Ο υπερπληθυσμός, παράλληλα με την ανάλωση των ενεργειακών αποθεμάτων του πλανήτη, καθώς επίσης με τις αυξανόμενες τιμές των τροφίμων, τα οποία δεν αρκούν για όλους, οδηγεί σε επαναστάσεις, σε ολοκληρωτικά καθεστώτα και σε πολέμους
(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)
.
“Η ελευθερία, όπως όλοι γνωρίζουμε, δεν μπορεί να ευδοκιμήσει σε μια χώρα που είναι μόνιμα σε στρατιωτική επιφυλακή – ή, ακόμη περισσότερο, σε κατάσταση πολέμου. Η μόνιμη κρίση δικαιολογεί μόνιμο έλεγχο στους πάντες και τα πάντα, από τις υπηρεσίες της κεντρικής κυβέρνησης. Μόνιμη κρίση δε είναι αυτό που έχουμε να περιμένουμε σε ένα κόσμο που ο υπερπληθυσμός δημιουργεί μια κατάσταση, στην οποία η δικτατορία γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη.
Ειδικότερα, ο υπερπληθυσμός οδηγεί σχεδόν νομοτελειακά σε οικονομική ανασφάλεια, καθώς επίσης σε κοινωνικές αναταραχές. Οι αναταραχές και η ανασφάλεια οδηγούν σε μεγαλύτερο κρατικό έλεγχο – οπότε στην αύξηση της ισχύος των κεντρικών κυβερνήσεων. Στην περίπτωση που απουσιάζει μία συνταγματική παράδοση, η αυξημένη ισχύς των κυβερνήσεων θα ασκηθεί πιθανότατα με έναν δικτατορικό τρόπο” (Aldus Huxley με παρεμβάσεις – Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος).
.
Εισαγωγή
Ο Huxley έγραψε το παραπάνω «δυστοπικό»* βιβλίο του το 1931 – πριν από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, τα 65 εκ. ανθρώπινες ζωές που κόστισε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, τις εκκαθαρίσεις 20 εκ. Ρώσων από τον Στάλιν, καθώς επίσης 45 εκ. Κινέζων από το Μάο.
Οι προβλέψεις του αφορούσαν έναν τέλειο, απόλυτα τεχνοκρατικό πολιτισμό, ο οποίος όμως θα βασιζόταν στο φυσικό και ψυχολογικό καταναγκασμό. Δεν πίστευε βέβαια πως ο υπερπληθυσμός, με όλα όσα αυτός συνεπάγεται, θα αποτελούσε μία άμεση, σοβαρή απειλή για τις προσωπικές ελευθερίες των Αμερικανών, καθώς επίσης των Ευρωπαίων – λόγω της μακράς ιστορίας τους στο πλαίσιο των «δημοκρατικών συνταγμάτων».
Η πεποίθηση του αυτή είναι απολύτως εσφαλμένη, όπως τεκμηριώνεται ήδη από τις Η.Π.Α. (άρθρο) – ενώ από αυτά που συμβαίνουν σήμερα, με επίκεντρο τη Ρωσία, καθώς επίσης με την Κίνα στο «παρασκήνιο» (ανάλυση) συμπεραίνεται ότι, ο υπερπληθυσμός οδηγεί σε οικονομικούς και συμβατικούς πολέμους, καθώς επίσης σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, τα οποία είτε προηγούνται, είτε έπονται.
Μετά τη συγγραφή του βιβλίου του βέβαια ακολούθησε η μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού, με τη «βοήθεια» του Χίτλερ, του Στάλιν και του Μάο – επίσης, το φθηνό πετρέλαιο, η μαζική παραγωγή, ο άκρατος καταναλωτισμός και η βασιλεία του marketing.
Επί πλέον η προπαγάνδα, η άνοδος της διασκέδασης και του υλισμού στην πρώτη θέση των ανθρώπινων συνειδήσεων, η εύκολη πρόσβαση στα χρέη (κυρίως μετά το 1980) κοκ. – γεγονότα που έπεισαν τις μάζες, από πολιτικής πλευράς, να αγαπήσουν την υποδούλωση, «θάβοντας» το ιδανικό της ελευθερίας και το «όνειρο της επανάστασης».
