Καπιταλισμός ή βαρβαρότητα;

Η καπιταλιστική αντίληψη για την ελεύθερη αγορά, είναι το κατάλληλο περιβάλλον για την ανάπτυξη της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Υπάρχει, όμως, σύγχυση για την ίδια την έννοια του υγιούς ανταγωνισμού

(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)

.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η σειρά άρθρων μας στο φιλόξενο www.analyst.gr παρουσιάζει ανατρεπτικές αλλά και ταυτόχρονα δημιουργικές ιδέες. Σχόλια όπως «απλά σωστό», «μία άλλη Ελλάδα» και «αξιοπρεπέστατο!» αφορούσαν ερωτήματα «Τί θα γινόταν αν αλλάζαμε αντίληψη γιά …;» το κράτος, τον πολιτικό διάλογο και την άμεση φορολογία αντίστοιχα.

«Ρηξικέλευθες ιδέες», win-win λογικής, απευθύνονται σε επιμελείς και προσεκτικούς αναγνώστες. Ήδη το προηγούμενο άρθρο, με τον «βαρύ» τίτλο «Γερμανία: ορθολογισμός ή παράνοια;» απέσπασε, από διάφορες μάλιστα προελεύσεις, το εύγλωττο συγκαταβατικό σχόλιο «ορθολογισμός μέχρι παράνοιας».

Κάπως έτσι, αναδεικνύεται δειλά-δειλά το προσωπικό στοίχημα ζωής του υπογράφοντος, το «μακράν μεγαλύτερο come back της Ιστορίας του πλανήτη». Η Ελληνική Αναγέννηση.

Στο σημερινό άρθρο μας θα δώσουμε μία πρώτη σφαιρική εικόνα της οικουμενικής διάστασης της νέας κοσμοθεωρίας.

Στο τέλος του άρθρου θα δώσουμε παραπομπές κατά επί μέρους θέμα. Η ενιαία εμφάνιση της πολιτικής πρότασης προγραμματίζεται για τις αρχές του προσεχούς φθινοπώρου, με την έκδοση του βιβλίου «ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ – Στρατηγική Εθνικής Αναγεννήσεως».

.

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ Ή ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ;

Ποια βαρβαρότητα;

Η συμπεριφορά της σύγχρονης υπερδύναμης, η διάχυτη ένταση και ωμότητα. Και τόσα άλλα. Σε μια εποχή όπου η αφθονία θα ήταν εύκολα εφικτή, είναι πρόβλημα η καθημερινότητα, η ίδια η επιβίωση. Αυτή η αντίφαση θα αναδειχθεί παρακάτω.

.

Σε τι οφείλεται όλη αυτή η βαρβαρότητα;

Τα αίτια είναι μακριά από τα φώτα της επικαιρότητας. Η σημερινή κοινή γνώμη είναι εγκλωβισμένη στις εύκολες ερμηνείες, στη ρηχότητα των προσεγγίσεων.

Το καπιταλιστικό σύστημα, όμως, είναι ένα εξόχως χαοτικό περιβάλλον. Είναι ένα αχανές πλέγμα σχέσεων στο χώρο και το χρόνο. Υπόκειται σε αυτό που είναι γνωστό ως «φαινόμενο της πεταλούδας»: Το πέταγμα μίας πεταλούδας στην Μογγολία μπορεί να προκαλέσει πλημμύρα στην Κένυα.

Έτσι αποδίδεται μεταφορικά το ενδεχόμενο ένα ασήμαντο συμβάν να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις που να οδηγήσουν τελικά σε πολλαπλάσιου μεγέθους αποτελέσματα σε τελείως ανύποπτα άλλο τόπο και χρόνο.

.

Βασική θέση

Η διάχυτη βαρβαρότητα, δεν είναι εγγενές πρόβλημα του καπιταλισμού, αλλά ιστορικά διαμορφωμένο συστηματικό του πρόβλημα, δεκτικό βελτιώσεως.

.

Ιστορική αναδρομή

Πριν από αιώνες, η Αναγέννηση της Ευρώπης, υπό την καταλυτική επίδραση του Ελληνικού Πνεύματος, οδήγησε σε επανάσταση στην επιστήμη και την τεχνολογία. Η βιομηχανική επανάσταση άλλαζε τον κόσμο.

