Αυτό που κάνουν όλες οι κυβερνήσεις μας, είναι να προσπαθούν να μας εξασφαλίσουν έναν πιο ήρεμο τρόπο να τραβάμε το κουπί, παρά να σπάσουμε τα δεσμά που μας κρατούν σκλάβους σε μία γαλέρα, η οποία κινδυνεύει να βουλιάξει
(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)
.
“Οι ηγέτες προπορεύονται και οδηγούν. Οι καλοί και ικανοί οδηγούν τους λαούς που τους ακολουθούν σε επιτυχίες, σε νίκες, ακόμη και σε μεγάλους θριάμβους – οι κακοί και ανίκανοι, σε αποτυχίες και σε καταστροφές. Οι πονηροί, εξουσιομανείς, ανεπαρκείς και ιδιοτελείς στον όλεθρο“.
.
Ανάλυση
Σε γενικές γραμμές, είναι φανερό πως η ανάπτυξη, η οποία θεωρείται απαραίτητη για την έξοδο της χώρας μας από την κρίση, δύσκολα θα προκύψει από τις εξαγωγές – επειδή όλες οι άλλες χώρες επιδιώκουν το ίδιο, η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνεται διαρκώς, η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων δεν το επιτρέπει, ενώ η αποβιομηχανοποίηση συνεχίζεται.
Δεν θα προκύψει ούτε από τις μειούμενες δημόσιες επενδύσεις, οι οποίες είναι πολύ δύσκολο να αυξηθούν σε συνθήκες υπερχρέωσης. Αυτό αποδεικνύεται ακόμη και από τις Η.Π.Α., στις οποίες οι δημόσιες δαπάνες περιορίζονται συνεχώς, παρά το ότι διαθέτουν ένα δικό τους, παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα (ανάλυση).
Επομένως, η μοναδική δυνατότητα της χώρας είναι η αύξηση της εσωτερικής ζήτησης, της κατανάλωσης δηλαδή, έτσι ώστε να διενεργηθούν ιδιωτικές επενδύσεις – αφού το κυριότερο αλλά και υγιέστερο χαρακτηριστικό των νέων ιδιωτικών επενδύσεων είναι η κάλυψη μίας αυξανόμενης ζήτησης.
Έτσι καταλήγουμε υποχρεωτικά στον πρώτο παράγοντα της γνωστής εξίσωσης του ΑΕΠ (κατανάλωση + ιδιωτικές επενδύσεις + δημόσιες δαπάνες + {Εξαγωγές – Εισαγωγές}), χωρίς τον οποίο δεν φαίνεται να υπάρχει μέλλον. Για να υπάρξει όμως ζήτηση και κατανάλωση, θα πρέπει να αυξηθούν οι μισθοί, καθώς επίσης τα εισοδήματα των μεσαίων και χαμηλών εισοδηματικών τάξεων – επειδή οι ανώτατες δεν έχουν προφανώς μειώσει τις δαπάνες τους. Άλλωστε, το μεγάλο πρόβλημα της Ιαπωνίας, των Η.Π.Α. και πρόσφατα της Γερμανίας, όσον αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη, είναι ακριβώς αυτό – η στασιμότητα ή η υποχώρηση των πραγματικών μισθών.
Ακόμη όμως και αν το επέτρεπε η ανταγωνιστικότητα της Οικονομίας μας, με την έννοια της αύξησης της μέσω των διαρθρωτικών μέτρων που αναφέραμε στο κείμενο «Η δολοφονία των μισθών», οι οποίες φυσικά απαιτούν χρόνο που δεν έχουμε στη διάθεση μας, το τεράστιο ύψος της ανεργίας θα ήταν σίγουρα ανασταλτικός παράγοντας – επειδή από μόνο του συμπιέζει τις αμοιβές στον ιδιωτικό τομέα. Με απλά λόγια, όταν η ζήτηση για εργασία είναι τόσο μεγάλη, τότε οι τιμές της μειώνονται διαρκώς, μέχρι το σημείο ισορροπίας – ενώ το κράτος δύσκολα μπορεί να επιβάλλει αυξήσεις, με εξαίρεση ίσως τον κατώτατο μισθό.