Αργότερα, μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, γράφτηκε το φρικιαστικό βιβλίο του Orwell «Ο Μεγάλος Αδελφός» – το οποίο προέβλεπε έναν κόσμο γεμάτο βαρβαρότητα, με πανίσχυρες μυστικές υπηρεσίες, με ολοκληρωτική, ναζιστική επιτήρηση του ανθρώπου από τον άνθρωπο, με ένα προλεταριάτο έρμαιο στις διαθέσεις της ελίτ, καθώς επίσης με το φόβο να κυριαρχεί σε ολόκληρο τον πλανήτη.
.
Ανάλυση
Στο παράδειγμα των Η.Π.Α., το οποίο αφορά ολόκληρη τη Δύση, το δημόσιο χρέος το 1958 ήταν μόλις 276 δις $ – ίσο με το 58% του τότε ετήσιου ΑΕΠ (482 δις $). Ο πληθυσμός δε της χώρας, περί τα 175 εκ., μπορούσε πολύ εύκολα να συντηρηθεί με τα μεγάλα αποθέματα ενέργειας που υπήρχαν, με τα τρόφιμα, καθώς επίσης με τις υπάρχουσες θέσεις εργασίας – αντίστοιχα και της Ευρώπης.
Οι τράπεζες τότε βοηθούσαν τα μέγιστα στη δημιουργία υγιούς πλούτου (ανάλυση), έχοντας συσσωρευμένες καταθέσεις, τις οποίες δάνειζαν προσεκτικά στις βιώσιμες επιχειρήσεις – ενώ δεν υπήρχαν παράγωγα, συναλλαγές με αέρα, χρηματοπιστωτικός παροξυσμός, συνεχείς φούσκες κοκ., με αποτέλεσμα να είναι σχετικά δίκαιη η αναδιανομή του πλούτου.
Έκτοτε, ειδικά μετά το 1970, το δημόσιο χρέος της υπερδύναμης αυξήθηκε με συντελεστή 64 (67 στα τέλη του 2014), ενώ το ΑΕΠ με πολύ μικρότερο – της τάξης του 35. Επομένως, χρειάστηκε να αυξηθεί ο δανεισμός 67 φορές, για να αυξηθεί το ΑΕΠ μόλις 35 φορές, με την παράλληλη αύξηση του πληθυσμού κατά δύο φορές – για να φτάσει το βιοτικό επίπεδο στα σημερινά μεγέθη.
Πρόκειται προφανώς για μία «μαθηματική σχέση», η οποία είναι αδύνατον να συνεχιστεί στο μέλλον – ακόμη και αν όλοι οι υπόλοιποι παράγοντες (φυσικοί πόροι κλπ.) παρέμεναν ως είχαν και δεν εξαντλούνταν.
Πόσο μάλλον εάν λάβουμε υπ’ όψιν το γεγονός ότι, το ανύπαρκτο αμερικανικό κράτος πρόνοιας της εποχής μετά τον Πόλεμο, έχει συσσωρευμένες υποχρεώσεις σήμερα που υπερβαίνουν τα 200 τρις $ – ενώ η χώρα καταναλώνει πολύ περισσότερα, από όσα παράγει.
.
Ο υπερπληθυσμός
Ο πληθυσμός του πλανήτη, μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, αυξήθηκε κατά 4,6 δις (157%), όπως φαίνεται στο γράφημα που ακολουθεί. Το γεγονός αυτό αποδόθηκε στην τεράστια παροχή φθηνού, καθώς επίσης εύκολα προσβάσιμου πετρελαίου, στη χρήση του φυσικού αερίου και στο λιγνίτη – τα οποία επέτρεψαν με τη σειρά τους τη μεγάλη πρόοδο της τεχνολογίας, της βιομηχανίας, της γεωργίας, των μεταφορών κοκ.
.
Κόσμος – η εξέλιξη του πληθυσμού ανά δεκαετία
.
Σε κάθε περίπτωση ο πλανήτης, μεταξύ άλλων σαν αποτέλεσμα μίας πολύχρονης ειρήνης, μοναδικής ίσως στην ανθρώπινη ιστορία, είναι υποχρεωμένος να συντηρήσει τον υπερτριπλάσιο πληθυσμό – με πολύ λιγότερους φυσικούς πόρους στη διάθεση του, όπως τεκμηριώνεται στη συνέχεια.