Λαοί σχετικά αρχάριοι στον πολιτισμό αποκτούσαν ορμητικά εξαιρετική δύναμη. Η γενικευμένη πρόοδος, όμως, απεκάλυπτε ένα στυγνό πρόσωπο. Και η βαρβαρότητά τους δεν εκφραζόταν μόνο στις αποικίες τους. Στην ίδια την Ευρώπη εκφραζόταν εξ ίσου χυδαία βαρβαρότητα των νεόπλουτων επιχειρηματιών απέναντι στους ομοεθνείς τους εργαζόμενους.

Όπως λέμε «Ο Θεός να σε φυλάει από καινούργιο αφεντικό». Τον 19^ο αιώνα ουκ ολίγα καινούργια αφεντικά δεν είχαν καμία αναστολή στην άγρια εκμετάλλευση των εργατών τους. Ο Μαρξισμός όπλισε κινήματα που εξασφάλισαν δίκαια που κανείς τότε δεν είχε διάθεση να παραχωρήσει. Αυτό μόνο διεστραμμένοι δεν το αναγνωρίζουν.

(Άλλωστε, μαζί με την σημερινή υποχώρηση διεθνώς του Μαρξισμού, βλέπουμε φαινόμενα όπως η 16ωρη εργασία ανήλικων παιδιών για ένα κομμάτι ψωμί. Όχι;)

Η εύλογη αντίδραση – δηλαδή – της νεαρής τότε εργατικής τάξης βρήκε ιδεολογικό υπόβαθρο στον Μαρξισμό. Αναγνωρίσθηκε ιστορικά, εμπνεύσθηκε και μοχλεύθηκε η πάλη των τάξεων. Ο κόσμος πιά ήταν περισσότερο χωρισμένος από ποτέ. Υπήρχε πλέον διάχυτο ταξικό μίσος.

Άμεση συνέπεια ήταν η σκληρή απάντηση στην ταξική πάλη που ανέδειξε και υπέθαλψε ο Μαρξισμός. Λεπτομέρεια το ποιος άνοιξε τον φαύλο κύκλο της αντιπαράθεσης. Το καπιταλιστικό κράτος αναλάμβανε σπασμωδικά και πρόχειρα, τελείως αντανακλαστικά, χωρίς φιλοσοφική «πυξίδα», τον ρόλο του χωροφύλακα του εργατικού κινήματος. Έτσι πρωτάρχισε να διογκώνεται ο ρόλος του κράτους.

To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες (…)

Κάπως έτσι, μπήκαμε στον μακρόχρονο ανταγωνισμό του καπιταλισμού με το αντίπαλο δέος, τον σοσιαλισμό. Αλλά, ο σοσιαλισμός είχε συγκροτημένη πλήρη κοσμοθεωρία, τον Μαρξισμό. Αντίθετα ο καπιταλισμός προέκυψε ιστορικά, χωρίς αντίστοιχη συνολική θεωρητική δόμηση.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Κάρολος Μαρξ ήταν αναμφίβολα αυτός που μελέτησε πρώτος, και ίσως βαθύτερα από κάθε άλλον, τον καπιταλισμό. Αυτός διατύπωσε τον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, τον νόμο της φθινούσης αποδόσεως και τόσα άλλα.

Ουδέποτε, όμως, ασχολήθηκε σοβαρά με το ενδεχόμενο της δομικής επέμβασης στο καπιταλιστικό σύστημα. Δεν εξέτασε καθόλου αν οι στόχοι της εργατικής τάξης θα μπορούσαν κατ’ ουσίαν να επιτευχθούν στα πλαίσια του καπιταλισμού. Εντόπισε την προσοχή του στην εξουσία και όχι στα αιτήματα. Στα μέσα και όχι στους στόχους.

Αργότερα, ο σοσιαλισμός επικράτησε στη Ρωσία και στη συνέχεια και σε άλλες χώρες. Το «σοσιαλιστικό πείραμα» έφερνε σε δύσκολη θέση τις καπιταλιστικές χώρες. Έπρεπε να απαντήσουν στις λαϊκές παροχές του σοσιαλισμού. Ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν η πρώτη προτεραιότητα για τον καπιταλισμό.