Επομένως, η ανεργία τοποθετείται στο επίκεντρο των προβλημάτων της πατρίδας μας – γεγονός που σημαίνει με τη σειρά του πως η επιστροφή στην ανάπτυξη μίας χώρας, με 1.500.000 ανέργους, είναι μάλλον ουτοπική. Στα πλαίσια αυτά, είναι δύσκολο να συμφωνήσει κανείς με τον ισχυρισμό της κυβέρνησης, σύμφωνα με τον οποίο η Ελλάδα ξεπέρασε την ύφεση, αφού παρουσίασε ανάπτυξη ύψους 0,6% το 2014.
Πόσο μάλλον με τις υποθέσεις για ανάπτυξη 2,9% το 2015 που στηρίζονται κυρίως στον τουρισμό – με κριτήριο το ότι, ο αριθμός των τουριστών το παρόν έτος ήταν υψηλότερος του αναμενομένου (ουσιαστικά λόγω των προβλημάτων στις γειτονικές χώρες). Ειδικότερα, στους επί μέρους τομείς της οικονομίας μας τα εξής:
.
Ο τουρισμός
Ο κλάδος, με βάση τα στοιχεία του πρώτου οκταμήνου, τα οποία δείχνουν άνοδο των αφίξεων κατά 16%, υπολογίζει για το 2014 πως θα επισκεφτούν συνολικά τη χώρα 19,5 εκ. ξένοι – έναντι 17,9 εκ. το 2013 (αύξηση 11.4%). Εν τούτοις, τα έσοδα δεν αυξήθηκαν ανάλογα, αφού τοποθετούνται στα 13,5 δις €, από 13 δις € το προηγούμενο έτος (αύξηση 3,8%).
Οι αιτίες είναι η μικρότερη διάρκεια παραμονής των τουριστών στην Ελλάδα, οι λιγότερες δαπάνες τους, η φθηνότερη αγορά των δωματίων στα ξενοδοχεία από τις ξένες ταξιδιωτικές εταιρείες (δυστυχώς δεν διαθέτουμε καμία ελληνική), η μείωση των τιμών στην Ελλάδα κοκ.
Σε κάποιο βαθμό βέβαια, η εξωτερικά σχετικά καλή εικόνα του συγκεκριμένου κλάδου είναι πλασματική, αφού υπήρξε παράλληλα μία δραματική μείωση του εσωτερικού τουρισμού – λόγω της οικονομικής αδυναμίας των Ελλήνων.
Όσον αφορά τώρα τις μελλοντικές προοπτικές, θεωρούμε πως είναι υπερβολικά αισιόδοξες – με κριτήριο τους διαφαινόμενους κινδύνους να βυθιστεί η Ευρώπη στον αποπληθωρισμό, οπότε θα μειωνόντουσαν οι δαπάνες των πολιτών της για διακοπές, να συνεχιστούν οι κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας, οι οποίες έχουν περιορίσει σημαντικά την αγοραστική αξία του ρουβλίου, οπότε τις δυνατότητες διακοπών των Ρώσων στην Ελλάδα, κοκ.
Όσον αφορά την αύξηση της απασχόλησης, η οποία προήλθε κυρίως από το ξεκίνημα της τουριστικής περιόδου (μείωση της ανεργίας στο δεύτερο τρίμηνο του 2014, από το 27,6% στο 26,6%), είναι ουσιαστικά ελάχιστη – ενώ θα επιδεινωθεί τη χειμερινή περίοδο, αφού η Ελλάδα δεν έχει δυστυχώς ακόμη αναπτύξει το χειμερινό τουρισμό. Πόσο μάλλον όταν προβλέπεται η περαιτέρω μείωση του εσωτερικού τουρισμού στους χιονοδρομικούς και λοιπούς προορισμούς, λόγω της κρίσης.
Ήδη τον πρώτο μήνα του Φθινοπώρου καταγράφηκαν περισσότερες απολύσεις από νέες προσλήψεις, ενώ οι έξι από τις δέκα νέες θέσεις εργασίας είναι μερικής απασχόλησης ή περιορισμένου χρόνου. Σε κάθε περίπτωση, η μείωση της ανεργίας σε ετήσια βάση, ένας δείκτης πολύ πιο αντιπροσωπευτικός, ήταν τον Ιούνιο μόλις 0,1% – στο 27%.
