Στην μεγάλη κρίση η λογική και η πείρα επιβάλλουν να ψάχνουμε για την ρίζα του προβλήματος, για την «άκρη της κλωστής». Αυτό κάνει κάθε συνετός άνθρωπος. Χωρίς να παρατάει τα τρέχοντα προβλήματα και την μάχη της επιβίωσης, βρίσκει χρόνο να ξανασκεφθεί τα πάντα. Ακόμη και από μηδενική βάση
(To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες)
.
Στο πρώτο άρθρο της σειράς «Τι θα γινόταν αν αλλάζαμε εκ βάθρων αντίληψη για το κράτος;» στοιχειοθετήθηκε ότι χρειαζόμαστε «ευφυείς και βαθιά δίκαιους νόμους». Στο παρόν άρθρο – αντίστοιχα – θα εξετάσουμε αν η αντίληψη που διέπει τη σημερινή νομοθεσία για την άμεση φορολογία είναι τέτοιος νόμος. Θα δώσουμε στη συνέχεια και πρόταση νέας αντίληψης, καθώς και στοιχειοθετημένη σύγκριση και διερεύνηση.
.
Γιατί να επανεξετάσουμε την αντίληψη για την άμεση φορολογία ;
Γιατί είμαστε σε μεγάλη κρίση.
Στην μεγάλη κρίση η λογική και η πείρα επιβάλλουν να ψάχνουμε για την ρίζα του προβλήματος, για την «άκρη της κλωστής». Αυτό κάνει κάθε συνετός άνθρωπος. Χωρίς να παρατάει τα τρέχοντα προβλήματα και την μάχη της επιβίωσης, βρίσκει χρόνο να ξανασκεφθεί τα πάντα. Ακόμη και από μηδενική βάση.
Κι αν μάλιστα βρει με λογική βεβαιότητα τη ρίζα του προβλήματος, έχει δύο ασφαλή συμπεράσματα. Πρώτον, ξέρει τί ακριβώς χρειάζεται να διορθώσει – φυσικά όχι νωρίτερα από το συντομότερο δυνατόν. Και δεύτερον, ότι, αν δεν διορθώσει το πρόβλημα στην – βέβαια πιά – ρίζα του, οι άλλες προσπάθειες είναι καταδικασμένες σε τελική αποτυχία.
.
«Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις.»
Οι οπαδοί της δημοφιλούς αυτής θεωρίας θα χρειασθεί να σκαλίσουν λίγο τη μνήμη τους. Η Ιστορία υποδεικνύει σαφώς ότι οι κρίσεις ξεπερνιώνται με νέες ιδέες, όχι με μικροαλλαγές και ένταση προσπαθειών. Και όσο πιο βαθιά ήταν η κρίση τόσο πιο βαθιές οι αλλαγές που χρειάσθηκαν τελικά για να ξεπερασθεί. Και αυτές οι αλλαγές βασίζονταν σε σαφή και αιτιολογημένη διάγνωση της αιτίας της κρίσης.
Για τους σημερινούς οπαδούς των σκληρών μέτρων προσαρμογής και δεν συμμαζεύεται, οι παρούσες νέες ιδέες κατατάσσονται στις «μαγικές λύσεις». Ξέρουν μόνο από σκληρές λύσεις, άρα – για τη νοημοσύνη τους – οι κομψές λύσεις συνιστούν μαγεία. Αυτό ας το κρατήσει υπό σημείωση ο προσεκτικός αναγνώστης αυτού του ταπεινού άρθρου. Φυσικά για να το ελέγξει.
.
Ποιά είναι η σημερινή αντίληψη για την άμεση φορολογία;
Η φορολόγηση των εισοδημάτων – μισθοί, συντάξεις, κέρδη, ενοίκια, μερίσματα κ.λ.π. Η άμεση φορολόγηση της περιουσίας είναι περιορισμένη, και μάλιστα υπό την μορφή τελών ή εισφορών (ΕΤΑΚ, χαράτσι κ.λ.π.).
.
Τι να φορολογούμε αντί για το εισόδημα;
Την αξία, δηλαδή την αξία των επιχειρήσεων και την αξία της οικογενειακής περιουσίας. Και ΤΙΠΟΤΑ ΑΛΛΟ σε άμεση φορολογία. Καμία απολύτως φορολογία εισοδήματος.
Προφανώς η αξία έχει εν γένει εύλογη συσχέτιση με τα αντίστοιχα εισοδήματα, αλλά η διαφορά στον τρόπο προσδιορισμού της φορολογητέας ύλης είναι κρίσιμη. Αλλάζει τελείως το φορολογικό τοπίο. Και προκύπτει ταυτόχρονα και φορολογική δικαιοσύνη και μεγάλη μείωση των συνολικών φόρων.