Ο καπιταλισμός, λοιπόν, πιεζόταν αφόρητα από την κοινωνία να «απαντήσει» στο κοινωνικό κράτος του σοσιαλισμού. Αλλά, ακόμη μία φορά, η καπιταλιστική απάντηση στον Μαρξισμό ήταν σπασμωδική. Το Δυτικό κράτος-πρόνοιας προσχώρησε ανύποπτο στη σοσιαλιστική αντίληψη περί πρόνοιας, μιμούμενο άτσαλα το «λαοκρατικό» κράτος-πατερούλη. Είδαμε στο προηγούμενο άρθρο μας το χαρακτηριστικό λάθος της τότε Δυτικής Γερμανίας στη στήριξη της ανύπανδρης μητέρας.

Ο σοσιαλισμός της παρείχε σπίτι, εργασία, νοσοκομείο, σχολείο για το παιδί. Την προστάτευε συστηματικά, εκ κατασκευής. Η δυτική απάντηση ήταν ένα πλουσιοπάροχο χρηματικό επίδομα. Τόσο που ουκ ολίγες έκαναν τη μητρότητα επάγγελμα. Η Δυτικογερμανική σκέψη δεν μπορούσε να δει τις απώτερες συνέπειες, τη βαθιά διαστροφή στη σχέση μάνας-παιδιού. Μάνα υπάλληλος του παιδιού της – συνειδητά ή ασυνείδητα.

Αλλά αυτή η ουσιαστική αστοχία ήταν ταυτόχρονα πανάκριβη για το κράτος και κατ’ επέκταση για τους φορολογούμενους. Κάποια στιγμή εξέλειπε το αντίπαλο δέος που δικαιολογούσε όλα αυτά τα δαπανηρά – χωροφύλακα και πρόνοια. Και τότε μοιραία απεκαλύφθη το βασικό πρόβλημα του καπιταλισμού : το φορολογικό.

Ταυτόχρονα αποκαλυπτόταν και η συστηματική ανικανότητα του γραφειοκρατικής νοοτροπίας κράτους-τέρατος. «Αν βάλεις την ομοσπονδιακή κυβέρνηση υπεύθυνη για την έρημο Σαχάρα, σε πέντε χρόνια θα υπάρχει έλλειψη άμμου» ισχυρίσθηκε σκωπτικά ο Milton Friedman, Αμερικανός οικονομολόγος κάθε άλλο παρά Μαρξιστής.

Η διεθνοποίηση της οικονομίας έδινε πια και νέα εργαλεία ελάττωσης των φορολογικών επιβαρύνσεων των εύπορων, που πάντα τους έκαναν να γκρινιάζουν. Η παραδοσιακή τάση για φοροδιαφυγή, όχι μόνο με λογιστικά τερτίπια, έβρισκε νέα διέξοδο. Φορολογικοί παράδεισοι και άλλα παραθυράκια φοροαποφυγής «κέρδιζαν» πολλούς.

Την ίδια στιγμή, διαπιστωνόταν ότι το κράτος ήταν από καιρό βασικός «παίκτης» στην οικονομία. Προνομιακός πελάτης. Και η κρατική εύνοια – με οποιοδήποτε τρόπο – ήταν η βασική παράμετρος σε κάθε επιχειρηματική κίνηση, βασική πηγή κερδοφορίας. Έφθασαν οι μεγαλοεπιχειρηματίες να ζηλεύουν τους γραφειοκράτες και τα λαμόγια. Ψέματα;

Το φίδι δάγκωνε πια την ουρά του. Εξ ου και όλη η βία. Δεν βιαιοπραγεί, και μάλιστα ανεξέλεγκτα, ο ισχυρός. Απλά πράγματα.

.