Με δεδομένη δε την αύξηση των μακροχρόνια ανέργων, στο τρομακτικό μέγεθος του 74,4% τον Ιούνιο (9% περισσότεροι από τον Ιούνιο του 2013), η αντιστροφή της τάσης είναι μάλλον ουτοπική – ενώ η μείωση της ανεργίας των νέων (15-24) στο 52%, από 56,7%, οφείλεται κυρίως στην κατακόρυφη πτώση των αμοιβών τους, καθώς επίσης στην αντικατάσταση των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων, λόγω κόστους.
To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες (…)
Η βιομηχανική παραγωγή
Με βάση τα δημοσιευθέντα στοιχεία, η βιομηχανική παραγωγή της Ελλάδας μειώθηκε κατά 4,4% τους τελευταίους δώδεκα μήνες – ενώ το εμπορικό ισοζύγιο (εξαγωγές – εισαγωγές), παρέμεινε αρνητικό, παρά το ότι ήταν πλεονασματικό για πρώτη φορά το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.
.
Ελλάδα – η εξέλιξη στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας.
.
Η μείωση του ελλείμματος στο παραπάνω γράφημα, ειδικά το καλοκαίρι, οφείλεται κυρίως σε εκείνα τα τουριστικά έσοδα που χαρακτηρίζονται στατιστικά ως εξαγωγές υπηρεσιών – ενώ οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων μειώθηκαν, παρά τις προβλέψεις για άνοδο τους. Λόγω της δυσμενούς αυτής εξέλιξης, αυξήθηκε η ανεργία στο βιομηχανικό κλάδο – η οποία θα συνεχίσει να κλιμακώνεται, εάν η Ευρώπη δεν επιστρέψει σε πορεία ανάπτυξης.
.
Η φτώχεια και οι ανισότητες
Σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία, το 2013 περίπου 2.500.000 Έλληνες ή το 23,1% του πληθυσμού απειλούταν άμεσα να βυθιστούν κάτω από το όριο της φτώχειας – ένας αριθμός υψηλότερος κατά 3%, σε σχέση με το 2010. Κοντά στο όριο εξαθλίωσης υπολογίζεται πως είναι το 35,7% του πληθυσμού – γεγονός που σημαίνει πως 3.900.000 Έλληνες απειλούνται με «κοινωνική περιθωριοποίηση».
Με την έννοια αυτή χαρακτηρίζονται εκείνοι οι Πολίτες, οι οποίοι δεν μπορούν να καλύψουν τουλάχιστον τέσσερις από τις δέκα βασικές ανάγκες τους (διατροφή, θέρμανση κλπ.). Στη συγκεκριμένη «κατηγορία», η Ελλάδα έχει οδηγηθεί στην προτελευταία θέση της Ευρώπης – ακολουθούμενη μόνο από τη Βουλγαρία (48%).
Αντίθετα, στην «κατηγορία» των κοινωνικών ανισοτήτων, η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της Ευρώπης – αφού τα μέσα εισοδήματα του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού της είναι 6,6 φορές μεγαλύτερα, από τα αντίστοιχα του φτωχότερου 20%.
Με απλά λόγια, μία χώρα βυθισμένη στην κρίση σε μεγαλύτερο βαθμό από όλες σχεδόν τις υπόλοιπες, χαρακτηρίζεται ταυτόχρονα από την υψηλότερη εισοδηματική ανισότητα της περιοχής της – με αυξανόμενη τάση, ενώ το πλουσιότερο 1% έχει μεγεθύνει την αξία των περιουσιακών του στοιχείων, κατά τη διάρκεια της ύφεσης (άρθρο).
.
Ο προϋπολογισμός
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι χρηματοδοτικές ανάγκες του 2015, υπολογίζονται στα 18,7 δις €, ενώ με βάση ξένα δημοσιεύματα (WSJ), το χρηματοδοτικό κενό του 2016 θα είναι ύψους 8,6 δις € – κατά την S&P δε, θα απαιτηθούν 43 δις € τους επόμενους δεκαπέντε μήνες (άρθρο).