.
Μία σημαντική λεπτομέρεια
Με την ίδια αλλαγή προκύπτει και νέα απάντηση σε ένα παλιό μεγάλο πρόβλημα. Το πρόβλημα του καπιταλιστικού συστήματος, η συσσώρευση κεφαλαίου, έχει ήδη επισημανθεί από τους θεωρητικούς του Adam Smith και David Riccardo. Αναγκάσθηκαν να υποθέσουν ότι οι καλοί κεφαλαιούχοι θα αναδιανέμουν αυτοβούλως τα κεφάλαιά τους.
Καθώς τούτο δεν συνέβη, πολλοί αποδίδουν τους πολέμους στην ανάγκη αποσυσσώρευσης κεφαλαίου. Η απάντηση – στην πραγματικότητα – ήταν η φορολογική επίθεση κατά των «υπερκερδών». Πρόσφατα η Γαλλία έφθασε να δοκιμάζει μέχρι και 75% φόρο. Πρόκειται κατ’ ουσίαν για σοσιαλιστικό φορολογικό σύστημα εν μέσω καπιταλισμού.
Σε αυτά τα πλαίσια, η απάντηση εδώ είναι: δίνουμε πλήρη φορολογική ασυλία στην δραστηριότητα των κεφαλαίων και φορολογούμε μόνο τη συσσώρευσή τους. Τόσο απλό.
.
Πώς θα προκύπτει χωρίς προβλήματα η αξία;
Με το σύστημα ρεαλιστικής εκτίμησης αξίας περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, μεταφορικά μέσα, επιχειρήσεις). Είναι πρωτάκουστη ιδέα του υπογράφοντος, και αποτελεί τον πυλώνα της πρότασης.
Ο φορολογούμενος αποτιμά ο ίδιος την αξία του περιουσιακού του στοιχείου. Αλλά αυτή η αποτίμηση τον δεσμεύει παντού: στα δικαστήρια, σε τυχόν απαλλοτρίωση ή αποζημίωση, σε περίπτωση ασφάλισης ή δανειοδότησης – παντού.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο φορολογούμενος έχει συστηματικά συμφέρον να αποτιμά ειλικρινά την αξία κάθε περιουσιακού του στοιχείου. Σε συνδυασμό μάλιστα με τα πλήρη (και διαρκώς επίκαιρα) συγκριτικά στοιχεία, δεν έχει και μεγάλα περιθώρια να μην το κάνει.
Η Εφορία δικαιούται να υποδείξει αιτιολογημένα τυχόν σημαντική απόκλιση (π.χ. βάσει συγκριτικών στοιχείων) ή επιτήδεια δήλωση (π.χ. αδικαιολόγητες μεταβολές). Περαιτέρω, σε περίπτωση διαφωνίας, η δήλωση του φορολογούμενου προσβάλλεται μόνο δικαστικά.
Συνεπώς, όλα δείχνουν ότι το σύστημα έχει την ασφαλή βάση του.
To άρθρο αποτελείται από 3 Σελίδες (…)
Πώς να φορολογούμε την αξία των επιχειρήσεων;
Οι πάσης φύσεως επιχειρήσεις (ατομικές, εταιρείες, εμπορικές, παροχής υπηρεσιών κ.λ.π.) να φορολογούνται ετησίως με 1% επί της αξίας τους. με ελάχιστο την αξία των περιουσιακών στοιχείων που χρησιμοποιεί η επιχείρηση.
Όσο και αν φαίνεται απίστευτο, η Εφορία δεν θα ασχολείται καθόλου με τις συναλλαγές, τα έσοδα, τα έξοδα, τα κέρδη, τα αποθεματικά κ.λ.π. κ.λ.π. Οι επιχειρήσεις θα τηρούν βιβλία και θα εκδίδουν αποδείξεις μόνο για ιδία χρήση.
.
Πώς να φορολογούμε την αξία της οικογενειακής περιουσίας;
Με τον φόρο εξέχουσας διαβίωσης της οικογένειας του φορολογούμενου.
Υπολογίζεται επί της συνολικής αξίας της περιουσίας που χρησιμοποιεί μία οικογένεια για τη διαβίωσή της (κατοικία, εξοχικό, αγρόκτημα, Ι.Χ., σκάφος κ.λ.π.). Φορολογείται με σταθερό συντελεστή 1% ετησίως, με αφορολόγητη την ελάχιστη περιουσία διαβίωσης της συγκεκριμένης οικογένειας, που καθορίζεται ακριβώς με μοντέλο κοινωνικών κριτηρίων. Σε αυτό λαμβάνονται υπ’ όψιν αναμφισβήτητα στοιχεία όπως αριθμός μελών, ηλικία κ.λ.π.
