το ίδιο και ο ερωτισμός ποιότητας.

Είναι γνωστό το Ρωμαϊκό “Sapere aude”- τόλμα να σκέπτεσαι. Δεν υπήρξε αντίστοιχο ρητό στην Αρχαία Ελλάδα γιατί ήταν απλώς άχρηστο. Όλοι τολμούσαν να σκέπτονται.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει και σήμερα. Ή έστω αρχίζει να συμβαίνει – η ταπεινή μου άποψη.

Συνεχίστε στη 4η σελίδα (…)

Ξεφεύγοντας από τον κλοιό στην σκέψη μας, είμαστε αναντίρρητα οι πλέον αρμόδιοι για λύσεις σε παλιά προβλήματα που θεωρούνται για αιώνες άλυτα. Σε τοπική εφημερίδα της Κορίνθου είχα θέσει ήδη από τις 10/10/10 το ερώτημα : «Τι θα γινόταν αν έπαιρναν μπρος τα Ελληνικά μυαλά μας ;»

Η από τριετίας πρόβλεψή μου : Κοσμογονία. Ευσεβείς πόθοι ; Θα δείξει.

Κατά την άποψή μου, ο Μαρξ έκρινε συμπτωματικά. Δεν διέκρινε την ηθική διάσταση του ζητήματος.

Απέδωσε στον καπιταλισμό τις συμπεριφορές των εργοδοτών που ήταν σε θέση να γνωρίζει. Γερμανών και λοιπών νεόπλουτων δυτικών. Όπως λέμε, «θεός να σε φυλάει από καινούργιο αφεντικό, και από παλιά …».

Υπό θετική διατύπωση, θα το έθετα ως εξής : Είδαμε το απάνθρωπο πρόσωπο του σοσιαλισμού. Βλέπουμε και το απάνθρωπο πρόσωπο του καπιταλισμού. Και είναι μία ενδιαφέρουσα συζήτηση τα περί «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο». Μήπως – καταλήγω – να προβληματισθούμε και για «καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο»;

Ας προβληματισθούμε, και βλέπουμε. Αν πάντως δεν θέσουμε ποτέ το ερώτημα, δεν θα το απαντήσουμε ποτέ. Αυτό κι αν είναι βέβαιο.

Έχει διατυπωθεί η σκέψη, υπό μορφή ερωτήματος, για σοσιαλισμό σε ανταγωνιστικό καπιταλιστικό περιβάλλον. Η λύση που προτείνω σε αυτό το αναπάντητο ερώτημα είναι το «Αριστοδημοκρατικό μοντέλο διοίκησης».

Δεν θα επεκταθώ εδώ. Η πρόταση περιλαμβάνεται στο κείμενο : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ.

 .

Η ΚΑΚΟΔΑΙΜΟΝΙΑ ΤΩΝ «ΕΞΥΠΝΩΝ»

Η εικονιζόμενη κοπέλα με το λαμπερό χαμόγελο δεν είναι διάσημη. Δεν την έκανε διάσημη ούτε η τραγική απώλειά της, ενώ μάλιστα εγκυμονούσε. Το «λάθος της» ήταν ότι κάποια μέρα εργαζόταν στα γραφεία της MARFIN BANK αντί να είναι στη διαδήλωση. Τα υπόλοιπα τα ξέρετε.

Το ερώτημα είναι ακριβώς αυτό: γιατί δεν φώναξε ποτέ κανείς για την Κατερίνα;

.

Κάθε «έξυπνος» θεωρεί σωστό γνώμονα των ενεργειών του το «να μην χαλάσει η ζαχαρένια του».

Κατά τον Νίκο Καλογερόπουλο, η πεμπτουσία των φιλοσοφικών αναζητήσεών του είναι : «Η ουσία του λάθους έγκειται στον εντοπισμό της προσοχής».

Αν ο βλάκας δεν έχει δυνατότητα συλλογισμών, εξηγώ, ο «έξυπνος» παγιδεύεται σε περιορισμένη θέαση του ζητήματος. Δεν βλέπει όλη τη σκακιέρα – που λέμε. Είναι σωστός σε αυτό που βλέπει, αλλά λάθος σε αυτό που παραλείπει.

Το πρόβλημα αποδίδεται σε αδυναμία στην κατασκευή του ανθρώπινου εγκεφάλου. «Ενόραση του παντός ταυτοχρόνως έχει μόνον ο Θεός». Και, καθώς ο άνθρωπος δεν έχει αυτή την δυνατότητα, μοιραία σφάλλει.

Ψάχνοντας όχι για ιδανική λύση αλλά για επαρκή λύση, η γενική φιλοσοφική απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι ο από-εντοπισμός της προσοχής. Προσέχουμε δηλαδή όταν συγκεντρωνόμαστε σε ένα θέμα. Μήπως βάζουμε μόνοι μας παρωπίδες. Μήπως έχουμε αυθαίρετα παραλείψει κάποιο σημαντικό παράλληλο ζήτημα.

Σε αυτή την προσπάθεια από-εντοπισμού της προσοχής συνιστώ στους τυχόν ενδιαφερόμενους τρία πρακτικά εργαλεία.