Ιδεολογική ανασύνθεση  

Η καπιταλιστική αντίληψη για την ελεύθερη αγορά, που καθορίζεται από το νόμο της μεγιστοποίησης του κέρδους, είναι το κατάλληλο περιβάλλον για την ανάπτυξη της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Η τεράστια παγκόσμια άνοδος της επιστήμης,  της τεχνολογίας και του βιοτικού επιπέδου των τελευταίων αιώνων οφείλεται αναμφίβολα στον καπιταλισμό, στον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Υπάρχει, όμως, σύγχυση για την ίδια την έννοια του υγιούς ανταγωνισμού. Θεωρείται από πολλούς ότι η φυσική του έννοια είναι ο ανελέητος ανταγωνισμός. Αλλά στη φύση υπάρχει κατ’ οικονομίαν ανταγωνισμός. Οποιαδήποτε επίθεση στη φύση έχει λογική, την κάλυψη αναγκών. Κάθε έμβιο ον φροντίζει εκ φύσεως για την αειφορία της τροφής του και του περιβάλλοντος.

Με άλλα λόγια, στη φύση δεν υπάρχει σπατάλη, ούτε απληστία. Και ο κανιβαλισμός είναι εξαίρεση …

Από φιλοσοφική άποψη, ο καπιταλισμός έχει τελεολογική αιτιότητα – Αριστοτελικής προελεύσεως ο όρος. Ο τελικός στόχος καθορίζει – θεωρητικά! – τις συμπεριφορές όλων.

Ο επιχειρηματίας σκέπτεται, ανησυχεί, οραματίζεται, μελετά, προγραμματίζει, αποφασίζει, κοπιάζει, επενδύει και αναλαμβάνει κινδύνους με σαφή τελικό στόχο : το κέρδος, αλλά και την ικανοποίηση εσωτερικής δημιουργικής επιθυμίας.

Ο εργαζόμενος – αντίστοιχα – παράλληλα με την εξασφάλιση του επιούσιου, φροντίζει για την δική του επένδυση: τη σταδιοδρομία, την ανέλιξη, την προκοπή.

Αυτή η βασική φιλοσοφία, η τελεολογική αιτιότητα, δεν υπάρχει στο σημερινό κράτος. Δεν είναι σχεδιασμένο ώστε να επιτυγχάνει τους στόχους ύπαρξής του με καπιταλιστικής αντίληψης στρατηγική και τακτική. Αυτό οδηγεί σε σύγχυση, αντιφάσεις, αδιέξοδα και τελικά σε συγκρούσεις.

Ακόμη χειρότερα, οδηγεί σε τέτοια διόγκωση του κράτους που είναι τελείως αντίθετη στην ιδεολογική βάση του καπιταλισμού. Τελικά, το σημερινό κράτος αντιστρατεύεται ευθέως την πεμπτουσία του καπιταλισμού, τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

.

Ανακεφαλαίωση

Από την ιστορική αναδρομή και την ιδεολογική ανασύνθεση προκύπτει πώς συντηρείται ο κύκλος της βίας αλλά και πώς διογκώνεται διαρκώς το κράτος και ο ρόλος του, αλλά και το κόστος του. Προκύπτει και η καίριας σημασίας εσωτερική αντίφαση μεταξύ κράτους και οικονομικού συστήματος.

Το αντίθετο της τελεολογικής αιτιότητας είναι η μηχανιστική αιτιότητα. Αυτή υπαγορεύει την Μαρξιστική σκέψη και το σοσιαλισμό. Αυτή επιβάλλει το άμεσο αίτημα, το ξερό πάρε-δώσε.

Η άρση αυτής της παραφωνίας, δηλαδή του μηχανιστικής αντιλήψεως κράτους εν μέσω τελεολογικής αντιλήψεως οικονομικού συστήματος, θα ήταν προφανώς σημαντική.

Και οι κραυγές των εύπορων φορολογούμενων υποδεικνύουν το δομικό πρόβλημα στον τρόπο άμεσης φορολογίας. Πρόβλημα που κρύφθηκε στην ευφορία των πρώτων χρόνων του καπιταλισμού και μετά στην μακροχρόνια αντιπαράθεση με τον σοσιαλισμό. Αντιπαράθεση που οδηγούσε στη διόγκωση του κράτους, άρα και των φόρων που καταβρόχθιζε.

Το συμπέρασμα προβάλλει προφανές: απαιτείται εκ βάθρων επανασχεδιασμός του κράτους, και ιδιαίτερα της άμεσης φορολογίας. Δευτερευόντως και του κράτους πρόνοιας.