To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες (…)
Η ενέργεια
Το ζενίθ της φυσιολογικής εξόρυξης πετρελαίου τοποθετείται στο 2005 – ενώ έκτοτε οι αυξήσεις της παραγωγής επιτυγχάνονται είτε με τη χρήση καταστροφικών για το περιβάλλον μεθόδων, όπως αυτή του Fracking (άρθρο), είτε με τις γεωτρήσεις σε βαθιά υποθαλάσσια νερά, με πολύ υψηλότερο κόστος.
Η εποχή της άφθονης, φθηνής ενέργειας λοιπόν έχει φτάσει στο τέλος της – αφού, από τη στιγμή που απαιτείται να επενδύσει κανείς περισσότερο από ένα βαρέλι πετρέλαιο, για την εξασφάλιση ενέργειας, ίσης με αυτήν που αποδίδει ένα βαρέλι πετρέλαιο, το παιχνίδι έχει τελειώσει.
Πλησιάζουμε λοιπόν, εάν δεν τα ξεπεράσαμε ήδη, στα ανώτατα όρια της δυνατής οικονομικής ανάπτυξης – κυρίως επειδή οι εναπομείναντες ενεργειακοί πόροι θα απαιτήσουν πολύ περισσότερες επενδύσεις κεφαλαίων, καθώς επίσης υψηλότερες τιμές.
Υπενθυμίζουμε πως όταν οι Η.Π.Α. ξεκίνησαν τον πόλεμο εναντίον του Ιράκ, οι τιμές του πετρελαίου ήταν στα 25 $ το βαρέλι – ενώ σήμερα, με την παραγωγή της υπερδύναμης στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 40 ετών (πηγή), καθώς επίσης με την κατανάλωση στα επίπεδα του 2000, λόγω των ενεργειακών εξοικονομήσεων, το ένα βαρέλι πετρέλαιο κοστίζει πια 100 $.
Η εξέλιξη των τιμών του πετρελαίου, σε συνδυασμό με τα διάφορα γεγονότα που επηρέαζαν και επηρεάζουν την τιμή του, φαίνεται στο γράφημα που ακολουθεί – μία ουσιαστικά «γραμμική» άνοδος, μετά το 2000, παρά τις ενδιάμεσες μεγάλες διακυμάνσεις..
.
Οι ταλαντώσεις στη τιμή του πετρελαίου – το γράφημα παρουσιάζει τα γεγονότα πίσω από τις ιστορικές αυξήσεις της τιμής του πετρελαίου, από το 1861 έως και σήμερα. Η μπλε γραμμή καταδεικνύει την εξέλιξη της τιμής, ενώ οι γαλάζιες επισκιάσεις τις περιόδους ύφεσης. Ανάμεσα στα γεγονότα που ασκούν την περισσότερη επιρροή στην τιμή του πετρελαίου, είναι οι πόλεμοι (πχ. 1862 έως 1865, εμφύλιος της Αμερικής, 1980 – πόλεμος Ιράν και Ιράκ, 2001-2003 – Πόλεμος Ιράκ με την εισβολή των ΗΠΑ, 2011 – Εμφύλιος πόλεμος στη Μέση Ανατολή, «αραβική άνοιξη»), τα πολιτικά (πχ. 1973 έως 1974 – Οι αραβικές χώρες ασκούν εμπάργκο σε χώρες που υποστηρίζουν το Ισραήλ στον πόλεμο Yom Kippur) και τα τεχνολογικά (πχ. 1920 – η απότομη αύξηση στη χρήση αυτοκινήτων). Παράλληλα, το γράφημα φανερώνει πως μετά από ένα διάστημα υψηλών τιμών, η ύφεση που δημιουργείται επαναφέρει τις τιμές σε χαμηλότερα επίπεδα.
(*Πατήστε στο διάγραμμα για μεγέθυνση)
.