‘Ένα μεγάλο μέρος του ποσού, κατά το υπουργείο οικονομικών, καλύπτεται από τα δάνεια που μας οφείλει ακόμη το ESF – ενώ ένα επόμενο θα συγκεντρωθεί από τις αγορές, μέσω της πώλησης επταετών ομολόγων ύψους 5-7 δις €. Πιθανότατα για το λόγο αυτό ο πρωθυπουργός άλλαξε ξαφνικά της δηλώσεις του το Σεπτέμβριο, ισχυριζόμενος ξαφνικά πως το δημόσιο χρέος είναι βιώσιμο – αφού διαφορετικά οι ελπίδες εξόδου στις αγορές είναι ανύπαρκτες.
Τα υπόλοιπα θεωρείται πως θα ληφθούν από τα χρήματα που δεν θα δοθούν στις τράπεζες (11,4 δις € από το ESM), για την αύξηση των κεφαλαίων τους, επειδή δεν θα τα χρειάζονται – κάτι που όμως θα φανεί μετά τη διενέργεια των τεστ αντοχής των τραπεζών. Εκτός αυτού, δεν είναι βέβαιο πως θα επιτραπεί από την Ευρωζώνη, αφού θα επρόκειτο για τη διάσωση ενός κράτους – η οποία νομικά απαγορεύεται από τη συμφωνία του Μάαστριχτ.
Περαιτέρω, τα έσοδα του προϋπολογισμού του 2015 είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν – ειδικά τα φορολογικά, αφού οι απλήρωτοι φόροι αυξάνονται με ρυθμό άνω του 1 δις € το μήνα, από τις αρχές του 2014. Προφανώς η τάση αυτή θα ενταθεί το 2015, λόγω της κλιμακούμενης αδυναμίας των Ελλήνων να ανταπεξέλθουν με τις υποχρεώσεις τους – ενώ το υπουργείο οικονομικών ελπίζει να εισπράξει το 25% των αναμενομένων οφειλών.
Κρίνοντας από το παρελθόν, ο στόχος αυτός είναι πρακτικά αδύνατον να επιτευχθεί – ενώ οι συσσωρευμένες φορολογικές οφειλές των προηγουμένων ετών στα τέλη Σεπτέμβρη, ανέρχονταν στα 70 δις €.
Ακριβώς για το λόγο αυτό δεν πιστεύει κανείς, όσο καλοπροαίρετος και αν είναι, πως ο πρωθυπουργός θα μπορέσει να υλοποιήσει τις φορολογικές ελαφρύνσεις που υποσχέθηκε – την πτώση δηλαδή του ανώτατου συντελεστή φορολογίας εισοδήματος στο 32% (από 42%), καθώς επίσης του συντελεστή φόρου επί των κερδών των επιχειρήσεων στο 15% (από 26%).
.
Τα κρυφά ελλείμματα
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του κρατικού προϋπολογισμού είναι τα ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων – τα οποία προέρχονται είτε από την μη πληρωμή των κρατήσεων, η οποία συνεχίζεται με αυξανόμενο ρυθμό, είτε από τις συσσωρευμένες οφειλές των προηγουμένων ετών, υπολογιζόμενες στα 15,5 δις € (8 δις € μόνο στο ΙΚΑ).
Ένα πολύ μεγάλο μέρος του ποσού αυτού θα έπρεπε να αποσβεσθεί από τα ταμεία – όπως επίσης τα περίπου 5 δις € που οφείλονται κυρίως στον ΟΑΕΕ, από επιχειρήσεις που έχουν ήδη χρεοκοπήσει. Το ίδιο ισχύει και για τα χρήματα που οφείλει η ιδιωτικοποιημένη πλέον Ολυμπιακή από το παρελθόν στο ΙΚΑ (800 εκ. €), καθώς επίσης για τα χρέη άλλων μεγάλων επιχειρήσεων.
Τα κενά αυτά των ασφαλιστικών ταμείων θα πρέπει προφανώς να καλυφθούν είτε από τον προϋπολογισμό, αυξάνοντας δραματικά το έλλειμμα, είτε από την περαιτέρω μείωση των συντάξεων – γεγονός που, εφόσον συμβεί, θα προκαλέσει κοινωνική έκρηξη, καθώς επίσης μία πολιτική αστάθεια, η οποία δεν θα επιτρέψει ασφαλώς τη χρηματοδότηση της χώρας από τις αγορές.