.

Η άκρη της κλωστής

Υπάρχει καίριο πρόβλημα στην κρατούσα αντίληψη για την άμεση φορολογία. Φορολογώντας το εισόδημα, βλέπει ουσιαστικά το κράτος σαν συνεταίρο του φορολογούμενου, και μάλιστα μόνο στα κέρδη. Ενσωματώνει λαϊκίστικες ισοπεδωτικές δημευτικές αντιλήψεις.

Η φορολογία, όμως, υπάρχει για την χρηματοδότηση της δράσης του κράτους για την εξυπηρέτηση των στόχων ύπαρξής του. Άρα είναι λογικό και δίκαιο να βλέπουμε το κράτος σαν πάροχο υπηρεσιών. Πάνω σε αυτή την αντίληψη θα έπρεπε να είναι σχεδιασμένο το φορολογικό σύστημα. Και αυτή η αντίληψη οδηγεί στη φορολόγηση της αξίας, αυτή αντιστοιχεί ευλόγως στις υπηρεσίες που παρέχει το κράτος.

Αποδεικνύεται ότι αυτό είναι δίκαιο, είναι αξιοπρεπές, είναι αποτελεσματικό.

Η πρόταση

Να ξαναχτίσουμε από τα θεμέλια τον κόσμο μας. Το συντομότερο δυνατόν.

Πρόκειται για κολοσσιαίων διαστάσεων δημιουργική επανάσταση. Οι ευεργετικές συνέπειες σε όλους τους τομείς θα είναι καταιγιστικές αλλά και αβίαστες. Ο μακροχρόνιος ενάρετος κύκλος που πυροδοτείται θα εξελίσσεται αβίαστα.

Η φοροδιαφυγή και η φοροαποφυγή εξαλείφονται. Η οικονομία αυτορυθμίζεται. Ο ανταγωνισμός εξυγιαίνεται από την σημαντικότερη πηγή των προβλημάτων του. Ένα ατελείωτο ντόμινο. Το νόμισμα μπορεί κάλλιστα να έχει αντίκρισμα στην ακίνητη περιουσία …

Η κατάληξη αυτής της δημιουργικής ανατροπής είναι – ούτε λίγο ούτε πολύ – ολόκληρη ηθική επανάσταση. Η εξυγίανση του ανταγωνισμού καταλήγει στην απορρόφηση ακόμη και της απληστίας.

Αυτή ακριβώς η αβίαστη επαγωγή θετικών αλλαγών αποδεικνύει την σημασία της πρότασης. Όχι την ορθότητά της, τη σημασία της. Έχει διαφορά.

.

Το δίλημμα

Όσοι πείθονται από την παρατεθείσα επιχειρηματολογία, δεν μπορεί παρά να οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για το εξής ακριβώς:

.

Καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο !

Ακόμη και για τους υποστηρικτές της σημερινής κατάστασης, η σύγκριση είναι καταφανούς διαφοράς:

.

Όμορφος κόσμος, αρκετά ηθικός, ανθρώπινα πλασμένος !

Όσοι διατηρούν αναστολές, ας αξιολογήσουν το απόφθεγμα του Γάλλου πολιτικού φιλόσοφου του 18^ου αιώνα Μοντεσκιέ: «Ένα πράγμα δεν είναι δίκαιο επειδή είναι νόμος, αλλά οφείλει να είναι νόμος επειδή είναι δίκαιο».

Ας κρίνει, λοιπόν, ο καθένας μας που θεωρεί δίκαια αυτή την αλλαγή αντίληψης στην άμεση φορολογία, και τί θα γίνει αν αλλάξουμε, αλλά κυρίως και τί θα γίνει αν δεν αλλάξουμε …

.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Fail or succeed ?

.

.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

• Για το προτεινόμενο φορολογικό σύστημα

Άρθρο : «Τι θα γινόταν αν αλλάζαμε εκ βάθρων αντίληψη για την άμεση φορολογία ;»

Κείμενο «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» (σελ.12 κ.ε.).

.

• Για την τελεολογική αιτιότητα και το κράτος πρόνοιας

Άρθρο : Γερμανία : ορθολογισμός ή παράνοια ;