Ολοκληρώνοντας, ο συνδυασμός της αυξημένης ζήτησης από τις αναπτυσσόμενες χώρες, το πολύ υψηλότερο κόστος παραγωγής, καθώς επίσης οι συνεχώς αυξανόμενες αναταραχές στις περιοχές «αποθήκευσης» του πετρελαίου, όπως στη Μέση Ανατολή, θα θέσει ένα κατώτατο όριο στην τιμή του – με ανοδικές «εξάρσεις», λόγω των πολέμων που θα διεξάγονται για την εξασφάλιση περισσοτέρων ενεργειακών πόρων, από τις ισχυρές δυνάμεις του πλανήτη.
.
Τα τρόφιμα
Προφανώς δεν ήταν τυχαία η κατάρρευση του παγκοσμίου οικονομικού συστήματος το 2008, όταν η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε για λίγο καιρό τα 140 $ το βαρέλι – συνοδευόμενη από την αύξηση των τιμών των τροφίμων την ίδια εποχή, σε επίπεδα ρεκόρ.
Όλοι δε γνωρίζουν πως η κατακόρυφη άνοδος των τιμών των τροφίμων το 2011 ήταν η αφορμή για την «Αραβική Άνοιξη» – για τις μεγάλες κοινωνικές αναταραχές δηλαδή που ξέσπασαν στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική. Επίσης πως η επισιτιστική απειλή (ανάλυση), είναι η «δαμόκλειος σπάθη» που κρέμεται πάνω από τον πλανήτη – με την, βιβλικής έκτασης, εισβολή των πεινασμένων στη Δύση, να είναι προ των πυλών (ανάλυση).
Συνεχίζοντας, ο παγκόσμιος δείκτης των τιμών των τροφίμων (γράφημα) ξεπεράστηκε σημαντικά το 2011 – ενώ η προβλεπόμενη μεγαλύτερη άνοδος τους, σαν αποτέλεσμα μεταξύ άλλων των αυξημένων τιμών της ενέργειας, σε συνδυασμό με τις παγκόσμιες ελλείψεις στο νερό που παρατηρούνται, θα οδηγήσει τα φτωχότερα τμήματα του πληθυσμού σε νέες, καταστροφικές επαναστάσεις.
.
Κόσμος – ο παγκόσμιος δείκτης της τιμής των τροφίμων, η διαφοροποίηση (σημείο αναφοράς το 2004, όπου η τιμή των τροφίμων έχει οριστεί ως 100)
(*Πατήστε στο διάγραμμα για μεγέθυνση)
.
Παρά το ότι λοιπόν οι τιμές των τροφίμων διατηρούνται σχετικά χαμηλά ή κρύβεται η αύξηση τους με χειραγωγημένες στατιστικές, η περαιτέρω άνοδος τους είναι δεδομένη – γεγονός που θα οδηγήσει τον πλανήτη σε πολύ μεγάλα προβλήματα.
Οι πολιτικές εξελίξεις
Από την άλλη πλευρά, οι κοινωνικές συγκρούσεις, η οικονομική ύφεση, η φτώχεια, η ανομία, καθώς επίσης η στέρηση των πόρων στις χώρες του τρίτου κόσμου, θα οδηγήσουν στην ανάγκη δημιουργίας μίας ισχυρής, κεντρικής εξουσίας, για να ελεγχθούν αποτελεσματικά οι εξαθλιωμένες μάζες.
Ειδικότερα, στις φτωχότερες χώρες του πλανήτη, οι οποίες δεν έχουν βιώσει μία μακρά περίοδο δημοκρατίας, οι άνθρωποι στρέφονται απελπισμένα προς έναν ισχυρό ηγέτη, ο οποίος πιστεύουν πως θα τους σώσει.
Έτσι συσσωρεύεται πολύ μεγάλη δύναμη σε πολύ λίγα χέρια, οπότε γεννούνται ολοκληρωτικά καθεστώτα, περισσότερο ή λιγότερο δικτατορικά, το ένα πίσω από το άλλο – όπως στο παράδειγμα της Βόρειας Κορέας, της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράν, της Τυνησίας, της Συρίας, του Σουδάν, της Τουρκίας, της Νιγηρίας κοκ. (ανάλυση)
Η Ρωσία, η Κίνα, η Αργεντινή, καθώς επίσης ορισμένες άλλες χώρες, έχουν προέδρους της δημοκρατίας μόνο «κατ’ όνομα» – ενώ κάποιες, όπως οι Η.Π.Α., κυβερνώνται απολυταρχικά από «σκοτεινές εξουσίες στο παρασκήνιο», με έναν μάλλον διακοσμητικό πρόεδρο στην πολιτική τους ηγεσία.