Όσον αφορά τα έσοδα του προϋπολογισμού, οι εισπράξεις από τις ιδιωτικοποιήσεις είναι μάλλον απίθανο να επιτευχθούν – κρίνοντας από το 2014, όπου προϋπολογίσθηκαν 3,3 δις €, μειώθηκαν στο 1,3 δις € και τελικά πραγματοποιήθηκαν μόλις 0,5 δις € το πρώτο εξάμηνο.
Με δεδομένη δε την πτώση των τιμών των ακινήτων, την απαξίωση των επιχειρήσεων στο χρηματιστήριο, καθώς επίσης την ανασφάλεια των ξένων επενδυτών, σχετικά με τις πολιτικές εξελίξεις (η αντιπολίτευση ανακοίνωσε πως δεν θα σεβαστεί καμία δέσμευση), είναι εύλογο πως δεν θα υλοποιηθούν τα σχέδια της κυβέρνησης – οπότε τα έσοδα θα μειωθούν αντίστοιχα.
Επομένως, ο προϋπολογισμός του 2015 είναι μία ακόμη άσκηση επί χάρτου η οποία, ως συνήθως, δεν πρόκειται να επαληθευθεί. Πιθανότατα δε και η ανάπτυξη που προβλέπεται, μεταξύ άλλων όταν τα δάνεια στα νοικοκυριά περιορίζονται συνεχώς (γράφημα).
.
Ελλάδα – δάνεια προς τον ιδιωτικό τομέα της χώρας.
.
Στο γράφημα φαίνεται καθαρά ο διαρκής περιορισμός του δανεισμού του ιδιωτικού τομέα, ο οποίος προφανώς δεν δηλώνει αύξηση της ζήτησης, ανοδική κατανάλωση ή επενδύσεις.
.
Το τέρας του δημοσίου χρέους
Το χρέος της χώρας μας θα φτάσει στο 180% του ΑΕΠ στα τέλη του έτους – ενώ θα συνεχίσει να αυξάνεται, αφού δεν προβλέπεται, τουλάχιστον με βάση τα παραπάνω, δημοσιονομικό πλεόνασμα το 2015. Ο πρωθυπουργός γνωρίζει λοιπόν πως δεν είναι βιώσιμο, όπως το ΔΝΤ και πολλοί άλλοι – μεταξύ των οποίων η ΕΚΤ και η γερμανική κεντρική τράπεζα, η οποία το έχει ήδη δηλώσει.
Για τους λόγους όμως που ήδη αναφέραμε, ο πρωθυπουργός ανακοινώνει, με αποδέκτη τις αγορές πως είναι βιώσιμο, ενώ σε επίπεδο Ευρωζώνης συζητάει τον περιορισμό του – γνωρίζοντας όμως πως θα απαιτηθούν ανταλλάγματα, τα οποία δεν είναι εύκολο να δρομολογήσει στη χώρα. Η έξοδος βέβαια στις αγορές, με βιώσιμα επιτόκια, είναι όνειρο θερινής νύχτας – αφού έχουν μία πλήρη εικόνα των μεγεθών της οικονομίας μας, καλύτερη ίσως από τη δική μας.
Η αξιωματική αντιπολίτευση με τη σειρά της έχει επίσης επίγνωση της κατάστασης, ισχυριζόμενη πως μπορεί να διαπραγματευθεί τη μείωση του χρέους τουλάχιστον κατά 50%, με πενταετή περίοδο χάριτος – καθώς επίσης με ρυθμό εξόφλησης του μετά τα πέντε χρόνια, με ρήτρα ανάπτυξης, χωρίς ανταλλάγματα ή επιβαλλόμενα μέτρα (μνημόνια).