Εξέχουσα διαβίωση, λοιπόν, ορίζεται ότι υπάρχει όταν η οικογένεια χρησιμοποιεί περιουσιακά στοιχεία παραπάνω από ένα κοινωνικά αποδεκτό ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης.
Αναλυτική παρουσίαση της πρότασης υπάρχει στο κείμενο «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» (σελ.12 κ.ε.).
.
Γιατί είναι πιό δίκαιο να φορολογείται η αξία και όχι τα εισοδήματα;
Γιατί η κρατική μέριμνα εξαρτάται κυρίως από την αξία του περιουσιακού στοιχείου και όχι τόσο από το αν ο ιδιοκτήτης φροντίζει επαρκώς να το αξιοποιεί αποδοτικά. Ένα οποιοδήποτε υποαξιοποιούμενο ακίνητο π.χ. εξακολουθεί να χρειάζεται αστυνομία, υποδομές, ένοπλες δυνάμεις να το προστατεύουν και τόσα άλλα.
Ή, πάλι, ας πάρουμε την υποθετική περίπτωση δύο ομοειδών επιχειρήσεων π.χ. δύο τραπεζών με ίδια πάνω-κάτω μεγέθη (ενεργητικό, τζίρο κ.λ.π.). Γιατί η μία που έχει κέρδη να καταβάλλει φόρο εισοδήματος και η άλλη να μην καταβάλλει καθώς δεν είχε κέρδη. Γιατί η μία να πληρώνει για τα κρατικά έξοδα και όχι η άλλη ;
Σε τελική ανάλυση η σημερινή αντίληψη βλέπει το κράτος ως συνεταίρο (και μάλιστα μόνο στα κέρδη) ενώ η προτεινόμενη το βλέπει ως πάροχο υπηρεσιών.
.
Γιατί είναι πιό αποτελεσματικό να φορολογείται η αξία και όχι τα εισοδήματα;
Γιατί, απλούστατα, είναι άλλο να κυνηγά κανείς ένα κινούμενο στόχο (όπως το εισόδημα – το χρήμα δηλαδή) και άλλο να κυνηγά έναν ακίνητο στόχο (όπως τα περιουσιακά στοιχεία). Κι αυτό απλό. Ειδικότερα είναι πιό αποτελεσματικό να φορολογείται η αξία και όχι τα εισοδήματα για τους εξής λόγους :
Πρώτον γιατί υπάρχει διαφορά «μέρα με νύχτα» ως προς την απλότητα. Υπάρχει μεγάλη διαφορά στον «μπελά» όλων.
Δεύτερον, γιατί το κόστος του φοροεισπρακτικού μηχανισμού είναι καταφανώς υποπολλαπλάσιο. Η αποδοτικότητα, η σχέση δηλαδή φόρος/κόστος είσπραξης, προδιαγράφεται κατά πολύ καλύτερη.
Τρίτον, γιατί και το κόστος των τυπικών φορολογικών υποχρεώσεων του φορολογούμενου είναι κατά πολύ μικρότερο. Μάλιστα οι ασθενέστεροι – σύμφωνα με την παρούσα πρόταση – απόλαμβάνουν πλήρους φορολογικής ασυλίας.
Τέταρτον, γιατί πρακτικά εξαφανίζεται η φοροδιαφυγή. Τα περιουσιακά στοιχεία είναι αδύνατον να αποκρυβούν, ενώ η δυνατότητα δήλωσης σημαντικά μικρότερης αξίας είναι αμελητέα.
Πέμπτον, γιατί περιορίζεται σημαντικά η νόμιμη φοροδιαφυγή, η λεγόμενη φοροαποφυγή. Δεν θα έχει πιά νόημα ούτε η μεταφορά κερδών (π.χ. σε μητρικές εταιρείες) ούτε η μεταφορά έδρας σε φορολογικό παράδεισο. Κι αυτό αφ’ ενός γιατί η χώρα μας καθίσταται η ίδια επιχειρηματικός και φορολογικός παράδεισος κι αφ’ ετέρου γιατί θα φορολογούνται ούτως ή άλλως στη χώρα μας τα περιουσιακά στοιχεία που χρησιμοποιούνται από τις θυγατρικές πολυεθνικών ή τις off shore επιχειρήσεις. Επίσης, δεν θα υπάρχουν τα γνωστά «παραθυράκια».