Γενικότερα δε, εξαιρετικά φτωχοί άνθρωποι, χωρίς ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον, στρέφονται απεγνωσμένα προς ριζοσπαστικές θρησκείες, υιοθετούν εξτρεμιστικές ιδέες ή ακολουθούν ψυχοπαθείς ηγέτες – με τους δικτάτορες να πολλαπλασιάζονται στις εξαθλιωμένες χώρες, οι οποίες έχουν ταυτόχρονα τα υψηλότερα ποσοστά αύξησης του πληθυσμού τους.
Η Δύση κατάφερνε βέβαια μέχρι πρόσφατα να ληστεύει τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς επίσης τον τρίτο κόσμο (ανάλυση) – μεταξύ άλλων με τη βοήθεια της υπερχρέωσης τους, καθώς επίσης με τη συμβολή του ΔΝΤ (ανάλυση).
Εκτός αυτού, οι πλούσιοι λήστευαν τους φτωχούς, το 1% δηλαδή το 99%, με τη βοήθεια του χρέους και των κρίσεων – καθώς επίσης τα ισχυρά κράτη της Δύσης (όπως οι Η.Π.Α. ή η Γερμανία), τα αδύναμα της ίδιας περιοχής, όπως την Ελλάδα, την Πορτογαλία κοκ.
Η κρίση όμως του 2007, καθώς επίσης η σημερινή εξέλιξη της, έθεσε ουσιαστικά τέλος σε αυτές τις «διαδικασίες» – αφού ολόκληρος ο πλανήτης είναι βουτηγμένος πλέον στα χρέη.
.
Οι στρατιωτικές εξελίξεις
Η εισβολή στο Ιράκ, αφού προηγουμένως εξουδετερώθηκε η αμυντική του ικανότητα με τη βοήθεια των κυρώσεων, είχε στόχο το πετρέλαιο – το οποίο όμως φαίνεται να ανακτούν ξανά οι «τρομοκράτες» κατά τις Η.Π.Α., η ISIS (άρθρο). Η ανατροπή του ηγέτη της Λιβύης (Καντάφι), ο οποίος «είχε το θράσος» να οραματίζεται τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αφρικής (άρθρο), είχε ξανά στόχο το πετρέλαια.
Οι προσπάθειες για την ανατροπή του ηγέτη της Συρίας (ανάλυση), είχαν στόχο τον αγωγό φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, έτσι ώστε να απομονωθεί η Ρωσία. Κάτι ανάλογο επιδιώχθηκε και με το «πραξικόπημα» στην Ουκρανία – αφού ο στόχος ήταν η εξουδετέρωση της Ρωσίας, καθώς επίσης τα ενεργειακά αποθέματα της Ουκρανίας.
Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο Ιράν, όπως και αυτές σήμερα στη Ρωσία, έχουν στόχο την αποδυνάμωση τους κατά το πρότυπο του Ιράκ – έτσι ώστε να διευκολυνθεί η εισβολή της Δύσης, του ΝΑΤΟ δηλαδή υπό την ηγεσία των Η.Π.Α., με στόχο την κλοπή των ενεργειακών αποθεμάτων τους, καθώς επίσης τη διασφάλιση της αμερικανικής ηγεμονίας στον πλανήτη.
Την ίδια στιγμή, ο «Μεγάλος Αδελφός» (NSA) εδραιώνεται στο εσωτερικό των Η.Π.Α., όπως και στους δορυφόρους τους: στην Ευρώπη και στην Ιαπωνία. Πόλεμοι άλλωστε της έκτασης που προγραμματίζονται, χωρίς την παράλληλη εγκαθίδρυση ολοκληρωτικών πολιτικών συστημάτων, είναι αδύνατον να διεξαχθούν με επιτυχία – ενώ η διατήρηση του συστήματος εκμετάλλευσης του 99% από το 1%, απαιτεί ανάλογες πολιτικές.