Πολύ σωστά βέβαια αναφέρει ότι, δεν θα υπάρχει καμία δυνατότητα εξόδου στις αγορές, εάν προηγουμένως δεν επιτύχει τα παραπάνω – αφού κανένας δεν χρηματοδοτεί ένα κράτος που αρνείται να πληρώσει τα χρέη του. Ευελπιστεί δε πως μετά την ενδεχόμενη διαγραφή, οι αγορές θα ξεχάσουν το κακό προηγούμενο της χώρας, θα διαπιστώσουν πως το χρέος θα είναι βιώσιμο, οπότε θα την χρηματοδοτήσουν.
Το μεγάλο κενό βέβαια στις σκέψεις της δεν είναι μόνο το τι θα αποφασίσει, εάν η Ευρωπαϊκές χώρες αρνηθούν τη διαγραφή (πόσο μάλλον αφού έχουν στην κατοχή τους ομόλογα του αγγλικού δικαίου, ενώ το εξωτερικό χρέος μας είναι μη μετατρέψιμο πλέον σε δραχμές), αλλά, επίσης, τι θα συμβεί όσο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις – οι οποίες σίγουρα, ακόμη και αν υποθέσουμε πως θα είναι θετικές, δεν θα διαρκέσουν μία νύχτα.
Οι χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας για το 2015 (ανακύκλωση των ομολόγων) είναι πολύ μεγάλες, η αντίδραση των αγορών φάνηκε την προηγούμενη εβδομάδα (το επιτόκιο στο 9%, έναντι 3% της Πορτογαλίας), οι δημόσιες δαπάνες θα είναι υψηλότερες από τις προβλεπόμενες στον προϋπολογισμό, ενώ τα έσοδα χαμηλότερα – οπότε δεν μπορεί να καλυφθεί κανένα απολύτως χρηματοδοτικό κενό, χωρίς να μείνουν απλήρωτοι οι δημόσιοι υπάλληλοι, να υπάρξουν αθετήσεις πληρωμών κοκ.
Επομένως, ακόμη και αν διαπραγματευθεί θεϊκά τη μείωση του χρέους, είναι σχεδόν αδύνατον να έχει στη διάθεση της τον απαιτούμενο χρόνο – πόσο μάλλον να υλοποιήσει τις προεκλογικές της δεσμεύσεις, οι οποίες ευρίσκονται, με την καλύτερη δυνατή διάθεση απέναντι της, στα όρια της ουτοπίας.
.
Επίλογος
Έχουμε την άποψη πως ακόμη και αν συνεργαζόταν μεταξύ τους τα δύο μεγάλα κόμματα, εξασφαλίζοντας την πολιτική σταθερότητα που απαιτούν οι αγορές, καθώς επίσης η Ευρώπη, η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας θα παρέμενε εξαιρετικά δύσκολη – ενδεχομένως αδύνατον να αντιστραφεί, χωρίς μεγάλη εξωτερική αναπτυξιακή βοήθεια, μετά από τόσα πολλά χρόνια ύφεσης και αποπληθωρισμού.
Εάν βέβαια δεν συμβεί κάτι τέτοιο, κρίνοντας ξανά από το παρελθόν, οι προϋποθέσεις θα είναι εκθετικά δυσμενέστερες – με την έξοδο της Ελλάδας από την Ευρωζώνη να μην είναι καθόλου απίθανη. Φυσικά δεν έχουμε καμία πρόθεση να τρομάξουμε κανέναν, αφού δεν πρόκειται να έλθει η συντέλεια του κόσμου – ακόμη και αν χρεοκοπήσουμε ή εάν επιστρέψουμε καταναγκαστικά στη δραχμή.
Εν τούτοις, είναι απαραίτητη η σωστή ενημέρωση, έτσι ώστε να μην θεωρήσει κανείς πως η κατάσταση θα είναι η ίδια με τη σημερινή, εάν συμβεί το μοιραίο. Ενδεχομένως δε να πρέπει να υποβληθούμε σε μία τέτοια μεγάλη δοκιμασία, αφού αυτό που κάνουν όλες οι μέχρι σήμερα κυβερνήσεις μας, είναι “να προσπαθούν να μας εξασφαλίσουν έναν πιο ήρεμο τρόπο να τραβάμε το κουπί, παρά να σπάσουμε τα δεσμά που μας κρατούν σκλάβους σε μία «γαλέρα», η οποία κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να βουλιάξει” – όπως πολύ σωστά σημείωσε φίλος μας.
.