Μετά από όλα αυτά, είναι εμφανές ότι το σύστημα οδηγεί σε σημαντικά μικρότερες συνολικές φορολογικές επιβαρύνσεις.
.
Γιατί είναι φιλικό στην επιχειρηματικότητα να φορολογείται η αξία και όχι τα εισοδήματα;
Είναι προφανές ότι ένα φορολογικό σύστημα σαν το προτεινόμενο, απλό, με ελάχιστη γραφειοκρατία, δίκαιο, με χαμηλούς φόρους και πρακτικά αδύνατη φοροδιαφυγή συνιστά ένα παράδεισο υγιούς επιχειρηματικότητας – ιδίως σε μία προνομιακή χώρα σαν την Ελλάδα.
Προφανώς σε ένα τέτοιο επιχειρηματικό περιβάλλον δεν υπάρχει καμία ανάγκη επιδοτήσεων και λοιπών πολυδάπανων (αλλά και αναποτελεσματικών) κρατικών προστατευτικών μηχανισμών.
Εκείνο που δεν είναι ίσως και τόσο προφανές είναι ότι η φορολόγηση των κερδών είναι ιδιαίτερα εχθρική στην επιχειρηματικότητα. Είναι σαν να παίζουμε ποδόσφαιρο και τις φανέλες να τις πλένει όποιος έβαλε το γκόλ. Κάπως έτσι καταλήγουμε να παίζουμε πασίτσες. Ποιός τρελάθηκε να πάει να σκοράρει ; Κι αφού δεν βάζουμε γκολ, τις πλένει αυτός που ίδρωσε περισσότερο τη φανέλα του. Περί αυτού πρόκειται – έτσι δεν είναι ;
.
Γιατί είναι βαθιά δίκαιο το προτεινόμενο σύστημα;
Γιατί είναι ορθολογικό, αξιοπρεπές και αποτελεσματικό.
.
Ποιό είναι επομένως το πρόβλημα με τη φορολογία εισοδήματος;
Είναι εκ κατασκευής βαθιά άδικη, αναποτελεσματική και εχθρική στην επιχειρηματικότητα. Οδηγεί στη φοροδιαφυγή, την φοροαποφυγή και την αποεπένδυση. Και μοιραία καταλήγει σε άγρια φοροεπίθεση στα υποζύγια (μισθωτοί και συνταξιούχοι).
Επομένως,
Τα σημερινά χάλια της φορολογικής μας νομοθεσίας και του φοροεισπρακτικού μηχανισμού είναι λεπτομέρεια. Είναι ακραίας μορφής μοιραία κατάληξη της ριζικά λανθασμένης βασικής αντίληψής μας για το τί φορολογούμε άμεσα. Από εκεί πηγάζει τελικά και η γραφειοκρατία, και η φοροδιαφυγή, και η φοροαποφυγή, και η «παράγκα», και εν τέλει η απροθυμία επιχειρηματικών πρωτοβουλιών και η οικονομική μας ύφεση. Η βαθιά οικονομική μας κρίση.
.
Γιατί δεν υπάρχει αντίστοιχο πρόβλημα στο εξωτερικό;
Υπάρχει, αλλά απλώς όχι στα δικά μας χάλια. Διαφορά φάσεως. Το – γνωστό ως Fiscal Cliff – αντίστοιχο πρόβλημα των ΗΠΑ κρύφτηκε κάτω από το χαλί και τη χρηματιστηριακή φούσκα. Όχι ;
Απλώς στη χώρα μας είναι παραδοσιακά κοικωνικοποιημένη η γενική αντίδραση και ανυπακοή σε άδικους νόμους. Επί πλέον, στο εξωτερικό υπάρχουν ισχυρότεροι διωκτικοί μηχανισμοί.
Αλλά παντού υπάρχει επιθυμία φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής. Παντού υπάρχει η κατακραυγή για το κράτος-συνεταίρο, μόνο στα κέρδη.
.
Πώς μπορεί να νομοθετηθεί αυτή η αλλαγή αντίληψης για την άμεση φορολογία;
Οι σχετικές προβλέψεις του Συντάγματος είναι οι εξής :
Άρθρο 4, παρ.5 : Οι Έλληνες πολίτες συνεισφέρουν χωρίς διακρίσεις στα δημόσια βάρη, ανάλογα με τις δυνάμεις τους. Και άρθρο 78, παρ. 1. Κανένας φόρος δεν επιβάλλεται ούτε εισπράττεται χωρίς τυπικό νόμο που καθορίζει το υποκείμενο της φορολογίας και το εισόδημα, το είδος της περιουσίας, τις δαπάνες και τις συναλλαγές ή τις κατηγορίες τους, στις οποίες αναφέρεται ο φόρος.