.
Επίλογος
Είναι φανερό ότι η εποχή της ουτοπικής ουσιαστικά ανάπτυξης, με την έννοια πως δεν ήταν σε καμία περίπτωση διατηρήσιμη, έχει φτάσει στο τέλος της – με τις κοινωνικές αναταραχές, με τις εξεγέρσεις, με τις χρεοκοπίες κρατών και τραπεζών, με τις προσπάθειες να ελεγχθεί το σύστημα, μέσω της εγκατάστασης ολοκληρωτικών καθεστώτων, καθώς επίσης με τους οικονομικούς ή συμβατικούς πολέμους, ενδεχομένως ακόμη και με έναν τρίτο παγκόσμιο, να μην αποτελούν πλέον προβλέψεις, αλλά σχεδόν βεβαιότητες.
Στα πλαίσια αυτά οι μικρές χώρες, όπως η Ελλάδα, μπορούν να επιβιώσουν μόνο εάν ανήκουν σε ευρύτερες ζώνες κρατών – αρκεί φυσικά οι ζώνες αυτές να μην είναι «δορυφόροι άλλων», καθώς επίσης να εξασφαλίζουν τη συνοχή, την αλληλεγγύη και την ισότιμη, δίκαιη αντιμετώπιση των μελών τους.
Για να συμβεί βέβαια κάτι τέτοιο απαιτούνται αμφίδρομα κόπος και μεγάλες προσπάθειες. Για παράδειγμα, η Ελλάδα οφείλει να αναδιαρθρώσει την οικονομία της, να δαπανά λιγότερα από αυτά που εισπράττει, να επιδιώξει εκείνο το βιοτικό επίπεδο που μπορεί να προσφέρει στους Πολίτες της, να σταματήσει την εκμετάλλευση του πληθυσμού της από μία μικρή ελίτ, καθώς επίσης της χώρας από μία άλλη (Γερμανία), αναζητώντας ταυτόχρονα τρόπους έντιμης εξυπηρέτησης των οικονομικών της υποχρεώσεων.
Παράλληλα, θα πρέπει να συνεργάζεται στενά με τα υπόλοιπα κράτη της ένωσης που ανήκει, με στόχο την ενδυνάμωση της ηπείρου μας – την αμυντική της θωράκιση, από κάθε πλευρά (πολιτική, οικονομική, στρατιωτική κλπ.), έτσι ώστε να προστατεύεται από τους επίδοξους εισβολείς.
Εάν για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο χρειάζεται η διεύρυνση της ένωσης, ενδεχομένως με την συνεργασία της Ρωσίας ή άλλων χωρών, δεν πρέπει να υπάρξει ο παραμικρός δισταγμός – αφού αυτά που διακυβεύονται σήμερα, είναι περισσότερα και πιο επικίνδυνα από ποτέ.
.
* Δυστοπικό: Μία «δυστοπία», η οποία αποκαλείται και ως «αντί-ουτοπία», είναι στη λογοτεχνία μία μυθιστορηματική αφήγηση, η οποία αφορά το μέλλον – συχνά με αρνητικό αποτέλεσμα, οπότε ευρίσκεται σε αντίθεση με την ουτοπία, έτσι όπως αυτή διαπραγματεύεται από τον Thomas More. Αντίθετα, η ελληνική λέξη «ευτοπία» περιγράφει μία ιδανική κοινωνία – η οποία εκπληρώνει όλα τα θετικά πολιτικά ανθρώπινα όνειρα.
Μία «δυστοπική κοινωνία» χαρακτηρίζεται συνήθως από έναν δικτατορικό τύπο πολιτεύματος ή από μία άλλη μορφή κατασταλτικού κοινωνικού ελέγχου. Τα τυπικά χαρακτηριστικά μίας «δυστοπίας» είναι η κατάλυση των ανθρωπίνων ελευθεριών από ένα μηχανιστικό υπερκράτος – περαιτέρω, ο περιορισμός ή κάποιου άλλου είδους διατάραξη της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, καθώς επίσης η μείωση της ευαισθητοποίησης τους, σχετικά με την ιστορία τους ή/και με τις δικές τους αξίες.
.