Πρώτον, γράψιμο των σκέψεών μας με στυλό και χαρτί. Αν μετά τα καθαρογράφουμε και σε αρχείο κειμένου, ακόμη καλύτερα. Πάντως είναι κρίσιμη η διαφορά από τον νοερό λογισμό. Κινέζικα κόλπα.

Δεύτερον, να μιλήσει ο χρόνος. Και ιδιαίτερα «να μιλήσει το μαξιλάρι μας». Οι σκέψεις της προηγούμενης ημέρας ή βδομάδας ελέγχονται καλύτερα εκ των υστέρων – αν είναι γραπτές. Και ο ύπνος αναδεικνύει τις απαντήσεις του υποσυνειδήτου μας. Ο ήσυχος ύπνος – έχει σημασία.

Τρίτον, διάλογος. Γνώμες. Γι αυτό «Οι Χιώτες πάνε δυό-δυό». Πάντα σύμφωνα με την σοβαρότητα και την βαρύτητα του θέματος.

Η πρόκληση προς τον ενδιαφερόμενο αναγνώστη είναι ευθεία: χαρτί και στυλό, και απάντηση σε εύθετο χρόνο στο ερώτημα για την Κατερίνα. Γραπτή, ιδιοχείρως.

.

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ

Είδαμε σε αδρές γραμμές τα κύρια στοιχεία για τον ορθολογισμό, καθώς και την σημερινή πολιτική σημασία του.

Πρώτα από όλα χρειάσθηκε να δούμε τι είναι ορθολογισμός και να αναρωτηθούμε αν – επί τέλους – τον θέλουμε. Εύκολα πέφτουμε σε σύγχυση, μπερδεύουμε τα παρόμοια και τα βλέπουμε ίδια. Σύντηξη εννοιών.

Είδαμε τα βασικά σφάλματα συλλογισμών. Και θεωρητικά και σε επίκαιρα πολιτικά θέματα.

Πιστεύω ότι δεν είναι πολλοί οι αναγνώστες που δεν πρωτοείδαν τα σχετικά με τον Πλάτωνα, και ειδικά για την διαλεκτική του. Αν δεν χρειαζόμαστε κάτι τέτοιο στη σημερινή κρίση, πότε θα το χρειασθούμε;

Χρειάζεται επειγόντως να δούμε με ευρύτητα πνεύματος λύσεις εκτός ορίων, πέρα από τα συνηθισμένα. Είδαμε καίρια θεωρητικά ζητήματα, και ιδιαίτερα το χαοτικό περιβάλλον και την πολυπλοκότητα του.

Κόψαμε σχέσεις – να το πω λαϊκά – με τους ελληναράδες. Δεν θέλουμε χάρες. Ψηλά το κεφάλι και σηκωμένα μανίκια. Όχι για καυγά, για δουλειά.

Μπήκαμε και στα βαθειά για ρηξικέλευθες ιδέες, πρωτοπόρες. Εκεί είναι τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα, εκεί είναι ο προορισμός μας. Δεν θα μείνουμε ξενομανείς μίμοι – ιδίως άκριτοι.

Ο στόχος που υποδεικνύω είναι φιλόδοξος αλλά εφικτός: να επέμβουμε δομικά στον καπιταλισμό. Εντάσσοντας, μάλιστα, σε αυτό το ανταγωνιστικό περιβάλλον και σοσιαλιστικά στοιχεία.

Και, τέλος, με αφορμή το δράμα της Κατερίνας, βάλαμε το μαχαίρι στο κόκαλο: την βλακεία των έξυπνων. Σε αυτό που μας εμποδίζει να έχουμε κοινή δράση. Για αυτά που μας ενώνουν.

Αυτή είναι η άποψή μου για την πολιτική σημασία του ορθολογισμού σήμερα: αδήριτη ανάγκη, αλλά και υψηλή πρόκληση.

.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Έκανα μία φιλότιμη προσπάθεια να κρούσω τον κώδωνα, να μεταφέρω την λεγόμενη «αίσθηση επείγοντος». Το αν τα κατάφερα θα φανεί από τις αντιδράσεις των αναγνωστών, στο self-actualizing. Καθώς η αιχμή είναι στο facebook, ο καθένας θα κρίνει αν έχει λόγους να πατήσει ή να μην πατήσει like. Αν έχει λόγους να κοινοποιήσει αυτό το άρθρο ή όχι. Αν έχει λόγους να πει μία κουβέντα στους φίλους του – διαδικτυακούς και μη.

Ακόμη περισσότερο, να πει την γνώμη του. Να συμβάλει εποικοδομητικά στην βασική ιδέα.

Ο στόχος είναι υψηλός, αλλά είναι και πρωτόγνωρα ξεκάθαρος. Είναι έτσι;

Ετοιμάζω την επόμενη κίνηση, προς την ALPHABANK. Δυναμική απόπειρα επιβολής του ορθολογισμού, με κριτή τις δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς, υπό ακραίες συνθήκες ρίσκου χώρας και διεθνούς αβεβαιότητας. Με κριτήριο τίποτα άλλο εκτός από το συμφέρον. Θα ήταν τραγικό να ποντάρει κανείς σε οτιδήποτε άλλο. Αυτή την στιγμή – τουλάχιστον.

Exit mobile version