Αυτές οι διατάξεις δεν έχουν εμποδίσει ούτε την επιβολή του Ενιαίου Τέλους Ακινήτων (ΕΤΑΚ), ούτε το γνωστό «χαράτσι». Επομένως, αντίστοιχα, εκτιμάται ότι δεν εμποδίζουν και την εφαρμογή της παρούσας πρότασης.
Σίγουρα η έκφραση «ανάλογα με τις δυνάμεις τους» δεν προκύπτει λογικά ότι «φωτογραφίζει» τα εισοδήματα και ότι αποκλείει την αξία της επιχείρησης ή της περιουσίας διαβίωσης της οικογένειας. Τουναντίον, πολύ περισσότερο εκφράζονται οι «δυνάμεις» από την λεγόμενη περιουσιακή επιφάνεια, παρά από τα – ενδεχομένως μάλιστα περιστασιακά – εισοδήματα.
Εν πάσει περιπτώσει, είτε με νέα αντίληψη στην εφαρμογή του Συντάγματος είτε με απλή τροποποίησή του, απαιτείται ένας σχετικά απλός νόμος.
.
Πώς μπορεί να εφαρμοσθεί αυτή η αλλαγή αντίληψης για την άμεση φορολογία;
Απαιτούνται σχετικά απλά μεταπρογράμματα διαχείρισης βάσεων δεδομένων (περιουσιολόγιο κ.λ.π.) ήδη υφισταμένων στο σύστημα TAXIS του Υπουργείου Οικονομικών.
Εφαρμογές για απ’ ευθείας ηλεκτρονικές δηλώσεις κατ’ ευθείαν από φορολογούμενους χρησιμοποιούνται ήδη ευρέως.
.
Τι προτείνεται για τους έμμεσους φόρους;
Αντίστοιχη αλλαγή αντίληψης. Αναθεώρηση της λογικής που διαπνέει την επιβολή φόρων στην κατανάλωση. Σήμερα υπάρχει ο Φ.Π.Α., με μερικές διαβαθμίσεις ποσοστού.
Αντιπροτείνεται επιβολή μόνο Ειδικών Ανταποδοτικών Φόρων Κατανάλωσης (Ε.Α.Φ.Κ.). Φόροι που έχουν ειδική σχέση με το φορολογούμενο προϊόν και την κατανάλωσή του.
Αναλυτική παρουσίαση της πρότασης υπάρχει στο κείμενο «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ».
.
Όμως, τι θα γίνει με τα δημόσια έσοδα και τον κρατικό προϋπολογισμό;
Θα πάψουν σύντομα να είναι «πρωτοσέλιδο». Αυτό το αντιλαμβάνεται τελείως αβίαστα όποιος έχει στοιχειώδη διορατικότητα και επιχειρηματικό πνεύμα. Όποιος δεν είναι εγκλωβισμένος στη σημερινή μιζέρια.
.
Άρα, τι θα γινόταν αν αλλάζαμε εκ βάθρων αντίληψη για την άμεση φορολογία;
Σίγουρα δεν είναι καθόλου απλό ζήτημα η μετάβαση από το ένα σύστημα στο άλλο. Ακόμη και αν πραγματοποιούνταν ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας, με ευρεία κοινωνική συναίνεση, δεν θα ήταν καθόλου απλή η αλλαγή νοοτροπίας.
Και σε αυτή την αλλαγή νοοτροπίας είναι βέβαιο ότι δεν μπορεί να οδηγήσει το σημερινό πολιτικό σύστημα. Χρειάζεται εθνική στρατηγική – όχι μόνο στη φορολογία.
Το ζητούμενο – για την ώρα – είναι να τεθεί η παρούσα πρόταση σε πολιτικό διάλογο των προδιαγραφών του δεύτερου άρθρου μας στο φιλόξενο www.analyst.gr : «Τί θα γινόταν αν αλλάζαμε αντίληψη για τον πολιτικό διάλογο ;». Ελεύθερος, υπεύθυνος, εποικοδομητικός, γόνιμος, αποτελεσματικός.
Αλλά το αν θα βρεθεί χρόνος και διάθεση για διάλογο εξαρτάται από το πώς ο καθένας μας θα κρίνει το ατομικό του συμφέρον. Και σήμερα αυτό το ατομικό συμφέρον είθισται να κρίνεται και στενά, αλλά – κυρίως – και με πολύ βραχύ χρονικό ορίζοντα.
Ίδωμεν.
.